Từ trước đến nay có rất nhiều hội thảo, hội nghị bàn về phát triển du lịch sinh thái (DLST) vùng ĐBSCL. Tất cả đều khẳng định: DLST là lợi thế, là tiềm năng của vùng. Thế nhưng, việc phát triển loại hình du lịch này thời gian qua phát sinh nhiều vấn đề bất ổn, nhất là khi các địa phương thiếu những sản phẩm mới để thu hút khách... Làm gì để khai thác có hiệu quả lợi thế, tiềm năng này?

VẪN CHƯA ĐỘT PHÁ!

Tại ĐBSCL, thế mạnh là loại hình DLST gắn với sông nước miệt vườn được xem là loại hình du lịch đặc thù, chủ lực trong phát triển sản phẩm du lịch vùng. Loại hình này được Tiền Giang khai thác triệt để, thu hút một lượng khách quốc tế khá lớn từ TP Hồ Chí Minh. Bình quân mỗi năm, tỉnh này đón khoảng gần 900.000 lượt du khách; trong đó có đến một nửa là khách quốc tế. Dòng khách quốc tế tăng bình quân khoảng 15%/năm, cao nhất so với các tỉnh, thành trong khu vực. Đây là vùng sông nước đặc trưng của ĐBSCL gắn với các vườn trái cây nhiệt đới đa chủng loại, là lợi thế lớn để khai thác du lịch. Vì thế, rất nhiều doanh nghiệp lữ hành quốc tế ở TP Hồ Chí Minh thực hiện các tour đến Tiền Giang để khám phá nét đặc trưng của văn hóa sông nước. Du ngoạn trên sông, tham quan vườn trái cây, tát đìa bắt cá, bơi xuồng trên kinh rạch... và những gì gần gũi nhất với cuộc sống đời thường đều được đưa vào khai thác làm sản phẩm du lịch. Đón “gió” du lịch từ cầu Rạch Miễu, tỉnh Tiền Giang đã đầu tư 64 tỉ đồng xây dựng hạ tầng, tạo cú hích cho phát triển du lịch tuyến Mỹ Tho-cù lao Thới Sơn và các vùng lân cận. Cầu tàu Mỹ Tho được nâng cấp đón tàu du lịch, phục vụ khách du ngoạn trên sông trước khi dừng lại các khu DLST trên các cồn sông Tiền. Khi đó, hàng loạt các công ty lữ hành ra đời, mở chi nhánh tại địa phương...

Bơi xuồng là sản phẩm du lịch thường thấy tại các khu DLST ở ĐBSCL.

Các địa phương khác trong vùng như Bến Tre, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cần Thơ... cũng phát triển nhanh DLST trong khoảng thời gian mười năm qua. Bến Tre đặc biệt nở rộ du lịch vào dịp Tết Đoan ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch) với hàng chục vườn trái cây đồng loạt mở cửa đón khách, hội chợ trái cây, du lịch tắm cồn... Vĩnh Long tập trung vào phát triển sản phẩm du lịch tại các cồn bãi trên sông gắn với vườn cây ăn trái. Đồng Tháp xây dựng nhiều điểm DLST gắn với rừng, khu di tích, sông nước, làng nghề... Riêng Cần Thơ, có khá nhiều khu DLST hấp dẫn du khách. Trong đó, cần phải kể đến các khu du lịch Phù Sa, Mỹ Khánh ... Đặc biệt, chợ nổi Cái Răng được xem là sản phẩm du lịch độc đáo, luôn thu hút được đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Khi điểm lại sự phát triển của DLST, giới chuyên gia cho rằng “mũi nhọn” du lịch ĐBSCL đang bị “cùn”. Thực trạng là hàng loạt các khu DLST đang bị xuống cấp do thiếu sự đầu tư và tái đầu tư bài bản. Nhiều du khách chán nản khi trở lại miền Tây, du lịch vẫn không thay đổi so với mười năm trước. Tức là vẫn vườn trái cây, vẫn chèo xuồng, vẫn đờn ca tài tử như đã làm trước đó mà thiếu sự đầu tư sản phẩm mới, hấp dẫn hơn. Nhiều địa phương ở ĐBSCL đều thừa nhận sự yếu kém về hạ tầng, đặc biệt là tình trạng vệ sinh ở các khu DLST chưa được đảm bảo. Bên cạnh đó là các sản phẩm du lịch “na ná” nhau dẫn đến sự nhàm chán. Nhận định về vấn đề này, Tiến sĩ Trần Văn Ngợi, Giám đốc Ban điều hành dự án Phát triển du lịch Mekong, cho biết: “Nhiều công ty tổ chức các tour DLST đến ĐBSCL đều có chung nhận định: Ngoài chợ nổi trên sông, vào vườn bẻ trái cây, tát nước bắt cá, nghe đờn ca tài tử thì các điểm tham quan không còn “chiêu” nào khác để níu chân du khách. Do sản phẩm quá nghèo nàn nên du khách không cần phải bỏ thêm thời gian đến các tỉnh, thành xa hơn mà chỉ có thể dừng chân lại Tiền Giang nếu xuất phát từ TP Hồ Chí Minh. Bởi vì, chỉ cần đến đây khách đã khám phá toàn bộ du lịch ĐBSCL...”. Nhiều người cho rằng, kiểu kinh doanh “cây nhà lá vườn” sẽ không thể đem lại hiệu quả cao nữa. Vốn nghèo nàn về sản phẩm, DLST lại được đầu tư thiếu chiều sâu, đội ngũ phục vụ không qua đào tạo... làm vơi đi sức hấp dẫn của lợi thế du lịch ĐBSCL, ảnh hưởng đến hình ảnh chung của du lịch vùng.

