20/10/2020 - 09:07

Trung tâm trọng tài thương mại - cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án 

Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO, ký kết Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cùng các hiệp định thương mại tự do song phương... đã thúc đẩy các quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế phát triển. Trong quan hệ hợp tác sẽ không tránh khỏi phát sinh các tranh chấp không chỉ giữa các chủ thể giao kết hợp đồng kinh doanh thương mại trong và ngoài nước, mà còn có những tranh chấp trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh... Khi đó, doanh nghiệp thường tìm đến các cơ quan, tổ chức có chức năng giải quyết tranh chấp để giải quyết một cách có hiệu quả, nhanh gọn, tránh những tổn thất quá lớn cho doanh nghiệp và trọng tài thương mại (TTTM) là một cơ chế giải quyết tranh chấp có nhiều ưu thế.

Luật sư Lê Hoàng Nhí, Chủ tịch MAC trao đổi một số nội dung tại buổi tọa đàm Thẩm quyền của trọng tài trong giải quyết tranh chấp dân sự và kinh doanh thương mại.

Hiện nay, TTTM mang tính toàn cầu và là phương thức giải quyết tranh chấp được sử dụng khá phổ biến trên thế giới, nhất là ở những nước có nền kinh tế thị trường phát triển. Vừa qua, Trung tâm Trọng tài Mê Kông (MAC) ra mắt tại TP Cần Thơ, góp phần giúp cộng đồng doanh nghiệp trong khu vực ÐBSCL có thêm một tổ chức giải quyết tranh chấp, có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận với một phương thức giải quyết tranh chấp hiện đại, nhiều ưu thế đang được các doanh nghiệp quốc tế ở các nước phát triển ưu tiên sử dụng khi có tranh chấp. Trung tâm trọng tài ra đời góp phần chia sẻ một phần áp lực và công việc xét xử các vụ án tranh chấp thương mại của các tòa án hiện nay.

Ðể tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài, các bên phải có thỏa thuận trọng tài. Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp. Trường hợp một bên tham gia thỏa thuận trọng tài là cá nhân chết hoặc mất năng lực hành vi, thỏa thuận trọng tài vẫn có hiệu lực đối với người thừa kế hoặc người đại diện theo pháp luật của người đó, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Trường hợp một bên tham gia thỏa thuận trọng tài là tổ chức phải chấm dứt hoạt động, bị phá sản, giải thể, hợp nhất, sáp nhập, chia, tách hoặc chuyển đổi hình thức tổ chức, thỏa thuận trọng tài vẫn có hiệu lực đối với tổ chức tiếp nhận quyền và nghĩa vụ của tổ chức đó, trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác.

Theo Tiến sĩ Cao Nhất Linh, Trưởng Bộ môn Luật Thương mại, Khoa Luật Trường Ðại học Cần Thơ, trọng tài viên MAC, TTTM là một phương thức giải quyết tranh chấp có nhiều ưu điểm: giải quyết tranh chấp bằng TTTM chỉ có một cấp xét xử, thủ tục tố tụng trọng tài nhanh gọn, linh hoạt. Quyết định của trọng tài là chung thẩm, các bên không thể kháng cáo hay kháng nghị như xét xử tại tòa án. Phán quyết trọng tài có giá trị bắt buộc thi hành đối với các bên và cũng được bảo đảm thi hành bởi cơ quan thi hành án dân sự như đối với bản án của tòa án. Hơn nữa, thỏa thuận trọng tài và phán quyết trọng tài còn có giá trị quốc tế (có hiệu lực thi hành ở tất cả các quốc gia tham gia Công ước New York 1958 về công nhận và thi hành các quyết định trọng tài nước ngoài). Theo nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, trọng tài viên phải tôn trọng thỏa thuận của các bên nếu thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm và trái đạo đức xã hội. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Ðây là ưu điểm nổi bật của hình thức giải quyết bằng con đường TTTM vì các bên vẫn có thể thực hiện giao dịch mà không bị lộ thông tin, cũng như bí mật kinh doanh ra ngoài, làm ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp.

Bên cạnh những ưu điểm, phương thức giải quyết tranh chấp bằng TTTM cũng có một số khó khăn nhất định: phán quyết của trọng tài có thể bị hủy nếu thuộc một trong các trường hợp không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu; vụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài; trường hợp phán quyết trọng tài có nội dung không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài thì nội dung đó bị hủy; chứng cứ do các bên cung cấp mà Hội đồng trọng tài căn cứ vào đó để ra phán quyết là giả mạo; phán quyết trọng tài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam…

Trong môi trường kinh doanh, đầu tư quốc tế, việc tranh chấp là không thể tránh khỏi, đặc biệt là khi Việt Nam gia nhập WTO, CPTPP, các doanh nghiệp trong nước sẽ phải tuân thủ theo “luật chơi” quốc tế trên một thị trường toàn cầu. Và TTTM là một phương thức của luật pháp quốc tế đang được sử dụng phổ biến trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế. Thời gian qua, đã có không ít doanh nghiệp gặp rủi ro khi đầu tư, hoạt động dịch vụ, giao dịch với các đối tác trong nước và nước ngoài mà nguyên nhân là do doanh nghiệp còn thiếu kinh nghiệm trong xem xét điều khoản hợp đồng; ký kết hợp đồng chưa kiểm chứng đầy đủ thông tin về đối tác hoặc chưa có kinh nghiệm trong xem xét các điều khoản đặc biệt là các điều khoản về giải quyết tranh chấp dẫn đến nhiều bất lợi khi xảy ra tranh chấp. Do đó, để các doanh nghiệp hiểu hơn và thuận lợi hơn trong giao kết, theo luật sư Lê Hoàng Nhí, Chủ tịch MAC, Trung tâm sẽ mở rộng một số hoạt động xúc tiến đến doanh nghiệp, Sở Kế hoạch và Ðầu tư… Bên cạnh đó, Trung tâm sẽ hỗ trợ doanh nghiệp nhiều giải pháp để bảo đảm an toàn pháp lý cho doanh nghiệp, để đưa điều khoản về trọng tài và các vấn đề khác như luật áp dụng, nơi giải quyết… vào điều khoản trong hợp đồng khi các doanh nghiệp ký kết. Thời gian tới, trung tâm còn các hoạt động kết nối với ngân hàng thông qua các chương trình tọa đàm, hội thảo liên quan đến các tranh chấp; phát triển các hoạt động đào tạo đưa hình ảnh trung tâm cũng như đưa cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua con đường trọng tài đến gần hơn với cộng đồng doanh nghiệp.

Bải, ảnh: Hoàng Yến

Chia sẻ bài viết