Mới đây, Campuchia công bố tự sản xuất ôtô điều khiển từ xa với giá dưới 100 triệu đồng, và đang lên kế hoạch sản xuất hàng loạt. Còn ở nước ta, hàng chục năm qua có rất nhiều chủ trương chính sách liên quan đến ngành sản xuất ô tô, nhưng bao giờ mới tự sản xuất được những chiếc xe ô tô - một phương tiện đi lại phổ thông, với giá “mềm” như thế, vẫn chưa có lời đáp?

Tata Nano - xe giá rẻ của Ấn Độ (khoảng 4.000USD), nhưng về đến Việt Nam dự kiến sẽ có giá khoảng 200 triệu đồng.

Cách nay hơn 25 năm, chuyện người dân ở vùng nông thôn mua được một xe máy hon-đa Dream II thật sự là “giấc mơ”, là sự kiện cả làng đều biết. Hơn chục năm sau đó, thị trường xe máy mới “mở cửa” để đáp ứng nhu cầu của người dân và đa dạng hóa như hiện nay. Giờ đây khi đường sá giao thông đang rộng mở, nhưng sở hữu được chiếc ô tô cũng chẳng khác “giấc mơ” của chiếc xe gắn máy hơn 20 năm trước. Nguyên nhân đơn giản là chúng ta chưa có chính sách nhất quán tạo thuận lợi cho nhà sản xuất, người tiêu dùng, nên giá xe ô tô của ta lúc nào cũng cao gấp 3-4 lần so với các nước trong khu vực.

Nước bạn Campuchia đã tự sản xuất ôtô điều khiển từ xa có giá bán chưa tới 100 triệu đồng càng khiến những người quan tâm đến lĩnh vực ô tô trong nước thêm “mủi lòng”, còn những nhà hoạch định chính sách sẽ nghĩ gì về câu chuyện này? Gần 2 năm nay, quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 được Bộ Công thương soạn thảo và lấy ý kiến. Nhưng đến nay các chính sách mới về công nghiệp ô tô vẫn chưa được ban hành. Doanh nghiệp đã chờ đợi rất lâu, nhưng vẫn chỉ biết chờ đợi (!).

Trong 10 năm qua, cơ quan quản lý đã đưa ra chiến lược phát triển, nhưng chính sách nuôi dưỡng ngành ôtô vẫn còn ít, gần như chỉ có những ưu đãi cho lắp ráp. Các doanh nghiệp nhập khẩu bộ linh kiện về lắp ráp xe được ưu đãi thuế nhập khẩu thấp bằng 1/2-1/3 so với nhập khẩu xe nguyên chiếc. Vì thế, theo các chuyên gia, chỉ cần doanh nghiệp đầu tư 1 dây chuyền đơn giản chi phí thấp, thực hiện 4 công đoạn cuối cùng là hàn, sơn, lắp ráp và kiểm định, rồi nhập toàn bộ linh kiện về lắp ráp là được ưu đãi thuế. Như vậy, sẽ không khuyến khích các doanh nghiệp đẩy mạnh nội địa hóa. Nếu chỉ ưu đãi về lắp ráp thì khó hình thành ngành công nghiệp ôtô vì lắp ráp chỉ chiếm 6% giá trị một chiếc xe. Việc sản xuất những phụ tùng cốt lõi như thân, vỏ xe và hộp số động cơ  đến nay chưa được chú ý, dù có đầu tư, sản xuất thì không nhận được ưu đãi. Chẳng hạn, Công ty Cổ phần ô tô Xuân Kiên (Vinaxuki) đã đầu tư gần 150 triệu USD để sản xuất ôtô, trong đó công ty đã tự sản xuất được toàn bộ khung xe con, nếu tính tỷ lệ nội địa hóa đã đạt 39%. Vinaxuki cũng tự sản xuất 1 số linh kiện và mua của các nhà cung cấp tại Việt Nam, tính chung đạt tỷ lệ nội địa hóa 53%. Theo ý kiến của lãnh đạo Vinaxuki để phát triển ngành công nghiệp ôtô thành công, chính phủ các nước đã có các chính sách hỗ trợ, bảo vệ, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư sản xuất. Cụ thể, để khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất thân vỏ, máy móc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, ở nhiều nước, doanh nghiệp sẽ được vay vốn ưu đãi 100 triệu USD trong 20 năm, nếu làm động cơ được vay tiếp 100 triệu USD nữa cũng với thời hạn 20 năm. Trong khi ở Việt Nam, chính sách này chưa có, doanh nghiệp phải tự bơi.

Theo lộ trình, còn chưa đầy 5 năm nữa là thời gian cho hành trình xây dựng ngành công nghiệp ôtô Việt Nam, bởi đến năm 2018 phải mở cửa bảo hộ. Với thời gian ngắn như vậy cần có những chính sách đột phá để thu hút đầu tư. Trong khi, theo các nhà sản xuất ô tô trên thực tế ngành công nghiệp ôtô Việt Nam hiện không phải là đối tượng của bất kỳ chính sách khuyến khích đầu tư nào theo như định hướng phát triển nền công nghiệp “công nghệ cao”. Còn trên thế giới các nước đều coi công nghiệp ôtô là ngành công nghệ cao, bởi nó tích hợp trong đó nhiều công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, hàng đầu và làm nền tảng cho sự phát triển kỹ thuật công nghệ trong lĩnh sản xuất công nghiệp. Bản quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 do Bộ Công thương soạn thảo, cũng đã đề xuất 1 số chính sách ưu đãi với các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất ô tô, như  đưa các dự án sản xuất lắp ráp xe chiến lược, các dự án đầu tư sản xuất, lắp ráp động cơ, hộp số, cụm truyền động, dập thân vỏ xe đến 9 chỗ được hưởng các ưu đãi đối với loại dự án đặc biệt khuyến khích đầu tư theo quy định của pháp luật... Tuy nhiên, sau nhiều tranh cãi, đến nay các đề xuất này vẫn chỉ dừng ở mức dự thảo, chưa thành hiện thực. Các doanh nghiệp cho rằng, vướng mắc hiện nay là sự thiếu rõ ràng trong kế hoạch thúc đẩy, hỗ trợ lĩnh vực sản xuất, lắp ráp linh kiện trong ngành công nghiệp sản xuất ô tô từ nay tới sau năm 2018 và họ vẫn chỉ biết chờ đợi.

Câu chuyện sản xuất ô tô của nước ta hiện chẳng khác gì với việc lắp ráp, sản xuất xe gắn máy của 25 năm trước đây. Nhưng cũng hy vọng rằng, từ bài học sản xuất xe gắn máy của chính chúng ta đã làm được những năm gần đây và sản phẩm ô tô “công nghệ cao” của nước bạn Campuchia đã qua mặt chúng ta, các nhà hoạch định chính sách trong nước khẩn trương ban hành chính sách hợp lý, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp để phát triển kỹ thuật công nghệ trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp ô tô trong thời gian sớm nhất.

Bài, ảnh: QUANG PHÚ