Trong trái tim mỗi người Việt Nam, Cuba và vị lãnh tụ Fidel Castro đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tinh thần quật khởi và khát vọng vươn tới tự do, hạnh phúc... Nhân dân Việt Nam luôn ghi nhớ câu nói bất hủ của lãnh tụ Cuba Fidel Castro “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”.

Tổng Tư lệnh Fidel Castro - Nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Cuba, người bạn lớn, người đồng chí vô cùng thân thiết của nhân dân Việt Nam. Ảnh: Tư liệu Quốc tế TTXVN

Với vai trò là nhà lãnh đạo kiệt xuất của Cách mạng Cuba, nhà lý luận và nhà hoạt động thực tiễn xuất sắc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Chủ tịch Fidel Castro đã trở thành biểu tượng của bản lĩnh cách mạng, ý chí bảo vệ độc lập dân tộc và khát vọng về công bằng xã hội. Đối với nhân dân Việt Nam, Chủ tịch Fidel Castro là người bạn lớn, người đồng chí vô cùng thân thiết. Mối quan hệ giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước Việt Nam - Cuba do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Fidel Castro đặt nền móng, được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước vun đắp, trở thành biểu tượng mẫu mực của tình đoàn kết anh em, hợp tác toàn diện và tin cậy lẫn nhau trong lịch sử quan hệ quốc tế.

Lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Cuba, người chiến sĩ quốc tế kiên cường

Fidel Castro, tên đầy đủ là Fidel Alejandro Castro Ruz, sinh ngày 13/8/1926 tại vùng Birán, tỉnh Oriente cũ, nay là tỉnh Holguín ở miền Đông Cuba. Năm 1945, ông vào Đại học La Habana và đến năm 1950 tốt nghiệp tiến sĩ ngành Luật dân sự, cử nhân ngành Luật ngoại giao.

Ông bắt đầu sự nghiệp chính trị từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, tích cực tham gia các hoạt động của Đảng Nhân dân Cuba – Chính thống (thường gọi tắt là Đảng Chính thống). Ông là một trong những người đầu tiên lên tiếng tố cáo tính chất phản động và bất hợp pháp của chế độ cầm quyền do tướng Fulgencio Batista thiết lập sau cuộc đảo chính ngày 10/3/1952 và kêu gọi lật đổ chế độ này.

Tên tuổi của Fidel gắn liền với vận mệnh quốc gia và cuộc sống của toàn thể nhân dân Cuba kể từ khi ông khởi binh tấn công pháo đài Moncada ngày 26/7/1953 ở Santiago, chống lại chính quyền quân sự do Batista đứng đầu. Cuộc tấn công đã mở đầu cho cuộc đấu tranh vũ trang anh dũng dẫn đến thắng lợi cuối cùng ngày 1/1/1959, lật đổ chế độ độc tài tay sai, lập nên nước Cộng hòa Cuba độc lập, tự do. Thắng lợi này không chỉ làm thay đổi vận mệnh của đảo quốc Caribe mà còn cổ vũ mạnh mẽ khát vọng độc lập, tự chủ và công bằng xã hội của nhiều dân tộc ở Mỹ Latinh cũng như các khu vực khác trên thế giới.

Ngay sau cách mạng thành công, các thế lực thù địch đã tiến hành nhiều âm mưu, thủ đoạn hòng khuất phục và bóp chết cuộc cách mạng non trẻ, mà đỉnh cao là  cuộc tiến công của bọn tay sai đánh thuê ở bãi biển Hiron tháng 4/1961. Nhưng nhân dân hòn đảo "Tự do" với lòng yêu nước và tinh thần dũng cảm, quật cường, truyền thống tiến công cách mạng của  những nghĩa quân Mambi và các chiến sĩ Moncada năm xưa và dưới sự chỉ huy tài tình của Fidel Castro đã đập tan cuộc  tiến công xâm lược lớn trong vòng 72 giờ.

Bí thư Thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba, Thủ tướng Chính phủ Cách mạng Cuba Fidel Castro phất cao lá cờ truyền thống của Đoàn Khe Sanh, Quân giải phóng Trị Thiên - Huế, tại cao điểm 241 Tân Lâm (Quảng Trị, 15/9/1973). Ảnh: TTXVN

Bước ra từ khói lửa chiến tranh, Fidel đảm nhiệm cương vị Thủ tướng Chính phủ Cách mạng Cuba từ tháng 2/1959, sau đó là Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba và Chủ tịch Hội đồng Nhà nước kiêm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Dưới sự lãnh đạo của Ðảng Cộng sản, đứng đầu là Chủ tịch Fidel Castro, nhân dân Cuba đã kiên cường đấu tranh làm thất bại mọi mưu toan đen tối của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng, quyết tâm đưa đất nước tiếp tục tiến lên. Trong công cuộc xây dựng đất nước, với tinh thần lao động sáng tạo quên mình, nhân dân Cuba đã vượt qua muôn vàn khó khăn gian khổ, từng bước giành được những thành tựu to lớn, được các nước anh em, bè bạn trên thế giới ngợi ca.

