Tỷ suất sinh ở hầu hết các quốc gia sẽ quá thấp để duy trì quy mô dân số vào cuối thế kỷ này và phần lớn các ca sinh nở trên thế giới sẽ diễn ra tại những nước nghèo, theo nghiên cứu của Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME, Mỹ) công bố ngày 20-3.

Chỉ có 6 quốc gia được dự báo có tỷ suất sinh cao hơn mức sinh thay thế vào năm 2100. Ảnh: Shutterstock

Nghiên cứu đăng trên tạp chí The Lancet dự đoán 155/204 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu, tương đương 76%, sẽ có tỷ suất sinh - tức số ca sinh trung bình trên một phụ nữ - dưới mức sinh thay thế vào năm 2050. Đến năm 2100, con số này dự kiến ​​sẽ tăng lên 198 quốc gia/vùng lãnh thổ, tương đương 97%.

Các nhà nghiên cứu cho biết hơn 3/4 số ca sinh sẽ diễn ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình thấp vào cuối thế kỷ này, trong đó khu vực châu Phi cận Sahara chiếm hơn phân nửa. Dữ liệu chỉ ra tỷ suất sinh toàn cầu đã giảm từ khoảng 5 con vào năm 1950 xuống còn 2,2 trong năm 2021. Vào năm 2021, có 110 quốc gia/vùng lãnh thổ (54%) có tỷ suất sinh dưới mức sinh thay thế là 2,1 con/phụ nữ.

Tài liệu nhấn mạnh một xu hướng đặc biệt đáng lo ngại đối với các quốc gia như Hàn Quốc và Serbia, nơi tỷ suất sinh chưa tới 1,1 trẻ/phụ nữ, khiến các nước này phải đối mặt với những thách thức do lực lượng lao động đang suy giảm. Một số quốc gia, chẳng hạn như Nhật Bản và Hungary, trong những năm gần đây đã cố gắng tăng tỷ suất sinh thông qua các biện pháp khuyến khích như giảm thuế và chi phí chăm sóc trẻ em thấp hơn, nhưng không mang lại kết quả như mong đợi.

Giáo sư Stein Emil Vollset tại IHME nhận định thế giới sẽ đồng thời giải quyết tình trạng “bùng nổ trẻ sơ sinh” ở một số quốc gia và sự giảm sinh tại những quốc gia khác. Trong khi phần lớn thế giới đối mặt với những thách thức nghiêm trọng đối với tăng trưởng kinh tế do lực lượng lao động teo tóp và cách thức chăm sóc cũng như chi trả cho dân số già, nhiều quốc gia có nguồn lực hạn chế nhất ở châu Phi cận Sahara sẽ phải vật lộn với bài toán hỗ trợ dân số trẻ, tăng trưởng nhanh nhất trên hành tinh.

“Hệ lụy là rất lớn. Những xu hướng về tỷ suất sinh và số ca sinh trong tương lai sẽ định hình lại hoàn toàn nền kinh tế toàn cầu và cán cân quyền lực quốc tế, đồng thời buộc phải tổ chức lại xã hội”, Tiến sĩ Natalia Bhattacharjee, đồng tác giả nghiên cứu, chia sẻ. Theo Bhattacharjee, việc phụ thuộc vào nhập cư sẽ trở nên cần thiết để duy trì tăng trưởng kinh tế.

Nghiên cứu của IHME cũng xem xét tác động tiềm ẩn mà các chính sách hỗ trợ sinh sản có thể tạo ra đối với việc tăng tỷ suất sinh ở những quốc gia có mức sinh dưới mức thay thế. Dựa trên thông tin từ các quốc gia đã áp dụng những chính sách như vậy, các phát hiện cho thấy rằng mặc dù các chính sách hỗ trợ sinh sản sẽ không tăng tỷ suất sinh lên mức thay thế, nhưng chúng có thể ngăn chặn một số nước giảm xuống mức sinh cực thấp. Chỉ 30 quốc gia/vùng lãnh thổ có tỷ suất sinh dưới 1,3 vào năm 2100 nếu các chính sách hỗ trợ sinh sản được thực hiện.

HẠNH NGUYÊN (Theo Eurekalert, Reuters)