Là người Việt, bạn nghĩ gì khi hàng trăm container hàng ( gạo, thủy sản…) bị trả về? Sẽ có nhiều câu trả lời khác nhau. Chẳng hạn, phải xem lại chất lượng, phải biết luật lệ quy định thường xuyên ở xứ người mà làm cho đúng chuẩn; Phải biết tra cứu xem những quy định, danh mục cấm của họ; Phải hỏi những cơ quan kiểm định xem tại sao anh nói hàng đủ chuẩn mà tới xứ người bị trả về, thậm chí phải tự hủy chứ không được hồi hương gây họa cho thị trường nội địa…

Cũng có người nói rằng vô thị trường khó tính không được thì tìm thị trường dễ tính, chấp nhận cuộc chơi nay thay mai đổi. Đơn giản vậy thôi sao? Nên biết rằng trong khi thương lái Trung Quốc mua hàng dễ tính với những chiêu thức "nâng lên- hạ xuống, buông bỏ- rơi rụng" thì một lực lượng lớn người Trung Quốc sang  Hoa Kỳ cố công luyện "hấp tinh đại pháp" .

Dưa Taki trồng tại Châu Thành, Hậu Giang.

Họ biết phần lớn các công ty và quốc gia đang quan tâm về 2 vấn đề quan trọng nhất: (1) Dựa trên khoa học để đảm bảo các vấn đề liên quan an toàn vệ sinh thực phẩm  và kiểm soát rủi ro; (2) Quản lý sự cố bất thường trong quy trình sản xuất và kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm.

Nếu cứ bám theo thị trường dễ  tính thì doanh nghiệp Việt sẽ chinh phục được lòng tin của người tiêu dùng? Sẽ có chỗ đứng đàng hoàng, sáng giá trong chuỗi cung ứng toàn cầu?

Ai cũng biết một khi đáp ứng được tiêu chuẩn vào thị trường Hoa Kỳ thì  thuận lợi hóa thương mại khi tiếp cận các thị trường văn minh khác sẽ tốt hơn rất nhiều. Vì vậy cũng nên biết, từ đầu năm đến giữa tháng 4-2017, đã có đến 23 cuộc cảnh báo nhập khẩu mà Cơ quan Quản lý dược phẩm và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) công bố chính thức trên Website FDA đối với doanh nghiệp Việt Nam. 23 tên - loại vi phạm ( import Alert Name) - gắn với tên các công ty vi phạm. Trung bình mỗi danh mục vi phạm có từ 4 cho đến 42 công ty, theo Trung tâm nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA).

Hội DN HVNCLC thực hiện cuộc nghiên cứu, đàm phán tại Hoa Kỳ  hồi tháng 3-2017, nhận ra rằng Hiệp hội các nhà sản xuất hàng tạp hóa (GMA ), Hoa Kỳ , từ lâu đã triển khai 3 trụ cột chính: (1) Huấn luyện (Training); (2) giáo dục tại lớp (in-class education); và (3) các chương trình nghiên cứu về an toàn thực phẩm. GMA bắt đầu đào tạo về an toàn vệ sinh thực phẩm cho học sinh cấp 2, đem thông tin kiến thức đến với học sinh từ tuổi rất nhỏ, nuôi dưỡng thế hệ người tiêu dùng tiếp theo của  Hoa Kỳ.

Họ thực hiện các chương trình quốc tế, bao gồm: Chương trình sáng kiến an toàn thực phẩm toàn cầu (GFSI -Global Food Safety Initiative) là Chương trình Macbeth (Market Acess through Competency Based Education and Training in Horticulture) mà các nhà bán lẻ lớn nhất thế giới ủng hộ và sẽ đòi hỏi các nhà cung cấp của họ đáp ứng yêu cầu mới  hợp tác. Theo bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội DN HVNCLC, doanh nghiệp Việt muốn bán hàng cho các hệ thống bán lẻ của Hoa Kỳ nên biết điều này và những thay đổi lớn trong Đạo luật hiện đại hóa an toàn thực phẩm, được xem là đợt "quét dọn" lớn nhất trong việc thiết lập lại các luật về an toàn thực phẩm (ATTP) tại Hoa Kỳ  trong 70 năm qua với trọng tâm chuyển từ "ứng phó" sang "phòng ngừa".

