TP Cần Thơ đang từng bước chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp. Hành trình đó, số hóa là giải pháp then chốt giúp nông dân, hợp tác xã (HTX) nâng giá trị chuỗi nông sản, hướng đến sự minh bạch, tiêu chuẩn xanh và uy tín thương hiệu ở cả thị trường nội địa và quốc tế.

Nỗ lực số hóa

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, từ đầu năm 2026 đến nay, công tác chuyển đổi số được ngành Nông nghiệp và Môi trường ứng dụng trên các lĩnh vực chuyên ngành.

Hoạt động kết nối cung cầu công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp được TP Cần Thơ tổ chức thường xuyên.

Trong lĩnh vực trồng trọt, thành phố cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về mã số vùng trồng; vận hành 28 bẫy đèn (19 bẫy thông minh) phục vụ dự báo sinh vật gây hại, kết nối dữ liệu hệ thống giám sát côn trùng thông minh RYNAN và cung cấp dữ liệu mở cho Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh thành phố. Trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y, tiếp tục triển khai cơ sở dữ liệu quốc gia, các phần mềm chuyên ngành và khai thác hiệu quả phần mềm VAHIS trong quản lý, giám sát, cảnh báo dịch bệnh.

Song song đó, TP Cần Thơ còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ nông sản thông qua triển khai phần mềm MISA eShop, quảng bá nông sản, sản phẩm OCOP trên các nền tảng số; phối hợp xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, kết nối cung cầu nông sản và hoàn thiện các yêu cầu về an toàn thông tin. Đồng thời, duy trì vận hành ổn định 10 trạm quan trắc nước tự động trên ứng dụng MEKONG và trang thông tin quantracnuochg.vn, cung cấp dữ liệu quan trắc liên tục phục vụ theo dõi, cảnh báo và phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn trên địa bàn thành phố.

Bên cạnh sự định hướng, vào cuộc quyết liệt từ ngành chức năng, nông dân, HTX cũng mạnh dạn ứng dụng công nghệ số vào sản xuất. Ông Hà Văn Tranh, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tân Lộc Phát, xã Lâm Tân, cho biết: “HTX có diện tích canh tác 186ha, với 24 xã viên chuyên sản xuất lúa. Hiện các khâu làm đất, thu hoạch đã được cơ giới hóa hoàn toàn. Ngoài ra, ứng dụng công nghệ số cũng dần phát triển, trong đó 100% xã viên sử dụng máy bay không người lái để gieo sạ, phun thuốc. Nhờ công nghệ này mà chi phí sản xuất giảm từ 20-30%”.

Mặc dù đạt nhiều kết quả, hành trình số hóa ngành Nông nghiệp của TP Cần Thơ vẫn tồn tại nhiều bấp cập như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún phân tán khiến việc áp dụng công nghệ số đồng bộ gặp nhiều khó khăn. Dữ liệu phục vụ chuyển đổi số nông nghiệp (vùng trồng, sản lượng, mùa vụ…) còn thiếu, chưa đồng bộ và chuẩn hóa yếu (thông tin về quy trình sản xuất còn rời rạc, thiếu liên kết, chưa được chuẩn hóa). Ở một số nơi, chuyển đổi số được hiểu là đầu tư thiết bị, phần mềm mà chưa gắn với việc tổ chức lại sản xuất; trình độ của nông dân, HTX, cán bộ kỹ thuật về kiến thức, kỹ năng vận hành hệ thống số còn hạn chế…

Thay đổi tư duy, quyết liệt hành động

Tại hội thảo Công nghệ số thúc đẩy nông nghiệp phát thải thấp tại ĐBSCL do Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ phối hợp Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam tổ chức, các chuyên gia cho rằng, để chuyển đổi số nông nghiệp thành công trước hết phải thay đổi về tư duy.

Đại diện TikTok bày tỏ mong muốn đồng hành cùng tiến trình chuyển đổi số và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp tại một sự kiện do Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ tổ chức.

