Cuối cùng thì già Thêm cũng phải bán mảnh vườn cha ông để lại, mảnh vườn đã tồn tại qua ba đời, chứng kiến bao thăng trầm của giòng họ Giang, một dòng họ khởi thủy từ dòng sông xanh thẳm vắt qua làng như một dải lụa, đặc ân ông trời đã ban cho làng mạc bao đời trù phú. Mảnh vườn ấy không chỉ là mảnh đất, mà còn là phần hồn của cả một gia đình, dòng tộc. Ông từng nguyện rằng, sẽ chẳng bao giờ rời xa và không bán đất đai mà ông bà tổ tiên đã cắm cọc từ bao đời. Nhưng giờ đây, ông buộc phải quay lưng, bỏ lại đằng sau những năm tháng gắn bó, chỉ còn lại căn nhà nhỏ dựng tạm trên rẻo đất còn lại, vừa đủ để chui ra chui vào mỗi nắng mưa.

Trăm sự cũng tại chuyện làm ăn thất bại của vợ chồng thằng Hai, phải bán dần tài sản, bán cho đến khi chẳng còn gì để bán. Ông đã phải chứng kiến những người đòi nợ đứng dàn ngang ngoài sân dọa dẫm. Mấy luống rau mới gieo, mấy chậu ớt ông chăm chút từng ngày… bị họ giả vờ vô tình nhưng thực ra là cố ý giẫm không thương tiếc. Con Mè cũng bị người đến đòi nợ trút giận bằng mấy cú đá vì tiếng sủa người lạ.

Vợ chồng thằng Hai không dám xin cha bán vườn để trả nợ, vì ngay từ những ngày đầu chứng kiến con vay tiền làm ăn quá sức mình, ông đã nghiêm khắc nhắc nhở, kèm theo câu thề "Tới lúc thất bát, có chết cha cũng không bán đất đai của ông bà tổ tiên!". Vậy mà giờ đây nhìn cảnh con cháu chạy vạy vay mượn, cửa nhà tan hoang, ông đành phải nuốt lời. Ba ngày nữa, ông sẽ nhận toàn bộ số tiền bán mảnh vườn. Hôm cầm tiền đặt cọc, mắt ông cay như có hột ớt văng vô, qua hôm sau hai con mắt ông nhòa đi như mù, nhìn ra chỉ còn thấy một màn trắng lặng câm.

Chiều tắt nắng. Bên ngạch cửa, ông ngồi im lìm mắt khép hờ như con chim cú trên ngọn thầu đâu vào những chiều đông tàn. Chút ánh tà dương cuối cùng cũng hừng lên nhuộm tím cả một góc vườn, ông bỗng cảm thấy cả người rã rượi. Phần hồn ông lơ mơ, chơi vơi. Rồi đêm xuống. Đặc quánh và lặng phắc. Bóng đen co lại thành khối đặc quánh tưởng chừng như trước mắt ông không còn khái niệm về không gian, thời gian.

Mấy hòn than bên bếp liu riu chợt phừng lên như có ai vừa đi qua chất thêm củi vào. Từ ngày ông quyết định bán mảnh vườn, biết ông buồn nên vợ chồng thằng Hai cố gắng hạ thấp sự tồn tại và tránh để ông thấy mặt hết mức có thể. Nhưng ông vẫn cảm nhận được sự chăm sóc âm thầm của các con. Không cách gì chợp mắt, ông nằm nghe tiếng bù xè vang lên trong căn nhà vắng, rồi trở dậy bật đèn. Ánh sáng xuyên qua bức vách lợp phên tạo nên một vũng sáng dưới cái sân gạch từng là nơi ông, rồi sau này là các con ông chạy nhảy từ thuở ấu thơ đến lúc trưởng thành.

Lửa tắt. Tàn tro bên bếp vẫn còn âm ấm, mấy hòn than liu riu mùi khói củi thơm lạ lùng. Cái mùi khói thân thiết đó đang ở đây, quanh ông mà lại khiến ông nhớ đến cồn cào. Cũng mùi khói củi này cùng tiếng thoi lách cách đã ru ông suốt một miền tuổi thơ xa ngái. Má ngồi bên khung cửi tay thoăn thoắt đưa thoi, thỉnh thoảng không quên dừng lại đẩy vành nôi cho đứa bé con đang ngủ muồi giấc trưa. Trong chiếc nôi đan, đứa bé đã lớn lên từ lời ru bằng con thoi của má, bằng cán cuốc của cha. Chỉ chừng đó cũng đủ cho đứa bé niềm kiêu hãnh làm người. Kiêu hãnh và tự tin vào bất cứ công việc gì trên đời có liên quan đến việc kiếm miếng ăn bằng hai bàn tay. Càng nghĩ, một nỗi buồn đặc quánh không thể cất nên lời càng dâng lên nghẹn ứ tim ông. Đến khi ánh sáng xung quanh đã tắt lịm.

Tờ mờ sáng, cây cỏ trong vườn vẫn thẫm một màu đen gà gật trong cơn ngái ngủ. Cuối xóm vài tiếng gà đã eo óc gáy. Ông Thêm ngồi dậy, theo thói quen, với lấy cái cuốc, đi ra vườn.

