Kỳ 1: Căn bệnh ám ảnh nhiều người

Phóng sự * HUỆ HOA

Ung thư (UT) hiện nay là một căn bệnh được nhiều người quan tâm vì tỷ lệ mắc bệnh ngày càng tăng và tỷ lệ tử vong rất cao. Theo đánh giá của giới thầy thuốc, tuy có nhiều thông tin về căn bệnh này nhưng thực tế, đa số người dân chưa hiểu nhiều về cách dự phòng và phát hiện sớm bệnh UT, phần lớn bệnh nhân nhập viện khi bệnh đã ở giai đoạn cuối.

* Bệnh nhân tăng

Thông thường bệnh nhân chỉ đông vào ngày đầu tuần và cuối tuần nhưng ở Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ, gần như lúc nào cũng quá tải. Ảnh: Đ.L.

Ở TP Cần Thơ, Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ là địa chỉ điều trị bệnh UT được đông đảo bệnh nhân tin cậy. Bệnh viện không chỉ tiếp nhận điều trị cho các bệnh nhân trong TP Cần Thơ mà còn cho các tỉnh, thành lân cận. Theo thống kê, 40% bệnh nhân điều trị ở bệnh viện này đến từ tỉnh, thành khác. Hiện nay, BV Ung bướu TP Cần Thơ có 100 giường, tăng gần gấp đôi so với khi mới thành lập, nhưng số bệnh nhân lại tăng gấp 4-5 lần. Mỗi ngày, BV tiếp nhận khoảng 200 lượt bệnh nhân ngoại trú và 200 lượt bệnh nhân nội trú. Qua thăm khám, xét nghiệm, tỷ lệ bệnh nhân bị UT chiếm 50%. Chị Huỳnh Thị Hải Yến ở phường Trà An, quận Bình Thủy nuôi mẹ chồng đang điều trị UT vú kể: “Bệnh nhân thường nằm 2-3 người/giường; có thời điểm 6,7 bệnh nhân/giường bệnh. Chủ yếu là có tên để bác sĩ theo dõi, điều trị, bệnh nhân nào nhà ở gần, bệnh ổn thì xin về, sáng lại vô” . Phó Giáo sư-Tiến sĩ Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Bệnh viện cho biết: “Để giải quyết tình trạng quá tải, bệnh viện tăng cường khám ngoại trú. Bệnh nhân không cần nằm viện, được hẹn đến khám theo lịch của bác sĩ”.

Mỗi năm ở TP Cần Thơ ghi nhận khoảng 2.000 ca UT mới, theo PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng: “Bệnh UT có chiều hướng tăng hàng năm. Nguyên nhân bệnh UT tăng do môi trường sống, lối sống thay đổi, do hút thuốc lá, uống rượu, bị nhiễm siêu vi khuẩn, vi trùng... Thêm vào đó, một số phụ nữ đến tuổi mãn kinh, sử dụng hooc-mon, nội tiết tố duy trì kinh nguyệt, giữ gìn vóc dáng ... dẫn đến nguy cơ cao mắc UT vú và buồng trứng. Một số nam giới sử dụng nội tiết tố chống lão hóa, duy trì khả năng sinh hoạt tình dục, liên quan đến UT tiền liệt tuyến...”.

Dân gian thường nói bệnh UT là“bệnh trời kêu ai nấy dạ” nên khi mắc bệnh này, phần lớn bệnh nhân bị sốc nặng. Ngồi lẫn trong hàng ghế bệnh nhân chờ xạ trị ở Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ, tôi bắt chuyện với dì Út, quê ở phường 4, thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang. Tuy đã mất kinh nguyệt từ lâu nhưng cách đây hơn một tháng, tự nhiên dì có kinh trở lại, đi khám, bác sĩ khuyên dì nhập viện. Sau khi làm sinh thiết, cho kết quả dì bị UT cổ tử cung (CTC), giai đoạn II. Gương mặt mệt mỏi, da xạm đen, thở dài, dì Út kể: “Lúc hay tin, tui và con gái khóc quá trời. Bà con, bạn bè ai nghe cũng buồn. Trong nhà lúc nào cũng như có tang”. Ở bệnh viện, gần đến giờ cơm, bệnh nhân chen chúc xin cơm từ thiện ăn. Ngồi nhìn những bệnh nhân vừa xạ trị xong, người nào cũng xanh xao, mệt lả, ăn cơm với ít canh dưa leo, muối tiêu hoặc ít tàu hủ kho mà đắng lòng.

