Trẻ bại não bị ảnh hưởng về vận động, hành vi, tâm thần, khả năng nghe nói... nhưng chủ yếu ảnh hưởng đến vận động, biểu hiện bị co cứng cơ. Nếu không được điều trị, dễ dẫn đến co rút cơ, biến dạng khớp, gây đau, ảnh hưởng tăng trưởng và hạn chế chức năng vận động. Từ năm 2011, Bệnh viện Nhi đồng (BVNĐ) TP Cần Thơ ứng dụng liệu pháp tiêm thuốc BOTULINUM TYP – A (Dysport) trong điều trị co cứng chi dưới ở trẻ bại não.

* Nâng cao chất lượng cuộc sống

Bác sĩ Võ Toàn Trung khám cho trẻ bị co cứng cơ vì bại não tại BVNĐ TP Cần Thơ.

Theo bác sĩ Võ Toàn Trung, Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bullion, Pháp (hỗ trợ chuyên môn triển khai liệu pháp tiêm Dysport tại BVNĐ TP Cần Thơ), ở các nước phát triển, tỷ lệ mắc bại não từ 1%o - 3%o tổng trẻ sơ sinh sống. Theo thống kê của Bệnh viện Nhi Trung ương, tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bại não chiếm 1,8%o trẻ sơ sinh sống và chiếm 31,7% trẻ tàn tật. Hiện nay, trên thế giới triển khai nhiều biện pháp điều trị cho trẻ bại não. Trong đó, khoảng 10 năm nay, liệu pháp tiêm thuốc Dysport được sử dụng rộng rãi, thay đổi cơ bản tiên lượng khả năng vận động của trẻ. Trẻ bị bại não nhẹ, sau khi điều trị, tự vận động, đi lại, sinh hoạt và sau này có thể làm việc được. Với trẻ bị nặng, có thể cải thiện điều kiện sinh hoạt, không bị biến dạng chi, ngồi được xe lăn, thậm chí di chuyển khoảng cách ngắn… Tại Việt Nam, liệu pháp này sử dụng ở một số Bệnh viện nhi các địa phương như: Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh, Thanh Hóa, Cần Thơ…

Theo bác sĩ Nguyễn Quang Tiến, Trưởng khoa Ngoại, BVNĐ TP Cần Thơ, hiện có 18 trẻ bại não được theo dõi điều trị co cứng chi dưới bằng liệu pháp tiêm thuốc, kết hợp tập vật lý trị liệu. Bác sĩ Tiến nói: "Toàn bộ trẻ sau tiêm đều không ghi nhận biến chứng lớn, có 2 ca than đau và hết đau sau 2 ngày. Sau chích thuốc từ 4-7 ngày, cơ giãn ra, mềm mại hơn. Tất cả trẻ tiêm thuốc kết hợp với tập vật lý trị liệu đều cải thiện chức năng vận động". Bé Nguyễn Thị Mai Anh (7 tuổi, ở xã An Thạnh Đông, huyện Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng), bị bại não từ lúc sinh ra. Tay trái không cử động trong khi tay phải quều quào, hai bàn chân bại liệt, không đi lại được. Ông bà ngoại đưa bé đến nhiều cơ sở y tế lớn, điều trị nhiều phương pháp khác nhau từ phẫu thuật, đến tập vật lý trị liệu… nhưng không cải thiện vận động mà ngày càng nặng hơn, cơ co cứng. Gần 1 năm nay, ông đưa Mai Anh đến BVNĐ TP Cần Thơ khám, bé được tiêm 2 lần, mỗi lần cách nhau 6 tháng. Ngoài tiêm kết hợp đăng bột, Mai Anh còn mang nẹp chân, tập vật lý trị liệu… dần dần, cơ chân trở lên mềm mại, không cứng như trước nữa. Ông bà có thể dắt Mai Anh đi vệ sinh, đi tắm… Nhà cách xa bệnh viện, nên hằng ngày, ông bà thay nhau xoa bóp, tập đi cho bé. Ông Dương Văn Tiến, ông ngoại Mai Anh, vui mừng nói: "Vợ chồng tôi đã già, lúc chưa điều trị ở BVNĐ TP Cần Thơ, bé không đi được, toàn bồng ẵm, rất bất tiện, vất vả. Điều trị một thời gian, bé đi được, vợ chồng tôi mừng lắm. Bây giờ, hằng ngày, bé có thể ngồi xe lăn đi học".

