Tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ (KH&CN) luôn đóng một vai trò quan trọng. Bởi KH&CN là thước đo tốc độ phát triển của một địa phương, một quốc gia. Tác động của KH&CN tới phát triển kinh tế - xã hội được tổng hợp trên các phương tiện: cơ cấu lại nền sản xuất, đặc biệt trong sản xuất công nghiệp; nâng cao năng suất, duy trì hiệu quả của nền kinh tế; duy trì tăng trưởng kinh tế một cách bền vững. Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ và trước những diễn biến bất lợi của biến đổi khí hậu, nhất là tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn, hoạt động KH&CN vùng ĐBSCL và cả nước cần có cách tiếp cận mới.

ĐBSCL là vựa lúa, vựa cá, vựa trái cây của cả nước và có vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia nhưng lại là "vùng trũng" của cả nước về giáo dục, kinh tế và nhất là thu nhập của nông dân. Để đưa vùng ĐBSCL phát triển tương xứng với tiềm năng, giảm dần khoảng cách với các vùng miền khác trong cả nước, nhiều ý kiến cho rằng, các địa phương trong vùng cần phát triển, đẩy mạnh ứng dụng KH&CN cao vào sản xuất. Theo đó, vùng cần ưu tiên cho ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất giống cây trồng, vật nuôi cho năng suất, chất lượng cao và ổn định, thích ứng với biến đổi khí hậu. Vùng cần có những công trình nghiên cứu sản xuất các chế phẩm sinh học phục vụ sản xuất công nghiệp, nông nghiệp; công nghệ sinh học trong chế biến, bảo quản các loại nông, thủy sản; trong chẩn đoán, phòng trừ dịch bệnh và bảo vệ môi trường. Chú trọng phát triển sản xuất sản phẩm nông nghiệp sạch với quy mô công nghiệp. Các địa phương trong vùng cần đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, hoàn thiện và làm chủ chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực công nghệ phần mền và nội dung số, công nghệ an toàn; ứng dụng xác thực điện tử trong giao dịch điện tử; ứng dụng công nghệ thông tin trong cải cách hành chính, quản lý nhà nước, quản lý sản xuất kinh doanh các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ…Vùng cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ sản xuất sạch, công nghệ thân thiện với môi trường trong các lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, các địa phương tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm công nghệ có chất lượng cao. Theo đó, lấy doanh nghiệp làm trung tâm trong việc đổi mới, chuyển giao công nghệ, nhằm tạo dựng cơ chế liên kết hợp tác 3 bên (các viện nghiên cứu, trường đại học – doanh nghiệp – cơ quan quản lý nhà nước). Trong đó, Nhà nước đóng vai trò cầu nối trong mối liên hệ giữa doanh nghiệp và các viện, trường; hoàn chỉnh cơ chế, chính sách hỗ trợ nhập khẩu, giải mã công nghệ phục vụ nghiên cứu, phát triển các sản phẩm chủ lực, sản phẩm trọng điểm của vùng; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận, chuyển giao công nghệ từ các viện nghiên cứu, các trường đại học trong nước.

Để có thể thực hiện được những vấn đề trên, theo ông Nguyễn Hồng Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển KH&CN địa phương, thuộc Bộ KH&CN, các địa phương trong vùng cần tăng cường liên kết với nhau trong việc lựa chọn các chương trình, dự án KH&CN tập trung phục vụ tái cơ cấu ngành nông nghiệp trong điều kiện hạn hán, xâm nhập mặn và nước biển dâng; liên kết phát triển sản xuất có tính chất lan tỏa và gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Lựa chọn, nhân rộng một số mô hình chuỗi giá trị các mặt hàng nông nghiệp có giá trị gia tăng cao, như: tôm, cây ăn trái, lúa gạo chất lượng cao; mô hình điểm chuyên canh và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất các sản phẩm nông nghiệp có thế mạnh. Ngoài ra, lãnh đạo các tỉnh, thành vùng ĐBSCL cần nghiên cứu chỉ đạo, xây dựng các chương trình liên kết giữa các Sở KH&CN trong vùng trong việc hình thành và phát triển sản xuất một số sản phẩm của vùng dựa vào KH&CN. Đồng thời, xác định rõ vai trò, nhiệm vụ của KH&CN tác động vào từng công đoạn sản phẩm; hình thành chương trình hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, chuyên gia, chuyển giao công nghệ, xây dựng và phát triển sản phẩm thương hiệu. Bên cạnh đó, vấn đề xây dựng cơ sở dữ liệu, thông tin về tài nguyên và môi trường, tình hình biến đổi khí hậu và các ứng phó với biến đổi khí hậu của vùng và địa phương là điều cần thiết.

Đối với hoạt động KH&CN của từng địa phương, ông Nguyễn Hồng Hà, cho rằng: Các nội dung trọng tâm KH&CN phải bám sát cơ cấu kinh tế của địa phương, của vùng; xây dựng kế hoạch, đề xuất cân đối nguồn lực để đảm bảo khẳng định vai trò của KH&CN là góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Hoạt động KH&CN cần gắn kết với hoạt động của doanh nghiệp sản xuất, đồng hành cùng doanh nghiệp để tháo gỡ các khó khăn vướng mắc, nhất là về các quy trình, công nghệ trong sản xuất. Bên cạnh đó, ưu tiên phát triển doanh nghiệp KH&CN của từng địa phương theo hướng nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động, nhất là việc tạo ra sản phẩm mới, sản phẩm có giá trị cao; tăng cường tiềm lực cho hệ thống đánh giá chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế. Có như vậy mới mong KH&CN tiếp tục là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương, của vùng phát triển.

Bài, ảnh: Quang Đăng