Fidel Castro còn là một nhà hoạt động quốc tế lỗi lạc. Ông luôn là biểu tượng cao đẹp của một chiến sĩ cách mạng kiên cường, bất khuất đấu tranh cho độc lập tự do không những của nhân dân mình mà của cả các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Trên cương vị Chủ tịch Phong trào Không liên kết từ năm 1979 đến 1983, ông đã đấu tranh không mệt mỏi cho một trật tự kinh tế thế giới mới công bằng cho các nước nghèo và chậm phát triển.

Không chỉ là một nhà hùng biện nổi tiếng, Fidel Castro còn là một nhà tư tưởng xuất sắc trong các lĩnh vực chính trị-xã hội. Các tác phẩm của ông có giá trị về lý luận và thực tiễn, được xuất bản ở nhiều nước trên thế giới, như: “Lịch sử sẽ chứng minh cho tôi’, “Cuộc khủng hoảng kinh tế và xã hội của thế giới’…

Fidel Castro qua đời ngày 25/11/2016. Khi sống Fidel kiên cường bao nhiêu, cách mạng và hùng biện bao nhiêu, khi ra đi ông giản dị, đời thường bấy nhiêu. Ông không muốn bệnh viện, trường học, đường phố mang tên ông. Ông không muốn có các công trình kiến trúc, tượng ông. Ông cũng không muốn có huân chương hay giải thưởng… mang tên Fidel. Nhưng, dù vậy, hình ảnh Fidel, tên tuổi Fidel vẫn khắc sâu và sống mãi trong tim của mọi người dân Cuba, cũng như anh em, bạn bè trên thế giới. Di sản tư tưởng của Chủ tịch Fidel Castro là sự kết hợp nhuần nhuyễn, sáng tạo giữa chủ nghĩa Mác-Lênin với tư tưởng yêu nước, tiến bộ của người anh hùng dân tộc José Martí, được kiểm nghiệm và khẳng định qua thực tiễn sinh động của cách mạng Cuba và khu vực Mỹ Latinh. Những tư tưởng của Fidel Castro về xây dựng Đảng vững mạnh, dựa vào nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; coi trọng văn hóa, giáo dục và xây dựng một trật tự thế giới công bằng vẫn còn nguyên giá trị thời đại.

“Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”

Nhân dân Việt Nam luôn ghi nhớ câu nói nổi tiếng: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” cùng hình ảnh Vị Tổng Tư lệnh của Cách mạng Cuba cũng là Nguyên thủ quốc gia nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến thăm vùng giải phóng Quảng Trị vào tháng 9/1973. Trong ảnh: Thủ tướng Cuba Fidel Castro cùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong cuộc mít tinh của nhân dân Quảng Trị chào mừng Đoàn đến thăm vùng Giải phóng miền Nam Việt Nam, ngày 15/9/1973. Ảnh: TTXVN

Từ lâu, trong trái tim mỗi người Việt Nam, Cuba và vị lãnh tụ Fidel Castro đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tinh thần quật khởi và khát vọng vươn tới tự do, hạnh phúc. Nhân dân Việt Nam luôn dành cho nhân dân Cuba, cho vị lãnh tụ Fidel Castro niềm tin yêu, sự khâm phục và đồng cảm sâu sắc. Nhân dân Việt Nam luôn ghi nhớ câu nói bất hủ của lãnh tụ Cuba Fidel Castro “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”. Câu nói nổi tiếng ấy xuất phát từ lòng yêu mến, sự khâm phục của người đại diện cho hơn 10 triệu trái tim sục sôi khí thế cách mạng của nhân dân Cuba trước tinh thần quả cảm của dân tộc Việt Nam chiến đấu vì độc lập và tự do của Tổ quốc.
Ngược lại, nói về tình hữu nghị Việt Nam-Cuba, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ví hai nước như “hai anh em sinh đôi”. Có gì đẹp hơn, thân thiết và gắn bó hơn hình ảnh mà Bác nhắc tới mỗi khi nói chuyện với các bạn Cuba: “Việt Nam và Cuba cách xa nhau nửa vòng trái đất, vì vậy khi Cuba ngủ thì Việt Nam thức canh giấc ngủ cho Cuba và ngược lại khi Việt Nam ngủ thì Cuba thức canh giấc ngủ cho Việt Nam”.

