Trước áp lực năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế không ngừng tăng, sự chủ động nguồn cung của ngành điện được xem là giải pháp mang tính chiến lược. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp cần lựa chọn thêm giải pháp khoa học công nghệ sử dụng điện tiết kiệm, vươn tới mục tiêu tăng trưởng xanh, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Công ty TNHH thuốc thú y Á Châu, phường Cái Răng ứng dụng công nghệ cùng thiết bị hiện đại để nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng năng lượng tiết kiệm tại đơn vị.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), biến đổi khí hậu là thách thức lớn đối với hệ thống điện khi ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung, độ an toàn vận hành và đẩy chi phí năng lượng lên cao. Không chỉ đe dọa đến hệ thống hạ tầng điện (nhà máy phát điện, trạm biến áp, đường dây truyền tải...), các hiện tượng thời tiết cực đoan, như nắng nóng kéo dài, hạn hán, bão, lũ, xâm nhập mặn hay nước biển dâng còn làm gián đoạn chuỗi cung ứng logistics phục vụ ngành năng lượng. Khi các mắt xích quan trọng bị đứt gãy, nguy cơ mất cân đối cung - cầu điện năng cục bộ có thể xảy ra, gây tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt của người dân. Đặc biệt, hiện tượng El Nino với những đợt nắng nóng gay gắt và lượng mưa suy giảm nghiêm trọng thời gian qua đã làm mực nước tại nhiều hồ thủy điện giảm xuống mức thấp. Khả năng phát điện bị hạn chế đáng kể đã làm gia tăng áp lực huy động lên các nguồn điện năng khác, đặt ra bài toán đầy thách thức trong công tác điều độ, vận hành hệ thống điện quốc gia.

Ông Phạm Viết Thạch, Phó Trưởng Ban Môi trường và Phát triển bền vững, EVN, chia sẻ: Diễn biến thời tiết cực đoan và các đợt nắng nóng kéo dài đang làm nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, nhất là điện phục vụ nhu cầu làm mát. Điển hình, đợt nắng nóng cuối tháng 5-2026, hệ thống điện quốc gia liên tục ghi nhận các mức công suất cực đại mới. Ngày 27-5-2026, công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.189MW, tăng khoảng 5% so với mức đỉnh của năm 2025… Trước áp lực phụ tải liên tục lập đỉnh, EVN chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp khẩn cấp nhằm bảo đảm cung ứng điện ổn định. Các phương án được ngành điện triển khai, như chuẩn bị đầy đủ nguồn nhiên liệu dự phòng, tăng cường kiểm tra và bảo dưỡng thiết bị để nâng cao độ khả dụng của các tổ máy; đồng thời bố trí lực lượng kỹ sư trực vận hành 24/24 giờ để kịp thời xử lý các tình huống phát sinh.

Không chỉ tác động đến năng lực cung ứng điện, biến đổi khí hậu đang trực tiếp làm suy giảm hiệu quả sản xuất của cộng đồng doanh nghiệp. Ông Đào Quang Thế, đại diện Công ty CP thiết bị điện MBT, TP Hà Nội, nhìn nhận điện năng là yếu tố đầu vào thiết yếu nhất đối với hoạt động sản xuất. Những đợt nắng nóng kéo dài vừa qua đã làm gia tăng đáng kể chi phí vận hành cho doanh nghiệp, do nhu cầu sử dụng hệ thống làm mát, thông gió và điều hòa trong nhà xưởng tăng. Bên cạnh đó, nhiệt độ môi trường tăng cao còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất hoạt động của máy móc, làm tăng chi phí bảo trì, sửa chữa và tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn dây chuyền sản xuất... điều này có thể làm cho doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro chậm tiến độ giao hàng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Theo ông Hoàng Việt Dũng, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương, hiện các ngành công nghiệp tiêu thụ năng lượng trọng điểm như thép, xi măng, hóa chất, vật liệu xây dựng, dệt may, giấy và chế biến thực phẩm… chiếm hơn 50% tổng mức tiêu thụ năng lượng toàn quốc. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng năng lượng trong khu vực này vẫn còn dư địa cải thiện rất lớn. Đặc biệt nhiều doanh nghiệp, nhất là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn đang sử dụng công nghệ, thiết bị lạc hậu và tiêu hao nhiều năng lượng. Đáng chú ý, công tác quản lý năng lượng tại nhiều cơ sở sản xuất chưa được chú trọng. Thay vì coi chi phí năng lượng là yếu tố có thể tối ưu hóa để nâng cao hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh, nhiều nơi vẫn mặc định đây là khoản chi phí cố định. Cùng với đó, việc thiếu nguồn vốn đầu tư và những hạn chế trong tiếp cận các gói tín dụng đổi mới công nghệ đang là rào cản lớn ngăn bước doanh nghiệp dịch chuyển sang mô hình sản xuất tiết kiệm.

Trước những thách thức ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xem là một giải pháp chiến lược, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Bên cạnh nỗ lực tự thân của cộng đồng doanh nghiệp trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị năng lượng, ngành chức năng các cấp cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ tài chính. Trong đó cần tập trung khơi thông dòng vốn, khuyến khích đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng sạch để vừa giúp giảm áp lực cho hệ thống năng lượng quốc gia, vừa tạo đòn bẩy giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, vươn tới mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Bài, ảnh: MỸ HOA