Trước thông tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc điều động lực lượng đặc nhiệm tới Trung Đông để thu giữ cái mà họ cho là “kho dự trữ uranium được làm giàu cao của Iran”, các chuyên gia cảnh báo đây sẽ là chiến dịch quân sự phức tạp và đầy rủi ro về mặt chuyên môn, hậu cần và chiến thuật.

Hình ảnh vệ tinh chụp cơ sở hạt nhân Isfahan của Iran. Ảnh: Reuters

Năm 1994, lực lượng Mỹ đã vận chuyển khoảng 600kg uranium cấp độ vũ khí từ Kazakhstan về nước trong chiến dịch mang tên Dự án Sapphire. Hoạt động này có sự phối hợp với chính quyền Kazakhstan cùng Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) nhằm loại bỏ vật liệu hạt nhân còn sót lại từ Liên Xô. Theo Trung tâm Kiểm soát Vũ khí và Không phổ biến vũ khí hạt nhân, các nhóm tham gia đã làm việc 12 tiếng mỗi ca, 6 ngày/tuần và kéo dài trong 4 tuần chỉ để vận chuyển vật liệu một cách bí mật từ nhà máy luyện kim đến một sân bay địa phương.

Trả lời phỏng vấn Đài CBS News, Giám đốc IAEA Rafael Grossi vào tháng 3 cho biết cơ quan này đang xem xét một phương án tương tự đối với Iran. Hiện Tehran được cho “sở hữu khoảng 440kg uranium làm giàu tới 60%”. Việc làm giàu uranium đến mức độ tinh khiết cao như vậy phần nhiều không có ứng dụng thương mại thông thường, cho nên hành động này được xem là “dấu hiệu kỹ thuật hướng tới sản xuất vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí”.

Lâu nay, Iran khẳng định chương trình hạt nhân trong nước chỉ phục vụ mục đích sản xuất năng lượng dân sự. Dù vậy, trong quá trình đàm phán, giới chức Mỹ vẫn coi việc đảm bảo Tehran không sở hữu vũ khí hạt nhân cũng như không có khả năng sản xuất bất kỳ loại vũ khí nào bằng uranium làm giàu là một trong những yêu cầu cốt lõi. Đây cũng là lý do chính mà Washington đưa ra đằng sau các chiến dịch không kích của Lầu Năm Góc nhắm vào những cơ sở hạt nhân của Iran năm ngoái; cũng như để phát động cuộc xung đột hiện tại.

Về mặt lý thuyết, lượng uranium của Iran đủ để sản xuất hơn 10 đầu đạn hạt nhân. Hồi tháng 3, ông Grossi cho rằng “gần ½ lượng uranium được làm giàu 60% của Iran có thể đang lưu trữ trong hệ thống đường hầm tại cơ sở hạt nhân Isfahan”.

Khu vực trên nằm cách bờ biển hơn 480km và hàng trăm kí-lô-mét so với đội ngũ tàu hải quân gần nhất của Mỹ trong khu vực. Điều đó có nghĩa lực lượng Mỹ (có thể cùng với quân đội Israel) sẽ phải mang theo hàng loạt thiết bị hạng nặng và di chuyển quãng đường rất dài qua vùng chiến sự đang diễn ra, đòi hỏi quy trình hậu cần phức tạp bao gồm thiết lập hành lang an toàn và rà phá mìn, thậm chí xây dựng đường băng dã chiến. Sau khi tiếp cận được mục tiêu, lực lượng mặt đất còn phải thiết lập vành đai an ninh kiên cố và duy trì kiểm soát khu vực xung quanh trước hỏa lực gần như liên tục từ Iran.

Trong khi không xác định được tiến độ, việc triển khai chiến dịch quân sự trên bộ như vậy để khai quật vật liệu hạt nhân từ các cơ sở ngầm bị vùi lấp dưới đống đổ nát là hết sức rủi ro và không khả thi. “Tôi không thấy bất kỳ sĩ quan quân đội cấp cao nào theo đuổi kế hoạch này” - cựu quan chức quốc phòng Mỹ Jason Campbell cho biết.

Ngay cả khi Mỹ biết chính xác vị trí kho uranium đã được làm giàu và khai thác thành công, cựu nhân viên Cheryl Rofer tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos cho biết quy trình sau đó cũng tiềm ẩn những rủi ro về an toàn mà các nhà hoạch định quân sự phải cân nhắc. Theo đó, lượng uranium này rất có thể đang được lưu trữ dưới dạng khí hexafluoride và quy trình xử lý nếu bất cẩn sẽ giải phóng các hóa chất độc hại, gây nguy cơ rò rỉ phóng xạ nguy hiểm cục bộ và khó khắc phục.

Vì những lý do trên, các chuyên gia về chống phổ biến vũ khí hạt nhân cho rằng việc đảm bảo an toàn cho uranium làm giàu thường không chỉ dựa vào lực lượng quân sự. Thay vào đó, duy trì sự giám sát quốc tế thông qua IAEA sẽ là lựa chọn an toàn nhất nếu điều kiện chính trị cho phép.

MAI QUYÊN (Theo Al Jazeera, Fox News)