Theo Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, việc quản lý và sử dụng các loại quỹ, khoản đầu tư, tài trợ theo chương trình, dự án đối với cấp xã; các khoản huy động nhân dân đóng góp… đều phải công khai, minh bạch. Thế nhưng, thực tế việc công khai các loại quỹ, khoản đóng góp trong dân ở nhiều nơi thực hiện chưa tốt, gây thắc mắc trong nhân dân…

Thời gian gần đây, các phường trong quận Ninh Kiều gặp khó khăn trong việc thu Quỹ quốc phòng an ninh. Một cán bộ khu vực ở phường An Hòa than: “Đi mỏi cả chân mà không thu được quỹ quốc phòng an ninh. Cấp trên thì nhắc nhở, còn gặp dân thì bị thắc mắc: Chính phủ đã quyết định miễn thu tiền an ninh quốc phòng, sao địa phương còn thu? Từ đầu năm đến giờ thu không được bao nhiêu...”. Nhiều người dân không chỉ thắc mắc với chính quyền địa phương, mà còn viết thư hỏi báo, đài về khoản thu này.

Thật ra, dường như có sự nhầm lẫn giữa “phí” và “quỹ”. Theo Chỉ thị số 24/2007/CT-TTg ngày 1-11-2007 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường chấn chỉnh thực hiện các quy định của pháp luật về phí, lệ phí, chính sách huy động và sử dụng các khoản đóng góp của nhân dân, có quy định miễn các loại phí an ninh trật tự và phòng chống thiên tai. Nhưng quỹ quốc phòng an ninh (theo Pháp lệnh Dân quân tự vệ năm 2004, được hướng dẫn tại Nghị định 184/2004/NĐ-CP của Chính phủ) và quỹ phòng chống lụt bão (theo Nghị định số 50/CP của Chính phủ về ban hành quy chế thành lập và hoạt động của quỹ phòng chống lụt bão của địa phương) thì vẫn được phép thu.

Người dân xã Đông Hiệp, huyện Cờ Đỏ, xem các thông báo công khai tài chính được niêm yết tại trụ sở UBND xã.

Theo Pháp lệnh Phí và lệ phí thì phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả khi được một tổ chức, cá nhân khác cung cấp dịch vụ. Tổ chức, cá nhân được thu phí bao gồm: Cơ quan thuế Nhà nước; cơ quan khác của Nhà nước, tổ chức kinh tế, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức khác và cá nhân cung cấp dịch vụ, thực hiện công việc mà pháp luật quy định được thu phí. Từ năm 2004, thành phố Cần Thơ đã không thu loại phí trên, mà chỉ thu loại quỹ quốc phòng an ninh.

Theo Nghị quyết số 22/2004/NQ-HĐND7 của HĐND TP Cần Thơ về việc thành lập quỹ quốc phòng an ninh thì mục đích sử dụng quỹ quốc phòng an ninh là chi cho cán bộ, chiến sĩ (công an, quân sự ở xã, phường, thị trấn), hội viên, đoàn viên, lực lượng công an viên phụ trách ấp, Ban bảo vệ dân phố, dân phòng, xung kích, tổ nhân dân tự quản và công dân khi trực tiếp làm nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự, tham gia phòng, chống tội phạm. Đối tượng thu bao gồm: đơn vị sản xuất, dịch vụ (kể cả Nhà nước và tư nhân); các hộ kinh doanh, sản xuất, mua bán; các hộ dân thành thị (các phường); các hộ sản xuất nông nghiệp làm vườn và hộ lao động khác. Tùy theo từng đối tượng mà có mức thu khác nhau hoặc được miễn đóng góp.

Ông Phạm Hữu Vinh, Trưởng khu vực 5, phường An Hòa, cho biết: “Mặc dù cán bộ đi thu quỹ đến tận nhà, đọc văn bản của quận nhưng bà con vẫn còn thắc mắc. Năm 2008 này, theo dự thảo là UBND phường sẽ giao chỉ tiêu cho khu vực thu 40 triệu đồng, nhưng đến cuối tháng 3 năm 2008, khu vực chỉ thu được hơn 2,6 triệu đồng, khó đạt chỉ tiêu...”.

