Úc đang có kế hoạch tăng cường quan hệ với các quốc đảo nhỏ ngoài khơi bờ biển phía Đông nước này nhằm đẩy lùi ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở khu vực Thái Bình Dương.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) và Tổng thống Kiribati Taneti Maamau tại Bắc Kinh hồi tháng 1-2020. Ảnh: Reuters

Theo đó, chính quyền Thủ tướng Scott Morrison mới đây cam kết cung cấp cho các nước láng giềng vaccine phòng COVID-19 - một phần trong gói hỗ trợ trị giá 500 triệu AUD (377 triệu USD) của xứ chuột túi dành cho khu vực. Gần đây, Úc cũng đã ký thỏa thuận “mang tính bước ngoặt” với Fiji, cho phép triển khai và tập trận quân sự trong phạm vi chủ quyền của mỗi nước.

Ngược lại, Trung Quốc không có bất kỳ cam kết cung cấp vaccine nào dành cho các nước trong khu vực mặc dù Thứ trưởng Ngoại giao Trịnh Trạch Quang từng tuyên bố, phát triển và phân phối vaccine COVID-19 là một phần đóng góp của Trung Quốc vào khả năng tiếp cận vaccine ở các nước đang phát triển, gồm các quốc đảo Thái Bình Dương.

Trong thập kỷ qua, ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc tại các quần đảo Thái Bình Dương khiến Mỹ và Úc quan ngại. Giới chức ngoại giao và tình báo lo ngại mục tiêu cuối cùng của Bắc Kinh là thiết lập một căn cứ hải quân nhằm chi phối chiến lược quân sự của Washington và Canberra tại khu vực.

Cuộc chiến tranh giành ảnh hưởng tại khu vực diễn trong bối cảnh Trung Quốc tăng cường các biện pháp trừng phạt thương mại đối với Úc để trả đũa việc Thủ tướng Morrison kêu gọi Tổ chức Y tế Thế giới điều tra nguồn gốc đại dịch COVID-19, vốn bị nghi xuất phát từ Trung Quốc. Trong thời gian xảy ra đại dịch, Úc với sự gần gũi về mặt địa lý đã thực sự xâm nhập vào Thái Bình Dương sau khi các quốc đảo trong khu vực tạm dừng các chuyến bay thương mại từ nước ngoài để ngăn chặn sự lây lan của SARS-CoV-2. Mặt khác, Trung Quốc cũng rút một số công nhân xây dựng các dự án thuộc sáng kiến “Vành đai, Con đường - BRI” về nước.

Tuy nhiên, Trung Quốc không hoàn toàn “ngồi yên”. Bắc Kinh ra sức chia sẻ kinh nghiệm chống dịch và cung cấp nhiều tài liệu cho các quốc gia Thái Bình Dương, trong khi công tác xây dựng các dự án thuộc BRI, gồm tuyến đường cao tốc mới ở phía Tây Papua New Guinea cũng như sân vận động ở Quần đảo Solomon, đang “tiến triển đều đặn”. Không những vậy, kế hoạch xây dựng 2 cảng vận chuyển hàng hóa của Kiribati dường như cũng được tích hợp vào BRI, giúp “nâng cao triển vọng về các căn cứ quân sự của Trung Quốc ở Thái Bình Dương”. Ngoài ra, Trung Quốc hồi tháng rồi đã ký biên bản ghi nhớ, tài trợ xây dựng cảng biển trị giá 150 triệu USD ở miền Nam Papua New Guinea, ngay trước “cửa” nước Úc. “Ðại dịch sẽ không ngăn cản được Trung Quốc triển khai chiến lược ở Nam Thái Bình Dương, bởi họ muốn tiếp tục phát huy ảnh hưởng đối với các nền dân chủ yếu ớt, mong manh” - Paul Maddison, Giám đốc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Ðại học New South Wales (Úc), nhận định.

Theo dữ liệu của Viện nghiên cứu chính sách Lowy (Úc), Trung Quốc trong thập kỷ qua đã viện trợ và cho các quốc gia Thái Bình Dương vay ít nhất 1,7 tỉ USD, phần lớn trong số này được dùng để xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông và tiện ích cần thiết. Ðáp lại, Úc hồi năm 2018 công bố quỹ phát triển cơ sở hạ tầng trị giá 1,5 tỉ USD dành cho khu vực. Jonathan Pryke, Giám đốc Chương trình các đảo Thái Bình Dương thuộc Viện Lowy, cho rằng chính sự tàn phá kinh tế do COVID-19 mang lại sẽ khiến cho cạnh tranh địa chiến lược tại khu vực ngày càng tăng khi các nước tìm cách phục hồi.

TRÍ VĂN (Theo Bloomberg, SCMP)