HẠNH NGUYÊN
(Theo East Asia Forum, Kyodo News)

Xung đột Nga - Ukraine có thể tạo ra “thời điểm mấu chốt” cho việc hoạch định chính sách quốc phòng của Nhật Bản, là cơ hội để chính phủ nước này thực hiện những thay đổi lớn mà trước đây không làm được.

Thủ tướng Fumio Kishida thăm một căn cứ của Lực lượng Phòng vệ mặt đất Nhật Bản. Ảnh: Kyodo News

Nhật đứng thứ 9 trên thế giới về chi tiêu quân sự, nhưng ngân sách quốc phòng đã khựng lại trong nhiều thập niên. Sau Thế chiến thứ hai, Nhật Bản đã tự đặt ra những ràng buộc đối với chính sách an ninh, bao gồm hạn chế ngân sách quốc phòng khoảng 1% GDP. Chi tiêu quân sự của Tokyo tăng nhẹ kể từ năm 2010 do những lo ngại về Trung Quốc và Triều Tiên, để rồi ngân sách quốc phòng của nước này tài khóa 2022 đạt mức kỷ lục 5.400 tỉ yen, vượt trần 1% GDP.

Thật ra, một số chính khách Nhật Bản đã ủng hộ tăng chi tiêu quốc phòng trước khi xung đột ở Ukraine nổ ra cuối tháng 2-2022. Chẳng hạn, hồi tháng 5-2021, Bộ trưởng Quốc phòng Nobuo Kishi từng nhấn mạnh rằng nước này cần phá bỏ trần chi tiêu quân sự và tăng cường năng lực phòng thủ ở “tốc độ khác nhiều so với trước đây”. Còn trong cương lĩnh chính sách công bố trước cuộc bầu cử Hạ viện năm ngoái, đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền cũng đặt mục tiêu chi 2% GDP cho quốc phòng.

Cố Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe từng cảnh báo rằng các quốc gia khác sẽ không chìa tay giúp đỡ những nước không tự phòng vệ. Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine, những lời kêu gọi tăng chi tiêu quốc phòng giờ đây trở nên chính đáng hơn. Vào tháng 4-2022, Ủy ban Nghiên cứu An ninh của LDP đã đề xuất Chính phủ Nhật lên kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng lên 2% GDP trong 5 năm tới. Trong tuyên bố chung với Tổng thống Mỹ Joe Biden hồi cuối tháng 5, Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio cũng đã nêu quyết tâm đảm bảo mức “tăng bền vững” ngân sách quốc phòng. Cuộc chiến tại quốc gia Ðông Âu đã làm tăng đáng kể sự ủng hộ trong dân chúng Nhật đối với chi tiêu quốc phòng.

Khả năng răn đe hạt nhân

Răn đe hạt nhân đang là tâm điểm chú ý trong chính sách an ninh của Nhật sau khi Nga dọa sử dụng vũ khí hạt nhân trong cuộc xung đột tại Ukraine. Tokyo đã tái nhấn mạnh trung tâm trong “chiếc ô hạt nhân” của Washington giữa lúc căng thẳng trong khu vực gia tăng do Trung Quốc thể hiện sức mạnh cơ bắp.

Trung Quốc lâu nay duy trì chính sách không sử dụng vũ khí hạt nhân trước, nhưng nước này có tiếp tục theo đuổi chính sách đó hay không thì vẫn chưa rõ, trong bối cảnh Bắc Kinh nâng cao năng lực hạt nhân bằng cách hiện đại hóa và tăng số lượng vũ khí trong kho. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, Trung Quốc hiện có 350 đầu đạn hạt nhân. Bộ Quốc phòng Mỹ ước tính đến năm 2030 con số đó là ít nhất 1.000.

Trung Quốc đang đẩy mạnh những tuyên bố chủ quyền lãnh thổ ở các vùng biển trong khu vực, bao gồm Biển Hoa Ðông nơi các tàu của Bắc Kinh liên tục xâm nhập lãnh hải xung quanh quần đảo đang tranh chấp Senkaku/Ðiếu Ngư do Nhật Bản quản lý nhưng Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền. Trong khi đó, Triều Tiên đang ra sức phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa và tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm. Bình Nhưỡng bị nghi là sắp tiến hành vụ thử vũ khí hạt nhân lần đầu tiên kể từ năm 2017. Sau khi Nga đưa ra đe dọa về hạt nhân, cả Trung Quốc và Triều Tiên đều “tái xác nhận vai trò quan trọng của vũ khí hạt nhân”.

Về phần mình, Washington gần đây tái cam kết bảo vệ Tokyo bằng cách sử dụng nhiều vũ khí, kể cả vũ khí hạt nhân. Thế nhưng lâu nay vẫn tồn tại câu hỏi rằng liệu quốc gia nằm dưới “chiếc ô hạt nhân” của đồng minh có thể tin tưởng hoàn toàn vào cam kết trên. Do vậy, giới chuyên gia lưu ý để đảm bảo khả năng răn đe, Nhật cần tăng ngân sách
quốc phòng.