Hầu hết những bệnh nhân UT mà chúng tôi tiếp xúc đều không tham gia bảo hiểm y tế (BHYT), khi vào bệnh viện, chỉ trong vòng 1 tháng, chi phí làm xét nghiệm, chụp CT, MRI, phẫu thuật, thuốc men... đã tốn từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, họ mới nháo nhào đi mua BHYT. Tuy nhiên, đối với bệnh UT, bệnh nhân thuộc diện BHYT tự nguyện phải cùng chi trả 20%; đối với những thuốc có chỉ định của bác sĩ nhưng ngoài danh mục thì chỉ những bệnh nhân tham gia BHYT 3 năm mới được thanh toán. Và mức thanh toán chỉ được 50%. Vì thế, bệnh UT hiện nay có chi phí điều trị thuộc loại cao nhất. Thạc sĩ - bác sĩ Võ Văn Kha, Trưởng khoa Nội Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ ước tính: “BHYT có nhiều mức độ thanh toán. Ước chừng 80% người bệnh lo được chi phí, còn 20% là gánh nặng cho người thân. Ngoài tiền thuốc, viện phí thì những chi phí khác như ăn uống, đi lại cũng khá cao, lại thêm một số xét nghiệm, kỹ thuật cao ngoài danh mục thanh toán của BHYT nên nhiều bệnh nhân UT không chịu nổi chi phí”. Mặc dù bệnh viện có mở Sổ Vàng tương trợ cho các bệnh nhân nghèo, không có tiền chi trả viện phí nhưng số tiền rất ít, chỉ vài chục triệu đồng. Trong những trường hợp tối khẩn cấp cũng chỉ trích hỗ trợ vài triệu đồng/ca bệnh.

* Hậu quả nặng

Bệnh UT là một căn bệnh nan y khó điều trị. Khi vướng vào dù giàu chưa chắc khỏi bệnh nói chi đến người thu nhập trung bình và nghèo thì càng khổ hơn. Căn nhà của vợ chồng chị Tám ở khu vực Yên Trung, phường Lê Bình, quận Cái Răng có con Nguyễn Thị Hồng Gấm năm nay 17 tuổi bị UT máu, thật tuềnh toàng, trống trước hụt sau, chỉ có duy nhất một cái giường. Hồng Gấm mắc bệnh UT máu đã gần 8 năm nay. Tiền bồi thường nhà, đất do quy hoạch mấy trăm triệu đồng của anh chị Tám tiêu tan vì bệnh tình của Gấm. Không còn vườn tược, cha Gấm chạy xe ôm, giữ vườn, làm thợ hồ... còn mẹ em tảo tần buôn gánh bán bưng, làm công nhân, giúp việc nhà theo giờ; chị của Gấm cũng nghỉ học từ lớp 6, đi làm mướn, phụ bán cửa hàng quần áo để có tiền lo cho em. Hiện nay, gia đình anh chị Tám đã kiệt quệ, cả nhà phải dọn về ở đậu bên nội. Gấm bệnh nặng nhưng gia đình không có điều kiện bồi bổ cho em, hàng ngày, em chỉ ăn cơm gạo lứt với muối mè nên sức khỏe càng suy kiệt. Nhìn Gấm tái nhợt, xanh xao, gầy yếu, chị Tám tan nát cõi lòng, ước gì mình có thể chịu đau đớn thay cho con. Bây giờ, suốt ngày anh chị Tám lao động quần quật còn phải đi vay tiền để vô máu cho con và chỉ hy vọng phép màu diệu kỳ giúp Gấm lành bệnh. Những hoàn cảnh khó khăn như Gấm không phải hiếm hoi, hầu hết những gia đình có bệnh nhân bị UT, sau một thời gian điều trị, kinh tế đều gặp khó khăn. Đặc biệt là những gia đình có bệnh nhân bị UT là lao động chính.