GMA cũng đồng thời quản lý các dự án quốc tế như các chương trình nghiên cứu, phát triển của World Bank hoặc đào tạo về An toàn vệ sinh thực phẩm tại Indonesia (Cargill hỗ trợ tài chính) và đảm trách thực hiện các chương trình đào tạo dành cho chính phủ các nước.

Mục tiêu của GMA là nâng cao chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm quy mô toàn cầu; họ mong muốn được làm việc với Việt Nam vì đây là  thị trường cực lớn và tiềm năng để phát triển, nâng cao chất lượng sản xuất để giúp các nhà sản xuất ở Việt Nam tham gia vào chuỗi bán lẻ toàn cầu, theo bà Kim Hạnh.

Ngay cả China National Food Industry Association – CFDA, Trung Quốc cũng phải học  chương trình đào tạo năng lực quốc gia thực thi chiến lược về an toàn vệ sinh thực phẩm ở tổ chức này. Họ huấn luyện cho doanh nghiệp, cấp chứng chỉ:  Better Process Control Schools và nói rằng các tập đoàn lớn nhất thế giới đều có trung tâm đào tạo tập trung về an toàn vệ sinh thực phẩm, còn Việt Nam? Bà Hạnh băn khoăn!

GMA vừa tổ chức các nhóm làm việc, thu hút 700 công ty tham gia, cùng thảo luận các chủ đề, các điều luật và cách thực hiện để góp ý ngược lại cho USDA  và FDA. Bằng việc kết nối công - tư, họ tổ chức  mối quan hệ lợi ích hai chiều: Nhà lập pháp thực hiện các điều luật có lợi cho thị trường và người tiêu dùng, còn các tập đoàn thì cấp vốn để đào tạo cho các nhà lập pháp.

Cũng theo bà Kim Hạnh, GMA đang kết hợp cùng Đại học Nông lâm thuộc ĐH Quốc gia TPHCM thực hiện chương trình đào tạo "Train the trainer" về chương trình an toàn vệ sinh thực phẩm. Người của FDA sẽ có mặt tại khóa huấn luyện này để theo dõi đợt đào tạo đầu tiên theo chương trình chuyên gia chất lượng ngăn ngừa rủi ro (PCQI).

Theo Luật Hiện đại hóa An toàn Thực phẩm (FSMA - Food Safety Modernization Act), thay vì kiểm tra hàng hóa nhập khẩu tại nước Hoa Kỳ, sẽ chuyển về kiểm soát ngay tại quốc gia xuất khẩu trên toàn chuỗi sản xuất), chuyên gia chất lượng ngăn ngừa rủi ro rất quan trọng cho việc xuất khẩu vào thị trường này trong tương lai vì theo luật mới, mỗi công ty phải có một chuyên gia Preventive Controls Qualified nếu không sẽ bị FDA phạt.

Dự án nâng cao năng lực tham gia thị trường của các chuỗi sản xuất nông sản thông qua đào tạo và huấn luyện (Dự án Macbeth) được vận hành trên nền tảng định hướng cái ăn toàn cầu của GFSI, kéo dài trong 2 năm, bắt đầu từ 01-2011. Đối tác chủ trì :  Vietnam – Đại học Cần Thơ; Thailand – Đại học Kasetsart; Kinh phí do WTO cấp cho Đại học bang Michigan (MSU) thông qua Tổ chức Standards and Trade Development Facility (STDF). Tại Việt Nam, các giảng viên Trường Đại học Cần Thơ trực tiếp huấn luyện nội dung theo chuẩn quốc tế để cải thiện lịch sử bị từ chối hàng hóa do vi phạm an toàn thực phẩm và mối quan tâm về kiểm dịch nông sản xuất khẩu. Nhưng kết thúc dự án, hết kinh phí thì việc ứng dụng cũng leo lét như ngọn đèn dầu vừa cạn. 

Bài, ảnh: CHÂU LAN