Tang tảng sáng, sương lãng đãng giăng khắp vườn nhà, ông chợt nghe ngoài vườn có tiếng con chim gì vừa hót lên rất lạ, tiếng hót trong trẻo cao vút như chạm đến những tầng mây nhưng lại êm ái như dỗ dành khiến ông chống gối đứng lên nhúc nhắc bước ra. Trên ngọn thầu đâu, bóng một con chim xanh lách chách chuyền cành, thỉnh thoảng dừng lại, nghển cổ hót vang. Tim ông chợt thắt lại vì niềm vui vừa mới phát hiện. Con chim đậu trên nhánh thầu đâu, cây thầu đâu duy nhất trên rẻo đất còn lại của ông. Ông nghĩ chắc là con chim đang hót cho ông nghe như thể nó biết nỗi khổ đau ông đang phải mang vác, như một người bạn già ghé qua thăm ông. Ý nghĩ đó khiến ông phấn chấn hẳn lên. Ông ngước lên ngắm nghía chú chim lách chách chuyền cành, thỉnh thoảng chú dừng lại cúi xuống ngó nghiêng.

"Ờ…ờ… Con hót nữa đi! Ông nghe!" - ông nói, chòm râu như cước rung rung theo tiếng chim lảnh lót.

Tiếng gà gáy báo sáng. Ông dạo quanh mảnh vườn sắp về với chủ mới, tay sờ soạng từng thân cây xù xì, vỗ vỗ. Một dòng nước mắt ứa ra, ông thấy mình có lỗi với từng gốc cây như một người cha trong cơn túng bấn phải bán đi đàn con thơ dại. Góc vườn nào cũng đầy ắp kỷ niệm với ông bà tổ tiên, với người vợ quá cố. Kiểu gì, về với chủ mới thì vườn cây cũng được sống như những ngày ở bên ông thôi mà! Ông tự trấn an bằng ý nghĩ mai kia vườn cây sẽ còn vươn mình lớn lên, tỏa bóng rợp cả rẻo đất còn lại của ông, sẽ che mát cho ông, sẽ thấy mỗi ngày ông ngồi ở ngạch cửa kia mà ngắm, nghe tiếng gió rì rào cùng bầy chim chèo bẻo đến mùa lại ríu rít kéo về.

Ông tin, đất đai cũng có linh hồn, rồi thì linh hồn của đất vẫn sẽ ở đó bầu bạn cùng ông. Ông tin, con ông sau cú ngã đau rồi sẽ gầy dựng lại từ đầu, trên rẻo đất mà ông cố công giữ lại, dẫu nhỏ thôi. Thằng Hai sẽ trồng thêm vài cây mít, cây xoài, sẽ đào một cái giếng khác, sẽ dựng lên một căn nhà mới khang trang. Các cháu của ông sẽ về đây nằm đong đưa trên chiếc võng gai ông mắc sẵn ở đằng kia mà nghe tiếng vườn cây thì thầm kể chuyện, những câu chuyện từ bao đời ông đã thuộc lòng, đã kể cho cháu con. Con cháu ông sẽ hiểu rằng, nơi này ngày xưa ông bà chúng đã về với nhau, đã một đời gầy dựng và hạnh phúc bên nhau, đã sinh ra một đàn con thơ, đã trưởng thành, rồi đi xa, rồi va vấp nhưng luôn có một mảnh vườn để trở về. Các cháu của ông sẽ chạy nhảy quanh vườn, nghe tiếng him trời hót vang. Các cháu sẽ lớn lên, sẽ cần mẫn học hành và… biết đâu sẽ có một ngày phá bỏ được những rào ngăn để rẻo đất này trở lại là mảnh vườn vẹn nguyên như thuở sơ khai.

Sớm mai, khi ánh bình minh còn chưa nhuộm vàng một góc vườn, chú chim xanh lại lượn về đậu trên ngọn thầu đâu, tiếng hót lanh lảnh như đánh thức cả khu vườn bừng tỉnh. Già Thêm nằm đó, đôi mắt nhắm nghiền như đang chìm vào giấc ngủ bình yên, một giấc ngủ không còn những âu lo, muộn phiền. Từng nếp nhăn vẫn chồng chéo nhưng trên gương mặt giờ đây đã trở nên thanh thản như vừa cày xong thửa ruộng. Trên nhánh thầu đâu, chú chim xanh vẫn ríu rít chuyền cành, thỉnh thoảng dừng lại nghiêng đầu lắng nghe rồi ngửa cổ thả lên trời một bài ca chói lói. Tiếng hót như tiếng lòng của già Thêm gửi lại cháu con, những mảnh đời, những vòm cây thân yêu trên rẻo đất cuối cùng.

Một làn gió nhẹ thổi qua đưa chút hơi thở của đất trời vào lòng già Thêm như một lời chào tạm biệt. Trong ánh nắng tinh khôi của buổi sớm, tiếng chim và hơi đất nồng nàn, già Thêm đã nhẹ nhõm ngủ yên…

Truyện ngắn VŨ NGỌC GIAO