Mỹ hôm 12-3 đã tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga đang kẹt trên biển, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump tìm cách kiềm chế giá năng lượng tăng vọt do cuộc chiến với Iran.

Hai đặc phái viên Nga (trái) và Mỹ trong cuộc gặp hôm 11-2. Ảnh: kremlin.ru

Quyết định trên được công bố sau cuộc gặp giữa Đặc phái viên kinh tế Kirill Dmitriev của Tổng thống Nga và Đặc phái viên Steve Witkoff của Nhà Trắng hôm 11-3 tại Florida. Đây là cuộc gặp đầu tiên giữa giới chức Mỹ - Nga kể từ khi xảy ra chiến sự ở Iran hôm 28-2. 

Biện pháp ngắn hạn

Do Bộ Tài chính Mỹ ban hành, giấy phép này “bật đèn xanh” cho việc vận chuyển và bán dầu thô cùng các sản phẩm dầu mỏ của Nga đã được bốc lên tàu tính đến ngày 12-3. Biện pháp miễn trừ sẽ có hiệu lực đến ngày 11-4.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết động thái này nhằm tăng khả năng tiếp cận nguồn cung hiện có trên toàn cầu. Ông cũng khẳng định Nga, một trong những nước xuất khẩu dầu lớn của thế giới, sẽ không thu được lợi ích đáng kể vì phần lớn doanh thu năng lượng của Mát-xcơ-va đến từ thuế đánh tại điểm khai thác.

Hiện có khoảng 124 triệu thùng dầu Nga đang trên biển tại 30 địa điểm trên thế giới. Ông Bessent ước tính việc giải phóng dầu Nga có thể bổ sung hàng trăm triệu thùng dầu thô vào thị trường toàn cầu, giúp hạ nhiệt giá dầu.

Nhằm đối phó gián đoạn nguồn cung do xung đột tại Trung Đông, các nước thành viên Tổ chức Năng lượng Thế giới (IEA) đã nhất trí xả 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, với gần một nửa đến từ Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá đợt can thiệp này quá ít so với nhu cầu và lại gây lo ngại giảm dự trữ khi eo biển Hormuz vẫn “tắc”, nên giá dầu chưa thể hạ nhiệt.

Sáng 12-3, giá dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng, trước khi quay về giao dịch quanh mức khoảng 96 USD. Giá dầu Brent chuẩn toàn cầu lại đóng cửa ở mức trên 100 USD/thùng sau tuyên bố rắn của tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei.

Trong thông điệp đầu tiên kể từ khi nhậm chức, Đại giáo chủ Mojtaba hôm 12-3 nhấn mạnh sẽ tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz như một đòn bẩy gây sức ép lên Mỹ và Israel. Ông Mojtaba cũng kêu gọi các nước Vùng Vịnh đóng cửa tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông.

Việc vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải chiến lược này gần như đã dừng lại kể từ khi chiến sự bùng phát, khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt. Iran gần đây đã cảnh báo rằng giá dầu có thể lên tới 200 USD/thùng.

Iran đồng thời đẩy mạnh các cuộc tấn công nhằm vào các tàu chở dầu trong hoặc gần eo biển Hormuz, nơi đáp ứng 20% nhu cầu vận chuyển dầu mỏ toàn cầu mỗi ngày.

Sai lầm của Mỹ?

Các nguồn thạo tin cho biết Lầu Năm Góc và Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ đã đánh giá thấp khả năng Iran đóng cửa eo biển Hormuz để trả đũa khi họ lên kế hoạch cho chiến dịch không kích của Mỹ.

Mỹ đang đối mặt với những hậu quả của kịch bản tồi tệ nhất, điều mà đội ngũ an ninh quốc gia của ông Trump đã không đánh giá toàn diện. Mặc dù các quan chức của Bộ Năng lượng và Bộ Tài chính Mỹ tham dự các cuộc họp lập kế hoạch trước chiến dịch, nhưng những phân tích và dự báo - từng là yếu tố trung tâm trong quy trình đưa ra quyết định của các chính quyền tiền nhiệm - đã bị xem nhẹ.

Washington cũng tin rằng Tehran sẽ không đóng cửa eo biển Hormuz vì điều này gây thiệt hại cho Iran nhiều hơn Mỹ. Quan điểm này được củng cố sau khi Iran năm ngoái không đóng cửa eo biển mặc dù các cơ sở hạt nhân của họ hứng chịu cuộc oanh tạc từ Mỹ. Nhưng lần này, Iran đã thực hiện hóa lời đe dọa.

HẠNH NGUYÊN (Theo NY Times, CNN)