BAO GIỜ PHÁT HUY HẾT TIỀM NĂNG?

Tháng 3-2010, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã phê duyệt Đề án phát triển du lịch ĐBSCL đến năm 2020. Đề án nêu rõ, nhu cầu đầu tư cho du lịch giai đoạn từ nay đến 2015 là 959,6 triệu USD; giai đoạn 2016-2020 là 963,7 triệu USD. Mục tiêu đề ra là đến năm 2015 ngành du lịch của vùng sẽ thu hút 7,7 triệu khách, trong đó có 2,7 triệu khách quốc tế; đến năm 2020, con số này sẽ tăng lên 10,4 triệu, trong đó có 3,9 triệu lượt khách quốc tế. Du lịch sẽ giải quyết việc làm cho 236.600 lao động, trong đó có 82.700 lao động trực tiếp. Để thực hiện được mục tiêu này, vùng ĐBSCL cần xác định rõ hướng phát triển, xây dựng những yếu tố cần thiết phù hợp với điều kiện của vùng trong định hướng phát triển tương lai tránh tình trạng đầu tư chỗ thừa chỗ thiếu. Theo phê duyệt này, phân vùng lãnh thổ du lịch ĐBSCL được chia thành 4 cụm du lịch: Cụm trung tâm gồm TP Cần Thơ và các tỉnh An Giang, Kiên Giang, Hậu Giang phát triển du lịch tham quan sông nước, du lịch với mục đích thương mại, du lịch lễ hội và du lịch nghỉ dưỡng biển cao cấp; cụm bán đảo Cà Mau gồm các tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu và Sóc Trăng với các sản phẩm du lịch quan trọng là tham quan điểm cực Nam của Tổ quốc, DLST tại các khu rừng ngập mặn và du lịch văn hóa, lễ hội gắn với văn hóa dân tộc Khmer tại Sóc Trăng; cụm duyên hải phía Đông gồm các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long và Trà Vinh gắn với sản phẩm chủ đạo là du lịch sông nước, miệt vườn, nghỉ tại nhà dân, tham quan làng nghề, di tích lịch sử cách mạng; cụm Đồng Tháp Mười gồm 2 tỉnh Long An và Đồng Tháp phát triển DLST tại các khu rừng đặc dụng ngập nước nội địa Đồng Tháp Mười.

Đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch để khai thác hết lợi thế, tiềm năng của ĐBSCL, trước nhất vẫn là yếu tố con người và sự liên kết để tạo thêm sức mạnh. Thạc sĩ Ngô Thị Xuân Quỳnh, Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Du lịch Sài Gòn, cho biết: “Nhu cầu nguồn nhân lực phục vụ cho du lịch ĐBSCL dự kiến đến năm 2020 cần khoảng 207.900 người. Con số này hiện nay chỉ khoảng 18.000 người. Thực trạng nguồn nhân lực du lịch ĐBSCL còn thiếu và yếu chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tiếng Anh, kiến thức du lịch... nên yêu cầu cấp thiết đặt ra lúc này là mỗi địa phương cần hoàn thiện chính sách, cơ chế theo hướng đẩy mạnh xã hội hóa phát triển nguồn nhân lực. Đồng thời, quy hoạch lại hệ thống cơ sở đào tạo, nghiên cứu về du lịch, xây dựng lại đội ngũ giáo viên có trình độ cao. Cơ quan quản lý du lịch, chính quyền địa phương, các trường đào tạo và doanh nghiệp cần có sự liên kết chặt chẽ hơn trong việc phát triển DLST miệt vườn...”.

Các địa phương cho rằng, doanh nghiệp lữ hành cần có sự đầu tư, chia sẻ cùng người làm DLST; đồng thời hỗ trợ quảng bá, xúc tiến... Ông Trần Duy Khương, Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bến Tre, cho biết: “Doanh nghiệp lữ hành cần quan tâm đến nhà vườn trong việc đầu tư hạ tầng theo yêu cầu của du khách, cùng nhà vườn xây dựng sản phẩm mới trên cơ sở chia sẻ lợi nhuận kết hợp tư vấn về dịch vụ và đào tạo nguồn nhân lực tạo điểm đến lý tưởng phục vụ du khách và doanh nghiệp lữ hành. Bên cạnh đó, nhà vườn cũng phải chủ động trong việc chỉnh trang khu du lịch, tạo cảnh quan và năng động trong việc đổi mới, thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của du khách...”. Tiến sĩ Trần Văn Ngợi, cho rằng: Ngành du lịch và địa phương cần nghiên cứu, điều tra, khảo sát để đánh giá thực trạng; đồng thời, xây dựng danh mục các dự án đầu tư dựa trên lợi thế của từng tỉnh, từng vùng để kêu gọi đầu tư, kèm theo các chính sách ưu đãi hấp dẫn. Hiện nay, vốn đầu tư không thiếu nhưng thiếu các dự án khả thi, hấp dẫn nhà đầu tư...

Bài, ảnh: DU MIÊN