HẠNH NGUYÊN

Theo Hãng tin Reuters, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến sẽ sớm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin và tổ chức cuộc gặp trực tuyến với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, vài tuần sau khi Bắc Kinh đề xuất kế hoạch hòa bình 12 điểm cho xung đột ở quốc gia Đông Âu.

Tổng thống Nga Putin (trái) gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hồi năm ngoái. Ảnh: Economic Times

Thông tin trên được đưa ra sau cuộc điện đàm hôm 16-3 giữa Ngoại trưởng Trung Quốc Tần Cương và người đồng cấp Ukraine Dmytro Kuleba. Trên trang Twitter, Ngoại trưởng Kuleba thông báo ông đã thảo luận với người đồng cấp Trung Quốc Tần Cương về “nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ” và các ý tưởng của Kiev được gọi là “công thức hòa bình” nhằm giải quyết cuộc xung đột hiện nay. Ông Kuleba đánh giá lập trường của Trung Quốc về giải pháp chính trị dành cho cuộc khủng hoảng thể hiện thái độ chân thành của Bắc Kinh đối với tiến trình thúc đẩy ngừng bắn và chấm dứt giao tranh, cũng như bày tỏ mong muốn duy trì liên lạc chặt chẽ với phía Trung Quốc.

Trong khi đó, Tân Hoa xã dẫn thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc về cuộc điện đàm nói trên cho biết ông Tần Cương khẳng định Trung Quốc sẽ tiếp tục đóng vai trò mang tính xây dựng nhằm chấm dứt các hành động thù địch, xoa dịu cuộc khủng hoảng và khôi phục hòa bình giữa Ukraine và Nga. Ngoại trưởng Tần Cương cũng bày tỏ lo ngại trước nguy cơ cuộc khủng hoảng ở Ukraine leo thang và vượt ra ngoài tầm kiểm soát, đồng thời hy vọng các bên liên quan kiềm chế và nối lại đàm phán hòa bình một cách sớm nhất có thể. Bên cạnh đó, Trung Quốc mong muốn Ukraine và Nga sẽ không khép lại cánh cửa dẫn đến giải pháp chính trị.

Cuộc điện đàm giữa ngoại trưởng Trung Quốc và Ukraine có thể là bước chuẩn bị trước khi Chủ tịch Tập Cận Bình trao đổi trực tuyến với Tổng thống Zelensky. Theo Nhật báo Phố Wall, cuộc gặp này nhiều khả năng diễn ra sau chuyến thăm Nga vào tuần tới của nhà lãnh đạo Trung Quốc. Ông Tập chưa nói chuyện với ông Zelensky kể từ khi xung đột ở Ukraine nổ ra.

Vì sao Trung Quốc muốn đứng ra hòa giải?

Trung Quốc thường tuân thủ nguyên tắc không can thiệp vào xung đột của các quốc gia khác, đặc biệt là những quốc gia ở xa lãnh thổ nước này.

Tuy nhiên, theo giới phân tích, thỏa thuận hòa bình đạt được ở Bắc Kinh vào tuần trước giữa Saudi Arabia và Iran đã cho thấy Trung Quốc có mục tiêu hướng tới xác lập vị trí như một nước lớn có trách nhiệm dưới thời ông Tập Cận Bình. “Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn được nhìn nhận trên trường quốc tế như một nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng”, Wang Jiangyu, Giáo sư Luật tại Đại học Thành phố Hong Kong, chia sẻ.

Các nhà phân tích nhận định nỗ lực trở thành bên trung gian hòa bình là một cuộc đầu tư chi phí thấp nhưng lại có thể thu về thành quả lớn cho Trung Quốc, thậm chí cả khi một đột phá nhanh chóng là điều khó có khả năng xảy ra sớm.

Trung Quốc hối thúc Nga và Ukraine nhất trí giảm dần leo thang để hướng tới ngừng bắn hoàn toàn trong một tài liệu 12 điểm mà nước này đề xuất mang tên “giải pháp chính trị cho cuộc khủng hoảng Ukraine”.

Trung Quốc hôm 24-2 đã đề xuất giải pháp chính trị gồm 12 điểm đối với cuộc khủng hoảng ở Ukraine, trong đó kêu gọi các bên ngừng bắn và nối lại hòa đàm. Đề xuất này nhận được sự quan tâm từ phía Nga và Ukraine, trong khi Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tỏ rõ thái độ hoài nghi.

Động lực để Nga và Ukraine đàm phán

Các nhà phân tích lưu ý không giống như mối quan hệ giữa Saudi Arabia và Iran - vốn dễ đạt được thắng lợi ngoại giao hơn, Trung Quốc khó có thể đưa Nga và Ukraine ngồi vào bàn đàm phán. “Saudi Arabia và Iran thực sự muốn đàm phán và cải thiện quan hệ, trong khi Nga và Ukraine không muốn điều đó, ít nhất là ở thời điểm này”, Yun Sun, Giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson (Mỹ), đánh giá.

Tuy nhiên, chuyên gia Yun cho rằng Chủ tịch Tập Cận Bình có thể hành động như một “kênh sau” bằng việc thúc đẩy động lực đàm phán cho hai bên, điều khó xảy ra hiện nay bởi cả hai đều kiên định với lập trường của mình.

Nỗ lực không thu về trái ngọt của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm tổ chức đối thoại cho Nga và Ukraine ở Istanbul trong những tuần đầu xung đột nổ ra vào năm ngoái đã cho thấy khó khăn của việc này. Nhưng theo một số nhà phân tích, Trung Quốc đang ở vị trí tốt hơn so với Thổ Nhĩ Kỳ để đóng vai trò như một bên trung gian hòa giải bởi nước này có nhiều ảnh hưởng hơn với Nga.

Trung Quốc là đồng minh quan trọng nhất của Nga. Bắc Kinh đã mua dầu mỏ từ Mát-xcơ-va, đồng thời cung cấp thị trường cho hàng hóa Nga chịu trừng phạt từ các nước phương Tây. Trung Quốc cũng có ảnh hưởng nhất định với Ukraine bởi Kiev sẽ không muốn phá vỡ cơ hội Bắc Kinh hỗ trợ nước này tái thiết sau xung đột, theo Samuel Ramani, chuyên gia về Nga tại Đại học Oxford. Ông Ramani cho rằng Trung Quốc vẫn mở rộng thương mại với Ukraine sau khi Nga sáp nhập Crimea năm 2014 và không công nhận vùng lãnh thổ này là một phần của Nga.

Quan trọng nhất, theo ông Ramani, Tổng thống Zelensky ủng hộ nỗ lực trung gian hòa giải của Chủ tịch Tập vì không muốn khiêu khích Trung Quốc đến mức Bắc Kinh có thể trang bị vũ khí cho Nga.