Đối với cử tri Anh, thông báo từ chức thủ lĩnh Công đảng của Thủ tướng Keir Starmer được đưa ra sáng 22-6 gợi lên cảm giác quen thuộc đến đáng lo ngại: Họ sắp có thủ tướng thứ bảy trong vòng một thập niên kể từ sau cuộc trưng cầu dân ý tách Anh khỏi Liên minh châu Âu (EU), hay còn gọi là Brexit.

6 đời thủ tướng Anh trong một thập niên. Ảnh: Reuters

6 đời thủ tướng 

Đầu tiên là sự ra đi của Thủ tướng David Cameron vào tháng 7-2016 sau chiến dịch vận động duy trì Anh ở lại EU thất bại. 

Người kế nhiệm thuộc đảng Bảo thủ của ông Cameron là bà Theresa May, người đã trải qua 3 năm cố gắng định hình lại mối quan hệ của Anh với EU trước khi từ chức vì không nhận được sự ủng hộ của quốc hội về thỏa thuận thực thi Brexit.

Vị thủ tướng tiếp theo là Boris Johnson cũng chỉ tồn tại trong 3 năm (2019-2022). Vi phạm quy định phòng dịch COVID-19 và phá vỡ các quy tắc chính trị Anh là những bê bối làm bùng phát cuộc khủng hoảng khiến ông Johnson phải từ chức.

Đáng thất vọng hơn, người thay thế là bà Liz Truss đã phải từ chức chỉ sau 50 ngày cầm quyền do chương trình cải cách kinh tế gây ra nhiều chia rẽ trong nội bộ đảng và những tác động không tốt trên thị trường tài chính. Bà trở thành vị thủ tướng tại vị trong thời gian ngắn nhất trong lịch sử Vương quốc Anh.

Cựu Bộ trưởng Tài chính Rishi Sunak lên thay bà Truss từ tháng 10-2022 trong bối cảnh đất nước đối mặt với khủng hoảng chi phí sinh hoạt và lạm phát tăng cao do cuộc chiến Nga - Ukraine. Và Thủ tướng Sunak đã thất bại trước Công đảng của ông Keir Starmer trong cuộc tổng tuyển cử vào tháng 7-2024.

Ông Starmer đã giúp Công đảng giành thắng lợi vang dội và trở lại cầm quyền sau 14 năm. Dù Thủ tướng Starmer cho biết chính phủ của ông đã tăng chi tiêu quốc phòng và y tế, đồng thời giảm người nhập cư bất hợp pháp, nhưng các cuộc thăm dò cho thấy cử tri tin rằng ông đã thất bại trong việc mang lại những thay đổi rõ rệt sau chính sách thắt lưng buộc bụng và cắt giảm ngân sách dưới 14 năm cầm quyền của đảng Bảo thủ trước đây.

Tương lai không chắc chắn

Nếu Thủ tướng David Cameron từ chức vì đã thất bại trong cuộc vận động cử tri chống lại Brexit, các vị thủ tướng còn lại từ nhiệm hoặc thất cử đều có một phần nguyên nhân từ tác động tiêu cực của việc Anh rời khỏi thị trường chung 450 triệu dân châu Âu.  Các nghiên cứu cho thấy Brexit đã làm giảm GDP của Anh từ 6% đến 8%, giảm đầu tư từ 12% đến 13% và giảm năng suất từ ​​3% đến 4%.

John McTernan, cựu thư ký của cựu Thủ tướng Tony Blair, cho rằng trước khi Brexit, nền kinh tế Anh vẫn đang chật vật hồi phục sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Cho nên, Brexit đã góp phần quan trọng nhất đẩy nền kinh tế vào tình thế khó khăn hơn. Đại dịch COVID-19, chiến tranh Nga - Ukraine và mới nhất là cuộc chiến ở Trung Đông càng làm cho đời sống kinh tế thêm khốn đốn.

Một thập niên với 6 đời thủ tướng cho thấy chiếc ghế quyền lực đổi chủ nhanh hơn cả những thay đổi về đường lối. Đặc biệt, sự ra đi của ông Starmer đã gửi thông điệp trên chính trường Anh rằng một chiến thắng áp đảo trong bầu cử không còn bảo chứng cho quyền lực bền vững. Người kế nhiệm dù là ai cũng sẽ tiếp quản một di sản nặng gánh: một nền kinh tế tăng trưởng chậm, chi phí vay nợ cao và nợ công lớn. Andy Burnham, cựu thị trưởng vùng Đại đô thị Manchester, đang là niềm hy vọng mới của Công đảng.  

Ông Burnham là một trong những chính trị giá nổi tiếng nhất xứ sương mù trong vài năm gần đây với biệt danh là “Vua phương Bắc” nhờ thành tích chống đại dịch COVID-19, có phong cách lôi cuốn, năng lực giao tiếp và quản lý chính trị. Tuy nhiên, kế hoạch hành động của ông ra sao vẫn là một bí ẩn và đó là lý do ông chưa muốn trở thành thủ tướng ngay trong tháng 7 mà chờ đến đầu tháng 9.

Tuy nhiên, nền chính trị Anh thời gian gần đây đang bị chia rẽ với những cử tri bất mãn đổ xô về phía đảng Cải cách Anh (Reform UK) cánh hữu chống nhập cư. Có những dự đoán nhận định thủ lĩnh Reform UK Nigel Farage có thể trở thành thủ tướng Anh.

ĐỨC TRUNG