Cuba là nước đầu tiên công nhận Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (tháng 12/1961), là nước đầu tiên thành lập Ủy ban đoàn kết với Việt Nam (tháng 9/1963), là nước đầu tiên và duy nhất lập Sứ quán bên cạnh Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tại vùng giải phóng (tháng 7/1967). Những năm đó, Cuba khó khăn, có kẻ ác ý tung tin dân Cuba thiếu đường, thiếu sữa là vì có bao nhiêu Fidel gửi cả cho Việt Nam. Nhưng trong một cuộc mít-tinh quần chúng với hàng chục vạn người tham gia tại thủ đô La Habana, Fidel Castro đã nói: “Đáng tiếc là chúng ta - những người Cuba - không có đủ đường sữa để gửi cho nhân dân Việt Nam, chứ nếu có, không những đường sữa mà cả máu chúng ta cũng sẵn sàng hiến dâng cho nhân dân Việt Nam”.

Năm 1967 được Cuba đặt tên là “Năm Việt Nam Anh hùng”. Năm 1972, đê điều ở miền Bắc Việt Nam trở thành mục tiêu phá hoại của đế quốc Mỹ, Cuba đã lấy ngày 28/8/1972 làm “Ngày đê điều” và phát động chiến dịch tuyên truyền mới tố cáo tội ác đế quốc. Fidel một lần nữa khẳng định: “Tình đoàn kết của chúng ta, niềm tin của chúng ta đối với nhân dân Việt Nam và ban lãnh đạo Việt Nam là vô điều kiện và tuyệt đối”.

Tổng tư lệnh Fidel Castro - Vị nguyên thủ nước ngoài đầu tiên và duy nhất trên thế giới đến thăm vùng giải phóng ở Quảng Trị năm 1973. Trong ảnh: Bí thư Thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba, Thủ tướng Chính phủ Cách mạng Cuba Fidel Castro gặp gỡ các chiến sĩ Đoàn Khe Sanh, Quân giải phóng Trị Thiên - Huế, tại cao điểm 241 Tân Lâm. (9/1973). Ảnh: TTXVN

Tháng 9/1973, Fidel là vị nguyên thủ nước ngoài đầu tiên và duy nhất thăm vùng giải phóng miền Nam khi chiến tranh chưa kết thúc, đem đến cho chiến sĩ và nhân dân Việt Nam lời động viên chiến đấu và lời hứa đóng góp thực hiện mong ước của Bác Hồ xây dựng Việt Nam 10 lần to đẹp hơn. Hình ảnh vị Tổng Tư lệnh với bộ quân phục màu xanh ô-liu đứng trên nóc một lô cốt cũ của địch, phất cao lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng, là sự cổ vũ vô cùng to lớn đối với đồng bào chiến sĩ ta lúc đó.

"Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình" là câu nói chí tình, chí nghĩa của Fidel trong chuyến thăm Việt Nam lần đầu tiên này. Trong những năm tháng khó khăn nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, câu nói ấy đã làm rung động bao trái tim của nhân dân Cuba và nhân dân Việt Nam, cũng như hàng triệu người có lương tri trên thế giới. Câu nói đó cùng với sự giúp đỡ hết lòng của Cuba là nguồn động viên vô cùng to lớn đối với nhân dân Việt Nam giữa lúc bom đạn ác liệt, khó khăn đủ bề vì cuộc chiến tranh kéo dài. Càng quý hơn khi lúc đó đất nước Cuba cũng đang chịu sự cấm vận, cũng khó khăn mà vẫn sẵn lòng giúp Việt Nam vô điều kiện.

Cũng trong chuyến thăm Việt Nam đầu tiên này của Fidel, Cuba đã tặng Việt Nam 5 công trình kinh tế-xã hội vào loại tầm cỡ lúc bấy giờ với tổng trị giá khoảng 80 triệu USD và hơn 6 triệu USD để mua thiết bị, đồng thời cử chuyên gia về cầu đường sang Việt Nam tham gia cùng bộ đội Trường Sơn mở rộng đường mòn Hồ Chí Minh; giúp đào tạo trên 1.000 sinh viên Việt Nam và vận động ủng hộ Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc…. Sự nhường cơm sẻ áo chí tình này thật chí tình, nghĩa hiệp và đúng lúc.

