Nghị quyết 14/NQ-CP ngày 5-3-2014 (Nghị quyết 14) của Chính phủ về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2-2014 đã yêu cầu các Bộ, ngành Trung ương tăng cường các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh; đặc biệt là thực hiện thí điểm cho vay các mô hình liên kết trong chuỗi sản xuất sản phẩm nông nghiệp, mô hình sản xuất áp dụng khoa học và công nghệ cao,… Đây được xem là một trong nhiều cơ chế, chính sách đột phá, đặc biệt là nâng đỡ sự phát triển của ngành nông nghiệp. Thực hiện nghị quyết của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định số 1050/QĐ-NHNN ngày 28-5-2014 về chương trình cho vay thí điểm phục vụ phát triển nông nghiệp, từ nguồn vốn tín dụng ngân hàng đã giải quyết phần nào những khó khăn, vướng mắc trong xây dựng chuỗi giá trị ngành nông sản.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có 10 doanh nghiệp (DN) trong tổng số 28 DN cả nước được liên Bộ (NHNN, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Khoa học và Công nghệ) lựa chọn tham gia chương trình thí điểm để thực hiện 10 dự án sản xuất liên kết, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp với số tiền các ngân hàng đã giải ngân đạt gần 5.424 tỉ đồng. Theo đánh giá của NHNN, sau 2 năm triển khai chương trình theo Nghị quyết 14, thông qua nguồn vốn tín dụng ngân hàng, các DN có điều kiện hoàn thiện các mô hình mẫu trong sản xuất nông nghiệp, mang lại lợi nhuận cho cả hộ dân liên kết và DN đầu mối. Điển hình như: mô hình đầu tư chuỗi liên kết và tiêu thụ rau màu Antesco của Công ty cổ phần Rau quả thực phẩm An Giang; mô hình liên kết dọc cá tra Tafisco của Công ty TNHH sản xuất thương mại dịch vụ Thuận An tỉnh An Giang; mô hình liên kết cánh đồng lớn của Công ty TNHH Trung An (TP Cần Thơ)…

Theo lãnh đạo NHNN và nông dân, cùng các DN tham gia chuỗi liên kết việc xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ trong mô hình đã giải quyết cơ bản khó khăn về vốn sản xuất, giảm giá thành sản xuất. Đặc biệt đối với mô hình nuôi cá tra, để đầu tư 1ha mặt nước với sản lượng 350 tấn cá thì vốn đầu tư phải trên 7 tỉ đồng, nên vấn đề đảm bảo nợ vay từ phía ngân hàng đã được tháo gỡ, giúp DN và nông dân an tâm đầu tư, sản xuất. Không chỉ vậy, giá thành nuôi cá trong mô hình giảm hơn 1.000 đồng/kg so với những hộ nuôi không liên kết và lợi nhuận cũng đạt cao hơn. Kết quả quan trọng nhất của chuỗi liên kết cá tra là nâng cao được giá trị xuất khẩu do truy xuất được nguồn gốc, sản phẩm được quản lý an toàn từ khâu sản xuất đến chế biến, đáp ứng đầy đủ các điều kiện của nhà nhập khẩu. Còn với chuỗi lúa gạo, dù đã cơ bản hình thành những cánh đồng mẫu trong liên kết, nhưng vẫn chưa đạt kết quả như mong muốn, do giữa nông dân và DN vẫn còn "lấn cấn" về giá bán, quy định chất lượng… Hay mô hình sản xuất rau an toàn, lợi nhuận của nông dân đã tăng rất nhiều lần, nhưng vẫn đang gặp khó vì nông dân chưa mạnh dạn chuyển đổi đất sản xuất.

Dù vậy, phải khẳng định rằng, Nghị quyết 14 như luồng gió mới góp phần tích cực trong đổi mới tư duy sản xuất nông nghiệp và thúc đẩy tiến trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Sự gắn kết giữa "4 nhà" trong chuỗi, trong đó, DN được xem là hạt nhân và chính là mắt xích quan trọng nhất của chuỗi. Để tính đúng bài toán liên kết chuỗi, nhiều ý kiến cho rằng cần có các DN đủ tầm, đủ năng lực và tâm huyết tham gia vào mô hình; đồng thời rất cần sự đóng góp công sức, trí tuệ, kinh nghiệm của các nhà khoa học, Nhà nước để tạo sự phát triển ổn định và bền vững cho nền nông nghiệp.

Gia Bảo