Giới phân tích cho rằng hoạt động sôi nổi gần đây của Nga ở khu vực Ấn Độ Dương phản ánh mong muốn của Mát-xcơ-va là được thế giới coi là một cường quốc ngang hàng chứ không phải là một “cường quốc đang suy yếu”.

Tàu chiến Nga, Ấn Độ trong cuộc tập trận PASSEX hồi tháng 11. Ảnh: Eurasian Times

Trong động thái được coi là nỗ lực nhằm tăng cường vai trò ở khu vực Ấn Độ Dương, Nga hồi tháng rồi đã tổ chức cuộc tập trận hải quân chung đầu tiên với Myanmar. Cuộc tập trận diễn ra từ ngày 7 đến ngày 9-11 trên biển Andaman được Bộ Quốc phòng Nga ca ngợi là “cuộc tập trận hải quân Nga - Myanmar đầu tiên trong lịch sử hiện đại”. Cuộc tập trận có sự hiện diện của 2 tàu tác chiến chống ngầm là Đô đốc Tributs và Đô đốc Panteleyev của Hạm đội Thái Bình Dương của Nga; một tàu khu trục và một tàu hộ tống của hải quân Myanmar. Theo báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP) của Hong Kong, chỉ vài ngày sau khi cuộc tập trận diễn ra, các tàu chiến tương tự của Nga đã cập cảng Chittagong của Bangladesh ở Vịnh Bengal, đánh dấu một “cột mốc quan trọng trong quan hệ Nga - Bangladesh”.

Cũng trong tháng rồi, Nga đã tổ chức cuộc tập trận hải quân chung kéo dài 2 ngày mang tên PASSEX với Ấn Độ ở Vịnh Bengal để “tăng cường hợp tác hải quân”, giúp hải quân 2 nước “cùng chống lại các mối đe dọa toàn cầu và đảm bảo an toàn cho hoạt động vận chuyển dân sự ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương” - động thái mà giới phân tích cho rằng có thể “kích động giới chức quốc phòng Mỹ và Trung Quốc”. “Mỹ muốn thấy Ấn Độ giảm bớt sự hợp tác với Nga, trong khi Trung Quốc không muốn thấy sức mạnh quân sự của Ấn Độ được xây dựng dưới bất kỳ hình thức nào” - Richard Rossow, cố vấn cấp cao về quan hệ Mỹ - Ấn tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) nhận định.

Ngoài ra, Nga còn tiến hành các cuộc tập trận hải quân chung với Trung Quốc và Nam Phi ở Ấn Độ Dương cũng như tổ chức các cuộc tập trận hàng hải ba bên với Trung Quốc và Iran ở Vịnh Oman.

Có nhiều lý do khiến Nga tiến hành các cuộc tập trận nói trên. Một là, Nga đang cố gắng đa dạng hóa các đối tác ở khu vực Ấn Độ Dương. Không những thể hiện tình hữu nghị và ngoại giao giữa các nước, các cuộc tập trận như vậy còn nhằm chứng tỏ họ là đối tác quân sự. Hai là,  các cuộc tập trận này cũng có thể giúp thúc đẩy việc bán thiết bị quân sự của Nga trong tương lai. Hiện Nga là nhà cung cấp thiết bị quân sự cho hầu hết các nước Nam Á, gồm cả Ấn Độ. Bên cạnh thương mại năng lượng thì vật tư quân sự cũng vẫn là nguồn thu nhập quan trọng nhất của xứ bạch dương.

Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo, hành động trên của Nga cũng có thể “làm phức tạp bối cảnh địa chính trị” và khuấy động tình hình an ninh khu vực. Theo ông Rossow, những động thái này cho thấy Mát-xcơ-va muốn duy trì “nhận thức” về việc trở thành một cường quốc toàn cầu. “Khi can dự sâu hơn với Trung Quốc về các vấn đề khu vực, việc có sự hiện diện lớn trên toàn cầu sẽ rất quan trọng để Bắc Kinh coi Mát-xcơ-va là một đối tác ngang hàng, chứ không phải là một cường quốc đang suy yếu” - ông Rossow nhận định. Theo SCMP, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng rồi đã ca ngợi mối quan hệ tốt đẹp “vĩnh cửu” của Bắc Kinh với Mát-xcơ-va. Trong những năm gần đây, mối quan hệ này không ngừng được cải thiện, cả về mặt quân sự lẫn ngoại giao, bất chấp việc Nga phát động “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine.

Trong khi đó, Sankalp Gurjar, phó giáo sư về địa chính trị và quan hệ quốc tế tại Đại học quốc tế Manipal (Ấn Độ), cho biết sự hiện diện ngày càng tăng của Nga ở khu vực Ấn Độ Dương khiến chính quyền New Delhi rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”. “Nga là đối tác chiến lược thân thiết của Ấn Độ. Do đó, trong những hoàn cảnh bình thường, Ấn Độ sẽ không phản đối sự hiện diện ngày càng mở rộng của Nga. Mối quan hệ chặt chẽ của Nga với Trung Quốc và các cuộc tập trận hải quân thường xuyên ở Ấn Độ Dương, mở ra khả năng hợp tác Nga - Trung lớn hơn nhưng đồng thời có thể đặt ra thách thức cho Ấn Độ” - ông Gurjar lo ngại.

Về phần mình, Chirayu Thakkar, nghiên cứu sinh tiến sĩ về quan hệ quốc tế tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng Nga sẽ “làm phức tạp bối cảnh địa chính trị” nếu nước này tăng cường can dự và hiện diện ở khu vực Ấn Độ Dương, bởi “New Delhi sẽ chỉ hoan nghênh sự hiện diện của Nga ở mức độ không đe dọa hoặc không vượt qua lợi ích, ảnh hưởng của nước này”.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)