Sau chuyến thăm lần đầu tiên, vào tháng 12/1995 và tháng 2/2003, Fidel Castro tiếp tục có chuyến thăm lần thứ hai và thứ ba đến Việt Nam. Trong những chuyến thăm này, tình hữu nghị và sự hợp tác giữa hai nước Việt Nam-Cuba tiếp tục đạt được nhiều mốc son mới. Qua những chuyến thăm, Chủ tịch Fidel luôn khẳng định, nhân dân Việt Nam mãi mãi là những người bạn, người anh em gần gũi, thân thiết của nhân dân Cuba và tin tưởng chắc chắn rằng tình đoàn kết, hữu nghị và sự hợp tác toàn diện giữa Cuba và Việt Nam sẽ không ngừng được củng cố và phát triển.

Sau chuyến thăm lịch sử vào tháng 9/1973, lãnh tụ Fidel Castro còn có thêm hai chuyến thăm Việt Nam vào các năm 1995 và 2003. Trong ảnh: Đồng chí Fidel Castro, Bí thư thứ nhất BCH TƯ Đảng Cộng sản Cuba, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Chính phủ Cuba thăm trường Đại học Bách khoa - Hà Nội, ngày 23/2/2003, trong chuyến thăm hữu nghị chính thức Việt Nam. Đức Tám/TTXVN

Với tất cả tình cảm chân thành nhất, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã trao tặng Chủ tịch Fidel Castro Huân chương Sao vàng (năm 1982) và Huân chương Hồ Chí Minh (năm 1989).

Đáp lại tình cảm to lớn của Chủ tịch Fidel Castro và nhân dân Cuba anh em, các thế hệ lãnh đạo và nhân dân Việt Nam luôn khẳng định, đoàn kết và ủng hộ Cuba là lương tâm và trách nhiệm của toàn thể nhân dân Việt Nam; là đạo lý, truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam thủy chung với đồng chí, bạn bè. Sau giải phóng và bước vào công cuộc tái thiết đất nước, Việt Nam hợp tác cùng Cuba đúc rút kinh nghiệm thắng lợi, góp phần vào học thuyết “chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc chống xâm lược”.

Những chuyến tàu chở đầy gạo nghĩa tình từ Việt Nam đã vượt nửa vòng trái đất đến với hòn đảo tự do, góp phần giúp Cuba vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Việt Nam cũng đã triển khai nhiều dự án hỗ trợ Cuba phát triển sản xuất lương thực và thủy sản tại chỗ, cử các chuyên gia nông nghiệp sang giúp bạn chuyển giao kỹ thuật, kinh nghiệm.

Ngày nay, mối quan hệ đoàn kết truyền thống, hữu nghị đặc biệt, hợp tác toàn diện Việt Nam - Cuba tiếp tục được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước vun đắp và không ngừng phát triển. 

Trong “Năm Hữu nghị Việt Nam-Cuba 2025”, quan hệ song phương được hai nước đặc biệt coi trọng, triển khai có trọng tâm, trọng điểm theo chủ trương đồng hành, cùng hợp tác, cùng phát triển. Đặc biệt, chương trình vận động "65 năm nghĩa tình Việt Nam-Cuba" do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phát động đã khơi dậy, bồi đắp biết bao tình cảm, ký ức tốt đẹp giữa hai dân tộc. Nhân dân Việt Nam trong và ngoài nước với nghĩa tình sâu nặng với nhân dân Cuba đã sẵn sàng đóng góp, ủng hộ tạo nên một phong trào vô cùng mạnh mẽ. Chỉ trong một thời gian ngắn, chương trình đã nhận được số tiền và số lượng lượt quyên góp vượt xa mục tiêu ban đầu. Kết quả ấy đã góp phần khẳng định: Cuba luôn có một vị trí đặc biệt trong trái tim mỗi người Việt Nam.

Có thể khẳng định rằng, mối quan hệ đoàn kết truyền thống, hữu nghị đặc biệt, hợp tác toàn diện và tin cậy lẫn nhau giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân hai nước Việt Nam-Cuba, có cội nguồn từ lý tưởng cách mạng của hai vị lãnh tụ vĩ đại Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Fidel Castro, được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước trân trọng, gìn giữ, vun đắp trong nhiều thập kỷ qua đã trở thành biểu tượng mẫu mực của thời đại, là hành trang quý báu để Việt Nam và Cuba tiếp tục vững bước trên hành trình phát triển.

Diệp Ninh/TTXVN (tổng hợp)