Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị hôm 6-1 tuyên bố nước này sẽ chỉ định đặc phái viên hòa bình đầu tiên về vùng Sừng châu Phi nhằm thúc đẩy các nỗ lực vượt qua những thách thức an ninh ở khu vực.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị (trái) thăm thành phố Mombasa, Kenya. Ảnh: DW

Thông báo trên được đưa ra tại thành phố cảng Mombasa của Kenya, điểm dừng chân thứ hai trong chuyến công du 3 nước châu Phi của Ngoại trưởng Vương Nghị, gồm Eritrea, Kenya và Comoros. Mặc dù ông Vương không nêu rõ vai trò của đặc phái viên mới, nhưng cuộc khủng hoảng an ninh cấp bách nhất hiện nay tại Sừng châu Phi là nội chiến ở vùng Tigray thuộc phía Bắc Ethiopia. Hàng chục ngàn người đã thiệt mạng trong cuộc chiến bùng phát vào tháng 11-2020 giữa quân đội chính phủ liên bang và các lực lượng trung thành với đảng Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF) đang kiểm soát vùng này. Quân đội Eritrea được cho là đã tham gia vào cuộc xung đột ở quốc gia láng giềng, đồng thời bị cáo buộc phạm các tội ác chiến tranh. Do vậy, cuối năm ngoái Mỹ đã áp lệnh trừng phạt lên Eritrea.

Trong bối cảnh trên, Ngoại trưởng Vương Nghị chọn Eritrea là điểm dừng chân đầu tiên trong chuyến công du mới nhất của ông. Tại đây, quan chức ngoại giao Trung Quốc lên tiếng phản đối sự can thiệp của “các lực lượng bên ngoài khu vực” cũng như lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Eritrea. Trái ngược với thái độ quở trách của Washington, Bắc Kinh nâng cao quan hệ với Asmara lên thành đối tác chiến lược trong chuyến thăm của ông Vương. Ngoại trưởng Trung Quốc nhấn mạnh những cuộc xung đột ở Sừng châu Phi đang cản trở “tiềm năng phát triển to lớn của khu vực và tình hình này không được tiếp diễn”. Ông cũng thúc giục các quốc gia tại đây giải quyết những bất đồng trong khu vực “theo cách của châu Phi”.

Eric Olander, biên tập viên điều hành trang web Dự án Trung Quốc châu Phi, coi chuyến thăm Eritrea của ông Vương là chiến lược trong cuộc cạnh tranh của Bắc Kinh với Washington. Trung Quốc tuyên bố chỉ định đặc phái viên về Sừng châu Phi giữa lúc truyền thông đưa tin Jeffrey Feltman, đặc phái viên Mỹ phụ trách vùng này sẽ từ chức sau 9 tháng làm việc. Bộ Ngoại giao Mỹ sẽ bổ nhiệm David Satterfield, Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ sắp mãn nhiệm, làm đặc phái viên mới.

Bước đi đầu tiên trong nỗ lực hòa giải xung đột

Theo chuyên gia quốc phòng Helena Legarda tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc (MERICS) có trụ sở tại Đức, các đặc phái viên Trung Quốc đóng vai trò nổi bật trong những nỗ lực hòa giải. Với việc ông Vương liên tục đề cập tới những lo ngại về tình hình an ninh tại Sừng châu Phi, bổ nhiệm đặc phái viên mới được xem là bước đi đầu tiên của Trung Quốc trong nỗ lực giúp hòa giải xung đột. Bắc Kinh từng giữ vai trò trung gian giải quyết bất ổn ở châu Phi, đặc biệt là cuộc xung đột Sudan và Nam Sudan.

Sừng châu Phi là phần cực Đông của châu Phi, bao gồm các quốc gia Djibouti, Ethiopia, Eritrea và Somalia, với diện tích khoảng 2 triệu km² và 130 triệu người sinh sống. Sừng châu Phi đang đối mặt nhiều cuộc khủng hoảng, gồm các cuộc nội chiến, xung đột và vấn đề nhân đạo. Ngoài cuộc khủng hoảng tại Ethiopia, khu vực này còn chứng kiến tình trạng leo thang căng thẳng giữa Ethiopia với Sudan liên quan tranh chấp đập Đại Phục hưng.

Việc Trung Quốc ngày càng quan tâm tới các vấn đề an ninh tại Sừng châu Phi phù hợp với sự hiện diện đáng kể của nước này ở khu vực. Cộng hòa Djibouti là nơi Trung Quốc đặt căn cứ quân sự đầu tiên ở nước ngoài, trong khi Ethiopia thường xuyên nằm trong tốp 5 quốc gia châu Phi nhận vốn đầu tư nhiều nhất từ Bắc Kinh. Kể từ năm 2000, Trung Quốc đã đầu tư gần 2 tỉ USD vào Ethiopia và cung cấp các khoản vay trị giá 13,7 tỉ USD.

HẠNH NGUYÊN (Theo The Diplomat)