Cùng bị bại liệt như Mai Anh, bé Danh Thị Kiều Diễm (49 tháng tuổi, ở huyện Châu Thành, tỉnh Sóc Trăng) rất xinh xắn, đang điều trị bằng liệu pháp tiêm thuốc Dysport. Cha mẹ Kiều Diễm thấy bé chậm biết bò, biết ngồi, 2 tuổi không đi được, liền đưa đến BVNĐ TP Cần Thơ khám. Bác sĩ cho biết bé bị bại não nên bị yếu 1 bên người phải. Lần tiêm thuốc đầu tiên, vài ngày sau, Kiều Diễm chập chững đi lại được. Mẹ Kiều Diễm cho biết: "Thấy bé đi lại được, cả nhà mừng muốn khóc. Bác sĩ khuyên vợ chồng tôi cố gắng giúp em điều trị; nếu không, bé không đi được, nằm một chỗ, cơ sẽ bị co rút, biến dạng, rất đau đớn. 2 lần tiêm đầu tiên, bảo hiểm y tế chưa chi trả tiền thuốc tiêm nên gia đình tự mua thuốc. Đến mũi thứ 3 thì được thanh toán bảo hiểm y tế, chúng tôi thuận lợi hơn để có thể trị bệnh cho bé".

* Không chỉ tiêm thuốc là đủ

Qua phỏng vấn một số gia đình bệnh nhân, do nhà xa nên chủ yếu tập vật lý trị liệu những lần bác sĩ hẹn tái khám, về nhà khó tập, vì trẻ khóc than đau. Mẹ Kiều Diễm cho biết: "Tôi mua dụng cụ về nhà nhưng mỗi lần tập là bé khóc thét, nên không tập được". Hầu hết, các phụ huynh đều cho rằng, tốt nhất là bác sĩ chích thuốc, các trẻ vận động được ngay. Tuy nhiên, theo bác sĩ Võ Toàn Trung: "Nếu bệnh nhân chỉ chích thuốc thì không giải quyết được vấn đề. Đây là phương pháp điều trị tổng hợp, tiêm thuốc giãn cơ, chỉ là giải pháp tạm thời, làm cơ giãn ra. Sau khi hết thuốc hết tác dụng, cơ có thể co cứng trở lại. Do đó, sau chích Dysport, bệnh nhân phải được tập vật lý trị liệu và duy trì tư thế đúng để ngừa co cứng cơ. Trong tập luyện, giai đoạn đầu, gia đình đưa trẻ đến trung tâm, bệnh viện để luyện tập, sau đó, bác sĩ hướng dẫn gia đình tự tập cho trẻ ở nhà. Thời điểm tập luyện càng sớm càng tốt, tránh các biến chứng co rút cơ, biến dạng chi… sẽ càng nặng hơn khi trẻ lớn lên. Vì thế, nếu kiên trì, chịu khó tập luyện cho trẻ, sẽ giảm nguy cơ biến dạng chi do quá trình tăng trưởng. Đi đôi với luyện tập, trẻ phải sử dụng các dụng cụ chỉnh hình như nẹp...

Về định hướng điều trị thời gian tới, bác sĩ Trần Văn Dễ, Phó Giám đốc BVNĐ TP Cần Thơ, cho biết: BV sẽ tiếp tục sử dụng liệu pháp này để điều trị cho trẻ bại não bị co cứng cơ; tăng cường trao đổi thông tin với bác sĩ Võ Toàn Trung để nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các khoa: vật lý trị liệu, khoa ngoại… để hoạt động này ngày càng tốt hơn.

Bài, ảnh: Q.Bảo