Iran và Oman sắp đạt thỏa thuận về tuyến hàng hải mới tại eo biển Hormuz

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 2-8 thông báo các cuộc đàm phán với Iran sẽ bắt đầu vào chiều 3-8 (giờ địa phương), trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa hai nước đang được đẩy mạnh với trọng tâm là bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz và tiến tới một thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Tehran.

Trả lời phỏng vấn của báo giới trên chuyên cơ Không lực Một trong hành trình tới Căn cứ Liên hợp Andrews, Tổng thống Trump cho biết các cuộc tiếp xúc sẽ tập trung trước hết vào việc bảo đảm hoạt động thông suốt tại eo biển Hormuz, sau đó hướng tới một thỏa thuận về hạt nhân, hay theo cách ông gọi là "phi hạt nhân hóa Iran". Ông cũng cho biết Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar đã đề nghị Washington hủy bỏ các cuộc tấn công quân sự được lên kế hoạch trước đó, vì tin rằng vẫn còn cơ hội đạt được một giải pháp ngoại giao. Theo ông Trump, phía Iran cũng đã đề nghị Washington từ bỏ kế hoạch tấn công để hai bên chuyển sang đàm phán.

Tổng thống Trump trả lời phỏng vấn trên chuyên cơ Không lực Một. Ảnh: Getty Images

Tuy nhiên, Tổng thống Trump không đưa ra thời hạn cụ thể để đạt được thỏa thuận, song nhấn mạnh Tehran cần nhanh chóng tận dụng cơ hội đối thoại. Tuyên bố này đã góp phần xoa dịu lo ngại trên thị trường năng lượng, khiến giá dầu thế giới giảm hơn 4% trong phiên giao dịch ngày 2-8, khi giới đầu tư kỳ vọng nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz sẽ giảm bớt.     

Trong khi đó, Kênh 12 của Israel đưa tin các bên trung gian đang thúc đẩy một thỏa thuận nhằm khôi phục bản ghi nhớ (MOU) giữa Mỹ và Iran được ký hồi trung tuần tháng 6. Theo các nguồn thạo tin, thỏa thuận này sẽ bảo đảm eo biển Hormuz được mở lại trong vòng 60 ngày mà không áp dụng bất kỳ khoản phí quá cảnh nào, đồng thời tái lập lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran sau khi các cam kết trước đó bị đổ vỡ.

Nguyên nhân khiến bản ghi nhớ trước đây không được thực thi là do hai bên có cách hiểu khác nhau về quy chế hoạt động tại eo biển Hormuz. Trong khi Washington cho rằng tuyến hàng hải này phải được mở hoàn toàn, Tehran vẫn khẳng định có quyền kiểm soát và điều phối các tuyến lưu thông của tàu thuyền đi qua khu vực.

Một quan chức Mỹ cũng tiết lộ rằng Thái tử kiêm Thủ tướng Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã điện đàm với Tổng thống Trump hôm 1-8, bày tỏ lo ngại nguy cơ leo thang xung đột và đề nghị Washington cân nhắc lại các phương án quân sự đối với Iran. Ngoài Saudi Arabia, Pakistan, Qatar, UAE, Thổ Nhĩ Kỳ cùng nhiều quốc gia khác cũng đã kêu gọi Mỹ và Iran kiềm chế, ưu tiên đối thoại nhằm tránh làm gia tăng bất ổn tại Trung Đông.

Các động thái ngoại giao diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran, khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu nhiều lần bị gián đoạn, làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Giới quan sát nhận định việc hai bên đồng ý nối lại đối thoại là tín hiệu tích cực, song tiến trình đàm phán được dự báo sẽ còn nhiều khó khăn do những khác biệt sâu sắc về chương trình hạt nhân của Iran và các vấn đề an ninh khu vực.

+ Iran ngày 2-8 cho biết đang ở giai đoạn cuối của cuộc đàm phán với Oman về việc thiết lập một tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh khu vực này vẫn chịu ảnh hưởng của căng thẳng giữa Tehran và Washington.

Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, phát biểu trên Đài Truyền hình Nhà nước Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baqaei thông báo Tehran và Muscat đang tiến gần tới một thỏa thuận về tuyến vận tải biển mới, không trùng với các tuyến hàng hải phía Bắc hoặc phía Nam eo biển Hormuz hiện nay. Tuyến đường mới sẽ đáp ứng các lợi ích và yêu cầu an ninh của Iran và Oman cũng như bảo đảm tôn trọng chủ quyền của cả hai nước.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng nói với hãng thông tấn nhà nước IRNA rằng các cuộc đàm phán với Oman đã bước vào giai đoạn cuối, đồng thời lưu ý thỏa thuận với Oman sẽ không đồng nghĩa với việc Iran chấm dứt các biện pháp kiểm soát tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông Araghchi không nêu thông tin chi tiết, còn phía Oman hiện chưa đưa ra bình luận.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh thiết lập tuyến hàng hải mới là vấn đề tách biệt với việc mở lại eo biển Hormuz. Ông Baqaei cũng cáo buộc Mỹ là nguyên nhân dẫn đến việc eo biển Hormuz bị đóng cửa, cho rằng Washington đã vi phạm các cam kết, áp đặt phong tỏa hải quân đối với Iran và tiến hành nhiều hành động thù địch nhằm vào nước Cộng hòa Hồi giáo này.

Các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman diễn ra trong bối cảnh thỏa thuận ngừng chiến mà Tehran và Washington đạt được hồi giữa tháng 6 đã đổ vỡ sau khi hai bên cáo buộc nhau vi phạm cam kết, dẫn đến các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran và các đòn đáp trả của Tehran tại khu vực. Oman, quốc gia có chung vùng biển với Iran tại eo biển Hormuz, cũng như các bên khác thời gian qua tiếp tục đóng vai trò trung gian trong các nỗ lực ngoại giao nhằm thúc đẩy một thỏa thuận khôi phục bản ghi nhớ nhằm chấm dứt chiến sự giữa Mỹ và Iran, đồng thời bảo đảm eo biển Hormuz được mở lại trong 60 ngày mà không áp dụng bất kỳ khoản phí quá cảnh nào.

PHƯƠNG HOA