MAI QUYÊN (Theo Reuters, Business Insider)

Ukraine muốn tháo gỡ cuộc khủng hoảng biên giới với Nga bằng ngoại giao nhưng quyết không nhượng bộ trong vấn đề lãnh thổ, Tổng thống Volodymyr Zelenskiy khẳng định ngày 22-2.

HÐBA LHQ  họp khẩn. Ảnh: AFP

Phát biểu sau cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia, Tổng thống Zelenskiy cáo buộc Nga phá hoại các nỗ lực hòa bình, nghiêm trọng hơn là xâm phạm lãnh thổ có chủ quyền của Ukraine khi công nhận nền độc lập và gửi quân tới hai nước cộng hòa tự xưng Donetsk cùng Luhansk ở Donbass. Ðộng thái này cũng bị coi là sự vi phạm của Mát-xcơ-va đối với thỏa thuận Minsk về giải quyết hòa bình cuộc xung đột ở miền Ðông Ukraine, theo ông Zelenskiy.

Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Zelenskiy đã bày tỏ sự thất vọng trước việc phương Tây không sẵn sàng áp các biện pháp trừng phạt phủ đầu sau khi Nga điều hơn 100.000 quân đến gần biên giới Ukraine. Với cục diện hiện tại, Tổng thống Zelenskiy một mặt tái khẳng định cam kết của Ukraine theo đuổi con đường ngoại giao, nhưng đồng thời Kiev cũng sẵn sàng cho kế hoạch lâu dài và loại trừ việc đưa ra bất kỳ nhượng bộ lãnh thổ nào.

Quan điểm của Nga

Sau cuộc họp bất thường Hội đồng An ninh Nga đêm 21-2, Tổng thống Vladimir Putin đã có bài phát biểu, trong đó công bố quyết định công nhận độc lập của 2 nước cộng hòa tự xưng Donetsk và Luhansk. Ngoài ký các hiệp ước hữu nghị, hợp tác và hỗ trợ, Tổng thống Putin còn yêu cầu Bộ Quốc phòng cử lực lượng đến hai khu vực trên để “gìn giữ hòa bình”.

Cũng trong bài phát biểu, ông Putin lần nữa nêu vấn đề Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO) dự định kết nạp Ukraine. Theo ông, Mát-xcơ-va có cơ sở để khẳng định việc nước láng giềng gia nhập NATO và việc triển khai các cơ sở của khối quân sự này trên lãnh thổ Ukraine chỉ là “vấn đề thời gian”, coi đây là “đòn tấn công chủ động” của phương Tây đối với Nga. Nhắc lại các đề xuất về đảm bảo an ninh của Nga đưa ra hồi tháng 12-2021 đã bị bỏ qua, ông Putin khẳng định Mát-xcơ-va có “toàn quyền áp dụng các biện pháp đáp trả để đảm bảo an ninh”.

Hiện chưa rõ hành động của Nga ở Donetsk và Luhansk có bị Mỹ và châu Âu coi là khởi đầu của một cuộc xâm lược toàn diện hay không. Trên thực tế, những vùng này trước đó đã được kiểm soát bởi lực lượng ly khai do Nga hậu thuẫn. Dựa trên thỏa thuận mới với các nhà lãnh đạo ly khai, Hãng tin Reuters cho biết Nga hiện giành được quyền xây dựng các căn cứ quân sự ở miền Ðông Ukraine.

Mỹ và châu Âu phản ứng

Tại cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HÐBA LHQ) sáng 22-2, Ðại sứ Mỹ Linda Thomas-Greenfield coi cái mà Nga gọi là hoạt động gìn giữ hòa bình ở miền Ðông Ukraine là “vô nghĩa” và việc Mát-xcơ-va công nhận nền độc lập của các khu vực ly khai là một phần lý do cho chiến tranh. Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken chỉ trích quyết định của Tổng thống Putin là “cuộc tấn công” vào chủ quyền Ukraine và là ví dụ khác về “sự thiếu tôn trọng” của Mát-xcơ-va đối với luật pháp và chuẩn mực quốc tế. Bày tỏ ủng hộ Kiev, ông Blinken tái khẳng định cam kết của Washington phối hợp với Ukraine, đồng minh và đối tác trong các bước đi tiếp theo nhằm đáp trả nhanh chóng, dứt khoát hành động “gây hấn vô cớ và không thể chấp nhận” của Nga. Hiện tại, ông Blinken cho biết Nhà Trắng có kế hoạch áp đặt các biện pháp trừng phạt mới về thương mại và tài chính đối với hai vùng lãnh thổ Donetsk và Luhansk trong khi chờ đợi công bố các biện pháp trừng phạt bổ sung.

Một số quốc gia như Ðức, Anh, Pháp, Gruzia, Romania, Áo, Moldova, Ba Lan... cũng đồng loạt lên án Nga. Theo Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg, quyết định của Tổng thống Putin không chỉ làm xói mòn chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine mà còn làm suy yếu nỗ lực ngoại giao giải quyết xung đột. Ðồng quan điểm, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố Liên minh châu Âu (EU) và các đối tác sẽ đáp trả bằng thái độ cứng rắn cùng quyết tâm đoàn kết với Ukraine.Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte cho biết EU có thể ban hành nghị quyết này trong 1-2 ngày tới, cảnh báo sẽ là “gói trừng phạt quy mô lớn”.

Trong khi đó, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres bày tỏ quan ngại về quyết định của Nga, đồng thời kêu gọi giải quyết hòa bình cuộc xung đột ở miền Ðông Ukraine phù hợp với thỏa thuận Minsk được Nghị quyết 2202 của HÐBA LHQ ủng hộ. Ða số giới ngoại giao tại LHQ cho rằng động thái của Nga đã “vi phạm luật pháp quốc tế” và đặt dấu chấm hết cho kế hoạch mang lại hòa bình cho cuộc xung đột tại miền Ðông Ukraine vốn đã rất mong manh. Cộng đồng quốc tế giờ đây chỉ có thể hy vọng với vai trò dẫn dắt của HÐBA LHQ, các bên liên quan sẽ kiềm chế tối đa, tìm kiếm giải pháp thông qua con đường ngoại giao, không để chiến tranh xảy ra và hàng triệu người dân vô tội sẽ lại rơi vào cuộc khủng hoảng không có hồi kết.

Tại cuộc họp, Ðại sứ Nga tại LHQ Vasily Nebenzya cho rằng các cường quốc phương Tây cần “suy nghĩ thấu đáo” và không làm nghiêm trọng hóa tình hình. 