Với thông điệp “Bình dân hóa giải pháp công nghệ”, ông Lâm Nguyễn Hải Long, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam, nhấn mạnh: “Chuyển đổi số không phải là thay đổi những thứ lớn lao, mà là đưa công cụ số “cầm tay chỉ việc”, chi phí tối ưu, dễ vận hành. Đó là Bản sao số (Digital Twin) và AIoT, giúp bà con ngồi ở nhà vẫn biết chính xác độ mặn của nước ngoài kênh, dự báo chính xác thời tiết để ra quyết định tưới tiêu. Đến công nghệ vi sinh mật độ cao HCDF kết hợp nền tảng số, giúp phân hủy rơm rạ ngay trên đồng, cải tạo sức khỏe đất và tiến tới đo lường để bán tín chỉ carbon - biến không khí sạch thành tiền. Hay là cách làm sao để một HTX quản trị sổ sách minh bạch, xuất hóa đơn điện tử dễ dàng chỉ bằng vài cú chạm trên điện thoại...”.

Nhiều ý kiến cho rằng, điều cốt lõi trong chuyển đổi số không nằm ở số lượng công nghệ được áp dụng, mà ở việc công nghệ đó có giải quyết triệt để khó khăn thực tế của người sản xuất hay không. Một giải pháp chỉ thực sự hiệu quả khi phù hợp với điều kiện thực tế, dễ vận hành, chi phí hợp lý và mang lại giá trị kinh tế rõ rệt.

Mô hình trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp ứng dụng cơ giới hóa, số hóa tại HTX Nông nghiệp Thuận Tiến, xã Thạnh Quới.

“Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như AI, IoT, bản sao số... phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn của nông dân, HTX và doanh nghiệp. Công nghệ cần được chứng minh bằng kết quả thực tế thông qua các mô hình thí điểm ở quy mô phù hợp, có sự theo dõi, đánh giá kỹ lưỡng trước khi tiến hành nhân rộng”, bà Đinh Thị Linh Hương, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh.

Theo ông Hà Văn Tranh, Đề án 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL được đánh giá là nền tảng để ứng dụng khoa học, công nghệ nói chung và công nghệ số nói riêng vào sản xuất lúa. Vì vậy, các thành viên HTX mong muốn ngành chức năng hỗ trợ, kết nối để được tham gia đề án. Từ đó, có thể số hóa mạnh mẽ hơn thông qua ứng dụng công nghệ trong quan trắc cảnh báo môi trường, sâu bệnh; phát triển kinh tế tuần hoàn từ phụ phẩm rợm rạ.

Tháng 4-2026, UBND TP Cần Thơ đã ban hành kế hoạch Phát triển kinh tế số giai đoạn 2026-2030 của TP Cần Thơ. Trong đó, đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng kinh tế số trong ngành Nông nghiệp và Môi trường đạt tối thiểu 20%. Đồng thời, ít nhất 50% trang trại, HTX nông nghiệp sử dụng nền tảng số phục vụ trong quản trị và hoạt động.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, TP Cần Thơ xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế số nông nghiệp. Hỗ trợ đưa các sản phẩm nông nghiệp lên sàn thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ IoT và dữ liệu lớn trong quản lý sản xuất nông nghiệp để tối ưu hóa quy trình và tăng giá trị sản phẩm. Triển khai các giải pháp công nghệ số phục vụ truy xuất nguồn gốc, xây dựng nền tảng dữ liệu nông nghiệp (dữ liệu về đất đai, thời tiết, cây trồng) để liên thông với nền tảng quốc gia, phục vụ sản xuất và dự báo thị trường. Cùng với đó, đầu tư hạ tầng số, nền tảng dữ liệu số ngành Nông nghiệp và Môi trường, ưu tiên xây dựng nền tảng dữ liệu đất đai, bản đồ số bảo đảm cung cấp, chia sẻ dữ liệu, thông tin, hình thành các dịch vụ, mô hình kinh doanh mới, khai thác hiệu quả hệ sinh thái số về nông nghiệp và môi trường, đóng góp các nền tảng số cho phát triển kinh tế số.

Bài, ảnh: MỸ THANH