Bằng việc bổ nhiệm cựu Tổng thống Gruzia Mikheil Saakashvili, người lâu nay quyết liệt đối đầu với Tổng thống Nga Vladimir Putin, làm thống đốc vùng Odessa, Tổng thống Ukraina Petro Poroshenko đã tái khẳng định lập trường ngã về Liên minh châu Âu (EU) bất chấp điều này có thể khiến cuộc xung đột với phe ly khai thân Mát-xcơ-va ở miền Đông càng thêm dữ dội.

Phát biểu tại buổi công bố quyết định bổ nhiệm hôm 30-5, Tổng thống Poroshenko gọi ông Saakashvili, 47 tuổi, là "người bạn vĩ đại của Ukraina" và bày tỏ tin tưởng với kinh nghiệm của mình, ông này sẽ giúp giữ gìn sự toàn vẹn lãnh thổ, chống tham nhũng và phát triển kinh tế ở Odessa. Nơi đây có hải cảng lớn nhất Ukraina, nằm bên bờ Biển Đen và cách bán đảo Crimea (vùng lãnh thổ Ukraina đã sáp nhập vào Nga hồi năm ngoái) 200km. Odessa có nhiều người gốc Nga sinh sống nhưng không như Donetsk và Lugansk, khu vực này hiện vẫn do Kiev quản lý. Thật ra, nơi đây hồi tháng 5-2014 từng xảy ra các vụ đụng độ đẫm máu làm hơn 40 người ủng hộ Mát-xcơ-va thiệt mạng.

Ông Saakashvili là bạn học của Tổng thống Poroshenko tại Đại học Quốc gia Taras Shevchenko ở Kiev hồi đầu những năm 1990. Sau khi trở thành tổng thống Gruzia năm 2004, ông đã từng bước đưa nước này thoát khỏi quỹ đạo của Nga và hướng về phương Tây. Đỉnh điểm trong căng thẳng giữa hai nước là cuộc chiến 5 ngày hồi năm 2008 xung quanh việc Nam Ossetia ly khai khỏi Gruzia với sự ủng hộ của Nga. Do vậy, ngay sau khi có tin ông Saakashvili được bổ nhiệm làm thống đốc Odessa, một số quan chức Mát-xcơ-va đã lập tức lên tiếng chỉ trích. Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev gọi vụ bổ nhiệm trên là "màn xiếc hề", trong khi Konstantin Dolgov, một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Nga, viết trên Twitter rằng: "Saakashvivi - bị cáo buộc nhiều tội danh chống lại nhân dân Gruzia - được bổ nhiệm làm thống đốc Odessa. Đây là biểu tượng cho kiểu dân chủ của Kiev". Thực tế là sau khi rời nhiệm sở năm 2013, ông Saakashvili đã phải sống lưu vong (chủ yếu ở Mỹ và Ukraina) để tránh bị chính quyền mới bắt giữ vì tội lạm quyền trong thời gian tại chức, cáo buộc mà ông cho là mang động cơ chính trị.

Cựu Tổng thống Gruzia không phải là người nước ngoài duy nhất trong chính quyền Ukraina hiện nay. Trước đó, ông Poroshenko đã bổ nhiệm một loạt quan chức người ngoại quốc. Đó là Bộ trưởng Tài chính Natalie Jaresko (người Mỹ), Bộ trưởng Kinh tế Aivaras Abromavicius (người Litva), Bộ trưởng Y tế Aleksandre Kvitashvili (người Gruzia), Thứ trưởng Nội vụ Ekaterina Zguladze (người Gruzia), Phó Tổng công tố Davit Sakvarelidze (người Gruzia), Chánh thanh tra chống tham nhũng Algirdas Semeta (người Litva, từng làm Cao ủy EU về thuế quan, kiểm toán và chống gian lận), Cố vấn trưởng cho bộ trưởng tài chính Ivan Miklos (từng là Phó Thủ tướng Slovakia)... Cũng như ông Saakashvili, họ dĩ nhiên đều được cấp quốc tịch Ukraina trước khi được bổ nhiệm. Theo ông Poroshenko, Kiev rất cần kinh nghiệm quốc tế của những nhân vật người ngoại quốc này. Hơn nữa, họ có thể giúp giảm bớt quyền lực của giới tài phiệt vốn có ảnh hưởng vô cùng lớn tại Ukraina, mà lại không có "dây mơ rễ má" ở Ukraina nên khó mà tham nhũng. Trong khi đó, một số chính trị gia Ukraina gọi những quyết định bổ nhiệm như vậy là "sự sỉ nhục" đối với nhân dân nước này.

Thật ra ở Ukraina, việc người nước ngoài nắm giữ vị trí quan trọng trong bộ máy chính quyền không phải chỉ mới có dưới thời ông Poroshenko. Tổng thống thân Mát-xcơ-va Viktor Yanukovych, người bị lật đổ hồi năm ngoái và hiện đang sống lưu vong tại Nga, từng bổ nhiệm một người Nga là Dmitriy Salamatin làm bộ trưởng quốc phòng.

Quốc Khánh (Theo AFP, N Y Times)