Vì sao đã được giải thích chủ trương mà bà con vẫn còn thắc mắc? Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết bà con đòi hỏi việc thu – chi các loại quỹ, các khoản đóng góp trong dân cần phải công khai, minh bạch. Thế nhưng, thực tế thời gian qua việc công khai thu – chi các khoản quỹ này chưa tốt, hoặc còn hình thức, gây nhiều thắc mắc trong nhân dân. Theo thống kê, hằng năm người dân phải đóng góp rất nhiều loại quỹ, như: quỹ quốc phòng an ninh, quỹ phòng chống lụt bão, quỹ đền ơn đáp nghĩa; các nguồn vận động khác như quỹ vì người nghèo, quỹ khuyến học, quỹ ủng hộ trẻ em chất độc màu da cam và một số vận động ủng hộ khác như tuyển quân, làm đường, bắc cầu... Nói chung, khoản thu giữa các địa phương không giống nhau. Nhưng điều đáng nói là việc công khai các nguồn quỹ, các khoản huy động trong dân mỗi nơi làm mỗi kiểu chưa đầy đủ, còn hình thức.

Tại trụ sở UBND xã Đông Hiệp, huyện Cờ Đỏ, bên cạnh bảng niêm yết công khai các thủ tục hành chính có một bảng công khai tài chính. Trên bảng này niêm yết rất nhiều các văn bản về báo cáo tổng hợp chi ngân sách xã theo nội dung kinh tế của từng tháng; giấy nộp tiền vào ngân sách Nhà nước bằng tiền mặt; biên lai quỹ vì người nghèo đã nộp vào tài khoản UBMTTQVN huyện kèm theo danh sách đóng góp; Nghị quyết chi ngân sách từ nguồn kết dư năm 2007 chuyển sang năm 2008; tình hình thu, chi ngân sách 11 tháng đầu năm 2007 và phân bổ dự toán thu, chi ngân sách năm 2008... Tuy nhiên, việc công khai này vẫn chưa đầy đủ theo đúng quy định. Tất cả các khoản thu được công khai, nhưng phần chi thì quá ít và chưa chi tiết, khiến người dân rất khó trong việc tham gia kiểm tra, giám sát việc thực hiện chi có đúng mục đích sử dụng hay không. Ông Lý Lành, một người dân trong xã, nói: “Đầu năm, cán bộ ấp đến từng nhà phát bảng thông báo đóng thuế, các loại quỹ. Sau đó, tổ chức thành đoàn đến từng nhà để thu. Nhưng việc bà con muốn biết thu tiền đó để làm gì, chi như thế nào, thiếu đủ ra sao thì bà con không được thông tin cụ thể rõ ràng...”. Giải thích vấn đề này, ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Hiệp, thừa nhận: “Tất cả các loại quỹ đều nộp vào kho bạc Nhà nước huyện, công khai cho dân bằng hình thức niêm yết tại trụ sở UBND xã và trong các cuộc họp dân, sinh hoạt các đoàn thể. Nhưng công khai chưa chi tiết các khoản chi, vẫn còn nêu chung chung. Chỉ có làm cầu, đường thì công khai cụ thể...”. Không chỉ riêng ở Đông Hiệp, xã Xuân Thắng cũng thực hiện như thế. Ông Võ Minh Chính, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã, nói: “Chỉ công khai Nghị quyết của Hội đồng Nhân dân (HĐND) về tổng thu, tổng chi ngân sách và niêm yết tại trụ sở UBND xã, còn chi tiết chỉ trong cuộc họp HĐND công khai cho đại biểu HĐND biết”.

