Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án 1 triệu héc-ta lúa) kết hợp chuyển đổi số là chiến lược then chốt để hiện đại hóa ngành lúa gạo. Chuyển đổi số vừa là công cụ, vừa là giải pháp cốt lõi giúp giảm phát thải, nâng cao giá trị hạt gạo và phát triển bền vững.

Đưa công nghệ số vào đồng ruộng

Đề án 1 triệu héc-ta lúa là chủ trương lớn của Chính phủ nhằm tái cơ cấu ngành lúa gạo hiện đại và bền vững. Là địa phương trọng điểm vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ đang triển khai đề án tại 64 xã, phường, phấn đấu đạt hơn 170.800ha đến năm 2030, quy tụ 171 hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác thực hiện. Thực tế triển khai mô hình thí điểm đã chứng minh hiệu quả vượt trội nhờ ứng dụng công nghệ và quy trình canh tác tiên tiến. Lợi nhuận nông dân tăng 1,3-6,5 triệu đồng/ha, đồng thời giảm 6-12 tấn CO2/ha khí nhà kính. Đặc biệt, việc đưa công nghệ số vào đồng ruộng giúp tối ưu hóa quản lý, tiết giảm chi phí, tạo bước ngoặt minh bạch hóa và hiện đại hóa sản xuất.

Sử dụng máy bay nông nghiệp bón phân cho lúa tại HTX  Kiến Thành ở xã Vị Thanh 1.

Ông Lưu Quang Đình, Phó Giám đốc HTX Tiến Dũng, xã Thạnh Phú, cho biết, nhờ hỗ trợ từ ngành chức năng theo Đề án 1 triệu héc-ta lúa, nông dân đã đẩy mạnh chuyển đổi số. Việc áp dụng máy móc và công nghệ hiện đại như thiết bị cảm ứng mặt nước, máy gieo sạ cụm, drone... giúp quản lý đồng ruộng, chăm sóc lúa chính xác, tối ưu thời gian và chi phí.

Đồng quan điểm, ông Huỳnh Văn Dũng, Chủ tịch HĐQT HTX Kiến Thành, xã Vị Thanh 1, chia sẻ, ứng dụng công nghệ và phần mềm quản lý số giúp nông dân tăng lợi nhuận 20-30% nhờ giảm chi phí, nâng cao chất lượng và giá bán. Điển hình là công cụ RCM hỗ trợ bón phân cân đối, tiết kiệm. Ngoài ra, HTX đang tiếp cận công cụ VIRICert để số hóa dữ liệu, đánh giá quy trình canh tác nhằm đạt chứng nhận “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”.

Chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh

Ngành chức năng TP Cần Thơ đang tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh ngành lúa gạo, đặc biệt là trong quá trình thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta lúa. Đồng thời, mở rộng mô hình, diện tích thực hiện Đề án gắn với tổ chức lại sản xuất, liên kết chuỗi và số hóa dữ liệu.

Ứng dụng máy móc cơ giới chính xác gieo sạ lúa tại mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp ở phường Thới Long.

Bà Trần Thị Kim Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho rằng: “Đề án 1 triệu héc-ta lúa hướng đến nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo. Đề án có sự tham gia của nhiều nông dân, HTX, tổ hợp tác, doanh nghiệp và phải đảm bảo quy trình canh tác bền vững. Do vậy, cần ứng dụng công nghệ số để tổ chức lại sản xuất một cách bài bản. Công nghệ số giúp quản lý tốt dữ liệu tại các HTX và vùng sản xuất mà không cần phải ghi chép thủ công nên tiết kiệm nhiều thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý”.

Cần Thơ đã phối hợp cùng Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) và Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) hỗ trợ nông dân ứng dụng công cụ số VIRICert. Công cụ này giúp dễ dàng quản lý thông tin, dữ liệu và đánh giá mức độ tuân thủ quy trình kỹ thuật canh tác theo Đề án 1 triệu héc-ta lúa. Nông dân tại các HTX và tổ hợp tác tuân thủ theo quy trình sẽ được cấp chứng nhận “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”, tạo thuận lợi kết nối doanh nghiệp để bán sản phẩm được giá tốt. Thời gian qua, có 30 HTX và tổ chức nông dân đã được tập huấn, hướng dẫn sử dụng VIRICert gắn với thực hiện các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp.

Giai đoạn 2024-2025, TP Cần Thơ triển khai Đề án 1 triệu héc-ta lúa trên 104.500ha, hướng tới 170.877ha vào năm 2030. Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho biết thành phố xác định đổi mới canh tác, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện đề án. Với sự hỗ trợ từ Trung ương và các tổ chức quốc tế, các mô hình thí điểm giúp nông dân giảm 40-50% lượng giống gieo sạ, giảm hơn 30% lượng phân đạm, giảm 30-40% lượng nước tưới, giảm 2-3 lần phun thuốc và lợi nhuận tăng đáng kể là minh chứng thuyết phục cho hiệu quả từ đề án này.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG