Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ và Iran đã tiến hành các cuộc trao đổi nhằm kết thúc chiến tranh, nhưng Tehran nhanh chóng bác bỏ thông tin này.

Một tòa nhà bị hư hại do trúng đòn không kích ở Iran. Ảnh: EPA

Những tuyên bố trái chiều

Trên nền tảng Truth Social, ông Trump viết rằng Mỹ và Iran đã có các cuộc trao đổi “rất tốt và hiệu quả” về một giải pháp nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông. Do vậy, ông quyết định hoãn kế hoạch tấn công lưới điện của Iran trong 5 ngày. Theo trang Semafor, lệnh tạm dừng tấn công không áp dụng đối với các mục tiêu quân sự, hải quân, tên lửa đạn đạo và cơ sở công nghiệp quốc phòng của Iran.

Tổng thống Trump nói rằng Đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff và con rể ông là Jared Kushner đã tiến hành thảo luận với một quan chức cấp cao Iran từ ngày 22 đến 23-3. Nhân vật trung gian phía Iran được cho là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf.

Tổng thống Trump nói với đài CNN rằng có 15 điểm đồng thuận giữa Mỹ và Iran sau các cuộc đàm phán vào cuối tuần. Nhà Trắng cho biết ông Trump muốn thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình với Iran ngay trong tuần này vì lãnh đạo Mỹ đang tìm kiếm “bước tiến” liên quan đến eo biển Hormuz và một lệnh ngừng bắn.

Tuy nhiên, Iran hôm 23-3 đã phủ nhận tuyên bố của ông Trump. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh không có cuộc đàm phán nào với Mỹ kể từ khi xung đột bùng phát hôm 28-2. Ông Qalibaf chế giễu thông tin đàm phán của ông Trump là nỗ lực nhằm thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ.

Kênh Channel 12 cho biết Iran đã đặt ra các điều kiện cho bất kỳ thỏa thuận đình chiến, bao gồm Mỹ - Israel cam kết không tiến hành các cuộc tấn công trong tương lai và một cơ chế mới cho eo biển Hormuz (tức nước Cộng hòa Hồi giáo sẽ kiểm soát hoàn toàn tuyến hàng hải này).

Tehran cũng yêu cầu đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp khu vực và đòi bồi thường cho những thiệt hại mà Iran đã hứng chịu trong chiến tranh. Ông Mohsen Rezaei, cố vấn quân sự cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran, tuyên bố cuộc chiến sẽ tiếp diễn cho đến khi nước này nhận đủ tiền bồi thường và tất cả các lệnh trừng phạt kinh tế được dỡ bỏ.

Về phía Mỹ, các yêu cầu vẫn không thay đổi so với trước chiến tranh: Iran phải loại bỏ chương trình hạt nhân, đình chỉ chương trình tên lửa đạn đạo và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. 

Trước đó, Tổng thống Trump đã đề cập đến khả năng “quản lý chung eo biển Hormuz” trong các điều khoản đàm phán.

Dù chưa có xác nhận ngay lập tức về các cuộc đàm phán như ông Trump mô tả, Bộ Ngoại giao Iran cho biết có những sáng kiến nhằm giảm căng thẳng. Theo đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã trao đổi với người đồng cấp Oman về các diễn biến liên quan đến eo biển Hormuz và hai bên nhất trí tiếp tục tham vấn.

Trên thực tế, Iran đã phong tỏa eo biển chiến lược này, nơi khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua. Ông Trump yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz, nhưng Tehran tuyên bố sẽ không làm vậy cho đến khi Mỹ và Israel ngừng các cuộc không kích. 

Theo một quan chức vùng Vịnh, ông Trump có thể đang phóng đại tiến triển đàm phán để có lý do trì hoãn tối hậu thư, trong đó dọa rằng nếu Iran không mở lại eo biển, Mỹ sẽ xóa sổ các nhà máy điện của nước này. “Ông Trump đang câu giờ và cố gắng ổn định thị trường. Điều khó biết là liệu ông ấy thực sự muốn tìm lối thoát hay đang đặt ra những yêu cầu phi thực tế để Iran phải từ chối”, nguồn tin nói.

Cuộc gặp tiềm năng

Làn sóng hoạt động ngoại giao dồn dập trong những ngày gần đây đã dẫn đến những đề xuất ban đầu về một cuộc gặp trực tiếp giữa Mỹ và Iran tại Pakistan hoặc Thổ Nhĩ Kỳ vào cuối tuần này, theo các nguồn thạo tin của Mỹ và Arab.

Một quan chức Pakistan cho biết các cuộc đàm phán trực tiếp nhằm chấm dứt chiến tranh có thể được tổ chức tại Islamabad sớm nhất là trong tuần này.

Tuy nhiên, khi được hỏi về khả năng diễn ra cuộc gặp giữa các ông Witkoff và Kushner với các quan chức cấp cao Iran tại Islamabad, phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết: “Đây là các cuộc thảo luận ngoại giao nhạy cảm và Mỹ sẽ không đàm phán thông qua báo chí. Tình hình đang thay đổi nhanh chóng và những suy đoán về các cuộc gặp không được coi là chắc chắn khi nào Nhà Trắng chính thức công bố”.

Phía Tehran tỏ ra không mặn mà với các cuộc đàm phán giữa Ngoại trưởng Iran Araqchi và Đại sứ Witkoff, vốn đã thất bại nhiều lần trước đây.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, WSJ)