Chính việc xã công khai còn chung chung nên ở ấp cũng công khai như thế. Hiện nay, ấp Đông Thắng, xã Đông Hiệp chưa có nhà thông tin nên việc công khai các văn bản hành chính được niêm yết tại nhà trưởng ấp hoặc các tiệm tạp hóa, quán nước giải khát. Tại các nơi này chỉ treo bảng liệt kê khoản tiền bà con đóng góp để tặng quà cho hai thanh niên trong ấp lên đường thi hành nghĩa vụ quân sự trong đợt tuyển quân đầu năm 2008, nhưng cũng không nêu chi số tiền ấy như thế nào để nhân dân biết. Ông Trần Văn Hai, Trưởng ấp Đông Thắng, giải thích: “Các khoản chi đã công bố trong cuộc họp dân nên không ghi vào”. Tại ấp cũng không thấy phần niêm yết thu, chi các loại quỹ, các khoản huy động trong dân. Ông Trần Văn Hai nói thêm: “Do xã giao cho ấp chỉ một bộ nên chỉ công khai trong buổi họp dân mà không niêm yết tại ấp”.

Việc thông tin cho người dân biết là rất cần thiết, đây cũng là điều kiện để người dân tham gia giám sát, kiểm tra nhằm tránh những sai phạm. Tuy nhiên, một số địa phương vẫn còn lơ là trong việc công khai tài chính hoặc công khai còn hình thức. Như trên bảng công khai các văn bản được niêm yết tại trụ sở UBND phường An Hòa, quận Ninh Kiều (đến ngày 10-4-2008), trong phần công khai tài chính và các nguồn quỹ pháp lệnh được thể hiện đầy đủ việc thu chi ngân sách, các khoản dân đóng góp và chi tiết từng khoản chi, nhưng là những khoản thu – chi của... năm 2005, 2006! Tương tự, UBND xã Thới Đông, huyện Cờ Đỏ, cũng dành một bảng lớn để công khai tài chính tại trụ sở UBND xã nhưng trên bảng chỉ có vài tờ giấy ghi tình hình chi các hoạt động phí, còn những phần tài chính khác thì không thấy công khai. Hoặc tại trụ sở UBND phường Thới Bình, quận Ninh Kiều, niêm yết tương đối đầy đủ các thủ tục giao dịch hành chính; thực hiện dịch vụ hành chính công (ứng dụng ISO 9001:2000), nhưng không có thông tin nào về thu chi tài chính, các khoản huy động trong dân. Giải thích vấn đề này, ông Võ Văn Hồng, Trưởng Khối dân vận, Phó Trưởng ban Thường trực Chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ phường Thới Bình, nói: “Việc thu, chi ngân sách, các nguồn quỹ, các khoản huy động trong dân đều được thể hiện trong các báo cáo của Đảng ủy, HĐND, UBND, các đoàn thể và thông báo cho cán bộ các khu vực để thông tin cho bà con biết trong các buổi họp dân, nhưng việc niêm yết thì chưa có thực hiện. Do anh em nhiều việc nên còn sơ suất chưa niêm yết đầy đủ đúng theo quy định”. Nếu chỉ dừng lại ở hình thức công khai trong các cuộc họp dân thì liệu bà con có nắm chính xác các thông tin mà cán bộ truyền đạt? Và như vậy rất dễ gây hiểu nhầm hoặc sai lệch vấn đề...

Một nguyên nhân dẫn đến các địa phương chưa thực hiện tốt công khai các nguồn quỹ, các khoản huy động trong dân là do người dân cũng chưa phát huy quyền làm chủ của mình. Ông Đào Phia, ở xã Thới Đông, huyện Cờ Đỏ, nói: “Chuyện chính quyền có công khai tài chính hay không tôi không để ý tới. Khi chính quyền bảo đóng tiền thì tôi đóng, mà không cần biết thu để làm gì”. Từ chỗ người dân không quan tâm, không kiểm tra, giám sát dẫn đến chính quyền lơ là, không thực hiện công khai đúng theo quy định. Chính vì không nhận thức đầy đủ việc công khai dân chủ nên thời gian qua một số địa phương xảy ra nhiều sai phạm về tài chính, nhiều cán bộ bị xử lý kỷ luật, ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân đối với việc quản lý của chính quyền.

Công khai việc quản lý, sử dụng các nguồn quỹ, các khoản đóng góp trong nhân dân là rất cần thiết. Khi đã công khai minh bạch, rõ ràng sẽ tạo được niềm tin trong dân, từ đó sẽ huy động được sức đóng góp của nhân dân.

Bài, ảnh: THANH THY