Thông báo của Mỹ về việc phong tỏa eo biển Hormuz đã mở ra giai đoạn mới đầy rủi ro, có nguy cơ kéo Washington vào một cuộc cạnh tranh lâu dài nhằm giành quyền kiểm soát điểm nghẽn chiến lược này và làm trầm trọng thêm thiệt hại kinh tế toàn cầu.

Phong tỏa hệ thống cảng biển Iran

Chỉ vài giờ sau khi cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran tại Pakistan đổ vỡ sáng 12-4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz. Ông đã lệnh cho Hải quân Mỹ chặn bắt mọi tàu thuyền ra vào tuyến hàng hải này, đặc biệt là các tàu đã trả phí cho Iran để đi qua eo biển. Sau đó, Hải quân Mỹ sẽ tiến hành rà phá thủy lôi với mục đích cuối cùng là mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz. Ông Trump cũng cảnh báo rằng bất kỳ lực lượng Iran nào nổ súng vào binh sĩ Mỹ hoặc tàu thương mại sẽ bị “tiêu diệt hoàn toàn”. Ông nói lệnh phong tỏa có hiệu lực ngay lập tức.

Một con tàu ở eo biển Hormuz, khu vực ngoài khơi Oman hôm 12-4. Ảnh: Reuters

Tuy nhiên, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó thông báo chỉ ngăn chặn tàu đến và đi từ các cảng của Iran, khác với lệnh phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz của ông Trump. “Lệnh phong tỏa sẽ được thực thi một cách công bằng đối với tàu của tất cả quốc gia ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Persic và vịnh Oman (2 vùng biển ngăn cách bởi eo biển Hormuz)”, thông báo nêu rõ. CENTCOM khẳng định sẽ không cản trở tự do hàng hải đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.

Lệnh phong tỏa có chọn lọc của CENTCOM sẽ có hiệu lực vào lúc 10 giờ sáng ngày 13-4 giờ miền Đông Mỹ (21 giờ cùng ngày theo giờ Việt Nam).

Iran để ngỏ khả năng nối lại ngoại giao

Động thái đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz diễn ra sau khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance kết thúc 21 giờ đàm phán với các quan chức Iran tại thủ đô Islamabad của Pakistan mà không đạt được thỏa thuận. Ông Vance đổ lỗi cho Tehran đã từ chối các điều khoản của Washington liên quan đến chương trình hạt nhân nước này. 

Cũng trong ngày 12-4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định Tehran sẽ tiếp tục các nỗ lực ngoại giao bất chấp tình thế bế tắc hiện tại và đó luôn là công cụ để bảo vệ lợi ích quốc gia dù trong chiến tranh hay hòa bình.

Phát biểu với báo giới, ông Baghaei nhấn mạnh mặc dù Iran và Mỹ không đạt được thỏa thuận hòa bình sau cuộc đối thoại vì vẫn còn khác biệt lớn ở 2-3 vấn đề then chốt, song hai bên đã đạt được một số điểm chung. 

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 13-4 cáo buộc các nhà đàm phán Mỹ đã “thay đổi mục tiêu” và cản trở tiến trình trong bối cảnh một bản ghi nhớ “chỉ còn cách vài bước nữa là hoàn tất”. “Trong các cuộc đàm phán căng thẳng ở cấp cao nhất trong 47 năm qua, Iran đã thiện chí hợp tác với Mỹ để chấm dứt chiến tranh. Nhưng khi chỉ còn cách Bản ghi nhớ Islamabad vài bước chân, chúng tôi lại đối mặt sự đòi hỏi quá mức, liên tục thay đổi mục tiêu và chiến thuật phong tỏa”, ông Araghchi viết trên mạng xã hội X.

Ông cũng cảnh báo rằng “thiện chí sẽ tạo ra thiện chí, còn thù địch sẽ sinh ra thù địch”, qua đó phát tín hiệu Iran vẫn để ngỏ khả năng nối lại ngoại giao nhưng chỉ trong những điều kiện phù hợp.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)