UT CTC và vú là hai loại UT phổ biến nhất ở phụ nữ, trong khi đây là hai loại UT gần như có thể dự phòng và phát hiện sớm được nhưng lại là căn bệnh UT phổ biến nhất mà phụ nữ Việt Nam phải chịu. Khoảng 80% trường hợp đến bệnh viện vào giai đoạn muộn, khả năng chữa trị còn rất thấp. Bệnh nhân Khưu Thị Tuyết Mai, ở thị trấn Kế Sách, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng nhập viện điều trị tại Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ mới hơn 20 ngày nay trong tình trạng bệnh hành hạ thể xác đến mức chị không còn chịu nổi nữa. Theo bác sĩ, bệnh UT CTC của chị Mai đã ở giai đoạn cuối. Hôm gặp chúng tôi, thân hình chị gầy đét, da xạm, bụng trướng lên, khắp mình mẩy đau nhức... Chị Mai vừa khóc, vừa kể: “Cách đây hơn 1 năm, tôi bị ra kinh, đau lưng nhưng vài ngày là hết nên không để ý. Đầu năm 2010, khi đang đi làm thuê ở TP Hồ Chí Minh, tôi lại bị đau lưng, thỉnh thoảng có kinh. Đến lúc lưng đau quá chịu không nổi, tôi mới đi khám thì bác sĩ cho biết tôi bị UT CTC giai đoạn cuối. Tiền không có, bệnh thì đã ở giai đoạn cuối nên tôi trốn viện”. Sau khi ở bệnh viện về, chị Mai hốt thuốc nam (lá đu đủ, lá ôrô, cỏ trầu, cỏ cứt heo... sắc uống) rồi uống cả thuốc bắc. Sau khi uống, ban đầu chị Mai thấy giảm đau, ăn uống ngon miệng, nhưng chỉ được một thời gian ngắn bệnh tình nặng hơn, từ một phụ nữ mập mạp, chị Mai mất 9kg. Quá đau nhức, chị mới đến Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ nhập viện. Chị Mai ân hận là khi có dấu hiệu bệnh, đã không đến bệnh viện khám sớm hơn. Chị Mai có ba người con, hai người có gia đình; cả ba đều làm công nhân, làm mướn nên thu nhập chẳng đáng là bao. Khi chị bệnh, con cái phải thay nhau nghỉ làm để nuôi mẹ. Nhiều lúc tuyệt vọng, chị muốn tự tử để bớt gánh nặng cho các con.

Thạc sĩ, bác sĩ Võ Văn Kha cho biết: “Khi bệnh UT phát hiện ở giai đoạn muộn, kết quả điều trị không cao. Bệnh nhân sẽ có những triệu chứng suy kiệt, ăn uống kém, dẫn đến tử vong. Tất cả các bệnh UT khi phát hiện sớm, hiệu quả điều trị tốt hơn phát hiện muộn. Chẳng hạn như UT CTC, vú và da, nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn I và II thì 90% bệnh nhân được điều trị khỏi, giai đoạn III khả năng điều trị khỏi gần 50%; giai đoạn IV, khi UT đã di căn, chỉ điều trị kéo dài sự sống và giảm đau đớn cho bệnh nhân mà thôi”.

Do thiếu thông tin và ít chú ý đến sức khỏe, nên chỉ 1/3 bệnh nhân UT đến bệnh viện khi bệnh ở giai đoạn sớm. Khi bệnh nặng, thay vì đến bệnh viện để các bác sĩ điều trị, bệnh nhân lại tìm đến các phương pháp điều trị dân gian như đắp lá, chích lễ (đối với khối u), sắc thuốc nam, thuốc bắc... để uống. Những cách điều trị này không những làm lỡ thời cơ điều trị mà còn làm bệnh trầm trọng thêm.

 

Kỳ 2: Thiếu kiến thức phòng và điều trị bệnh ung thư