Gạo được xem là hàng hóa xuất khẩu mạnh của Việt Nam tại thị trường Trung Đông và châu Phi. Trong ảnh: Đóng gạo xuất khẩu tại Công ty Lương thực Sông Hậu.

Kinh tế phát triển, ngành sản xuất công, nông nghiệp ngày càng hướng đến tiêu chuẩn chất lượng cao. Trong những năm gần đây, hàng hóa của Việt Nam không chỉ đáp ứng cho nhu cầu nội địa mà còn xuất khẩu đến nhiều nước trên thế giới. Đặc biệt là hàng hóa nông, thủy sản và thủ công mỹ nghệ đã có mặt tại rất nhiều quốc gia. Tuy nhiên, sự ảnh hưởng của suy thoái kinh tế thế giới, thời gian qua, thị trường xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang nhiều nước bị thu hẹp. Theo dự báo, tình hình khó khăn này sẽ còn kéo dài. Trước thực trạng đó, việc mở rộng thị trường mới đang được các doanh nghiệp nỗ lực tìm kiếm. Vụ châu Phi - Tây Nam Á (Bộ Công Thương) cho rằng, Trung Đông và châu Phi được xác định là thị trường quan trọng của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, nhất là các mặt hàng nông sản và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, để thành công, các doanh nghiệp cũng phải tìm hiểu kỹ các vấn đề văn hóa, tập quán kinh doanh, thuế nhập khẩu... ở những quốc gia này.

Trung Đông là thị trường trung chuyển nối liền châu Á và châu Âu nên có sức tiêu thụ lớn đối với mặt hàng tiêu dùng. Hiện nay, Việt Nam đã có mối quan hệ với tất cả các nước thuộc khu vực này, đã mở 5 thương vụ tại các nước Kuwait, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, U.E.A, Iraq. Theo đánh giá, Trung Đông là khu vực có thu nhập cao, nhu cầu mua sắm lớn. Thị trường này đang có nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng hải sản, hạt tiêu, hạt điều, máy vi tính, cao su, sản phẩm gỗ... Còn đối với thị trường châu Phi, đây là thị trường tiềm năng, được xem là khá dễ tính, yêu cầu về chất lượng không quá khắt khe. Các nước trong khu vực này hiện đang có nhu cầu nhập khẩu rất lớn các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là gạo và các mặt hàng thực phẩm, tiêu dùng khác... là những mặt hàng Việt Nam có tiềm năng và thế mạnh xuất khẩu. Năm 2009, kim ngạch hai chiều của thị trường Trung Đông với Việt Nam đạt 2,16 tỉ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu 1,13 tỉ và nhập khẩu 1,03 tỉ USD với các mặt hàng chủ yếu là chất dẻo nguyên liệu, dầu mỏ, phân bón, hóa chất... Còn tại thị trường châu Phi, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này trong năm qua cũng tăng gần 20% so với năm 2008, đạt 1,56 tỉ USD với các mặt hàng điện – điện tử, cơ khí, đồ nhựa, gỗ, xe máy và linh kiện, hải sản, thực phẩm chế biến...

Mặc dù vậy, kinh doanh tại 2 thị trường này, phía đối tác Việt Nam sẽ gặp phải rất nhiều các rào cản như: mức độ rủi ro thanh toán cao, bất ổn về an ninh, thiếu thông tin và cạnh tranh gay gắt giữa các nước xuất khẩu. Bên cạnh đó, còn rất nhiều rào cản khác mà các doanh nghiệp sẽ phải đối phó như: trong rào cản về thương mại: theo qui định hợp tác, bộ chứng từ gửi hàng xuất khẩu phải được cơ quan đại diện ngoại giao nước mua đóng ở nước người bán chứng thực lãnh sự hóa; một số sản phẩm khi xuất khẩu phải theo tiêu chuẩn của nước nhập khẩu; nhãn mác ký mã hiệu, thông tin về sản phẩm phải ghi bằng tiếng Ả rập hoặc nước sở tại; các sản phẩm lương thực, thực phẩm chế biến không được có mỡ heo (hoặc thành phần từ thịt heo)... về văn hóa và phong cách kinh doanh cũng là vấn đề mà các doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý như: thương nhân đã có Visa nhập cảnh vào Isarel trong hộ chiếu thì sẽ bị từ chối nhập cảnh vào các nước Ả-rập; tránh bắt tay tiếp xúc với phụ nữ Hồi giáo; không uống rượu, bia, đồ uống có cồn; thực hiện lễ cầu nguyện theo các giờ nhất định trong ngày; phương thức thanh toán hay sử dụng là D/P (chuyển tiền, đặt cọc trước), ít sử dụng L/C (thư tín dụng) - một hình thức thanh toán rất phổ biến hiện nay...

Trong những năm qua, Chính phủ Việt Nam đã xác định thị trường Trung Đông và châu Phi và điểm đến mới của các doanh nghiệp Việt Nam thông qua những hành động cụ thể như ký kết các hiệp định thương mại song phương với các nước trong khu vực, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các doanh nghiệp, hỗ trợ tín dụng, xây dựng các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia nhằm gia tăng thị phần của Việt Nam tại khu vực này. Quan hệ Việt Nam – Trung Đông và châu Phi trong những năm trở lại đây có nhiều khởi sắc và sôi động, trước hết về chính trị và đối ngoại. Nếu như tại thị trường châu Âu và Mỹ là chân đứng của các tập đoàn, doanh nghiệp xuất khẩu lớn; thì hiện nay châu Phi và Trung Đông là 2 thị trường lớn “dành” cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam.

Bài, ảnh: Khánh Nam