Sau khi được công nhận thắng cử nhiệm kỳ 2, Tổng thống Afghanistan Hamid Karzai cam kết sẽ dành ưu tiên số một cho cuộc chiến chống tham nhũng. Tuy nhiên, đây không phải là lần đầu tiên ông Karzai tuyên bố như vậy. Các nhà phân tích cho rằng quốc gia này cần có thêm vài thập niên mới hy vọng “rửa sạch vết đen” của một nền “văn hóa tham nhũng” đã ăn sâu trong tiềm thức xã hội.
Ahmed Shah Lunar, một nhà kinh doanh ở thành phố Kandahar thuộc miền Nam Afghanistan, cho rằng vấn nạn tham nhũng hiện nay diễn ra ở khoảng 85% bộ máy chính quyền các cấp của nước này. Theo ông, nạn ăn hối lộ, tống tiền và các hành vi tham nhũng khác có thể xảy ra từ cán bộ cơ sở cho đến quan chức cấp cao nhất. Tờ The Times nhận định đối với đa số công chức Afghanistan, tham nhũng là con đường duy nhất để họ “bù đắp” sự thiếu hụt từ đồng lương nhỏ nhoi của họ. Chẳng hạn, lương của một nhân viên cảnh sát do Mỹ chi trả hiện là 130 USD/tháng, nhưng chi phí sinh hoạt trung bình của mỗi gia đình tại Thủ đô Kabul khoảng 250 USD/tháng. Và theo báo này, mọi thứ tại Afghanistan đều có cái giá của nó. Nếu bạn muốn mua vé ở sân bay mà chẳng cần xếp hàng thì bỏ ra 2 USD. Nếu muốn có bằng lái xe mà không cần học hành hay thi cử thì 60 USD. Nếu muốn được vào Đại học Kabul nhưng thi trượt thì 6.000 USD. Nếu muốn ra khỏi tù vì tội buôn bán ma túy thì 60.000 USD. Để làm thủ tục đăng ký giấy xe thì phải đợi 1 tháng, trải qua 51 thủ tục hay chữ ký với số tiền “lót tay” từ 400-500 USD. Để trở thành công chức nhà nước, sĩ quan quân đội hay được hưởng các dịch vụ của chính quyền đều phải “móc hầu bao”. Muốn giải quyết êm đẹp một vụ kiện tụng thì phải bỏ ra 25.000 USD. Muốn đảm bảo chức vụ cảnh sát trưởng cấp tỉnh thì 100.000 USD.
Hiện nay, người đóng thuế Mỹ cung cấp 90% ngân sách của Afghanistan, nhưng phần lớn số tiền này chảy vào túi quan tham và các nhà thầu làm ăn gian dối. Theo tờ The Last Crusade, cứ 100 USD được chính quyền Mỹ rót vào, chỉ có không hơn 20 USD được chi cho các dự án cụ thể, số tiền còn lại bị thất thoát. Trong số 15 tỉ USD mà chính quyền Karzai nhận được từ viện trợ nước ngoài, có 5 tỉ USD “bốc hơi”. Các nhà điều tra của Lầu Năm Góc và Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết họ phát hiện số cảnh sát Afghanistan được huấn luyện và trả tiền từ ngân sách của Mỹ năm 2006 chỉ khoảng 30.000 người, chứ không phải là 70.000 người như báo cáo. Cần biết rằng Công ty an ninh Dyn Corp. của Mỹ đã nhận hợp đồng huấn luyện cảnh sát Afghanistan với số tiền hơn 1,6 tỉ USD từ người đóng thuế Mỹ. Công ty xây dựng khác của Mỹ là Lewis Berger Group thì nhận hàng tỉ USD để xây dựng đường sá, cống đập và bệnh viện trên khắp Afghanistan. Một trong những bệnh viện của công ty này xây dựng chỉ sau vài tuần đã bị hư hỏng. Lewis Berger Group còn bán hợp đồng xây dựng một con đường từ trung tâm Kabul đến sân bay quốc tế cho Công ty Tái thiết Afghanistan, khiến chi phí nhảy vọt lên hơn 2,4 triệu USD/km, cao hơn ít nhất 4 lần chi phí xây dựng đường trung bình tại Afghanistan. Người ta cho rằng các nhà thầu tại Afghanistan đang ngày càng giàu và được “vỗ béo” thêm nhờ khoản ngân sách tái thiết bổ sung trị giá 10 tỉ USD của chính quyền Barack Obama.
Cách đây 1 năm, Tổng thống Karzai hứa sẽ đấu tranh chống tham nhũng bằng cách thành lập một ủy ban chuyên trách của chính phủ. Người đứng đầu ủy ban này từng hùng hồn tuyên chiến với tham nhũng, nhưng hồi tháng 7 vừa qua đã bị cách chức vì... tham nhũng. Bản thân ông Karzai cũng bị cáo buộc che chở cho người em trai Ahmed Wali Karzai, chủ tịch hội đồng tỉnh Kandahar, người có thể kiểm soát một mạng lưới buôn bán hêrôin trị giá nhiều tỉ USD. Cơ quan viện trợ phát triển quốc tế của Mỹ nhận xét nạn tham nhũng tại Afghanistan đã đạt tới mức độ chưa từng có trong lịch sử.
Trong một báo cáo mật mới đây, Tướng tư lệnh Mỹ-NATO tại Afghanistan Stanley McChrystal cảnh báo rằng cho dù Washington chi viện thêm 80.000 quân nữa thì cũng khó chống nổi Taliban nếu không bài trừ tham nhũng, cái cớ mà phe Taliban biện minh cho hành động chống chính phủ của họ.
PHÚC GIA AN
(Theo AP, The Times, Thelascrusade, The Telegraph)
