Bác sĩ Mai Thảo
(Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ)

Tết là dịp sum vầy, vui chơi, tiệc tùng... Không phải ngẫu nhiên mà người Việt chúng ta thường nói “ăn Tết”, bởi dịp Tết nhà nào cũng có nhiều loại thức ăn hấp dẫn, giàu dinh dưỡng, năng lượng; việc ăn uống, vui chơi cũng ít được giới hạn bởi ý nghĩ “Tết mà!”. Thế nhưng, với người cao tuổi và trẻ em, bộ máy tiêu hóa, chức năng nội tạng hạn chế nên việc dung nạp quá nhiều năng lượng, thừa thải chất béo, ngọt... đều có thể gây ra sự cố cho sức khỏe.

* Trẻ em: cần được đảm bảo vệ sinh ăn uống

Bác sĩ Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ đang khám cho trẻ bị bệnh tiêu chảy. Ảnh: B.Ng

Tết, có nhiều món ăn dự trữ, thức ăn nhanh, trái cây,... Do đó, các món ăn dự trữ cần được bảo quản thật tốt, tránh ruồi, gián, ôi thiu... Đối với trái cây, rau quả, khi mua về phải rửa thật sạch, ngâm nước muối rồi mới cho trẻ ăn. Chú ý chọn thức ăn tươi sống, có kiểm định vệ sinh an toàn thực phẩm. Khi chế biến phải đảm bảo đủ độ chín, đảm bảo vệ sinh trước khi cho ăn.

Dịp tết, trẻ theo cha mẹ du xuân, thăm bà con họ hàng hoặc mê chơi nên giờ giấc ăn ngủ thường bị đảo lộn. Vì vậy, các bậc phụ huynh cần chú ý đến giờ giấc sinh hoạt của trẻ. Về ngủ- nghỉ, cần đảm bảo cho trẻ ngủ đủ, ngủ đúng giờ. Giấc ngủ ban ngày phải đủ 2- 2,5 giờ; giấc ngủ ban đêm phải đủ 10 giờ. Về ăn uống, cần đảm bảo cho trẻ ăn đủ 3 bữa chính: sáng- trưa- chiều và 2- 3 bữa phụ: mỗi bữa cách nhau 2- 3 giờ, với các thức ăn nhẹ: sữa, bánh, trái cây... Thức ăn phải đầy đủ các chất: đạm, béo, đường và yếu tố vi lượng (canxi, sắt, kẽm). Nên cho trẻ ăn hoặc uống các loại nước ép trái cây có chứa vitamin C như: cam, chanh... để tăng sức đề kháng của cơ thể. Tránh cho trẻ ăn quà vặt vì sẽ tạo cảm giác no giả tạo, làm trẻ biếng ăn, bỏ bữa. Trường hợp đi chơi xa, nên mang theo những loại sữa, bột... trẻ thường dùng, tránh thay đổi thức ăn, thức uống của trẻ. Đối với bà mẹ còn cho trẻ bú, nên chú ý ăn uống kỹ lưỡng, đầy đủ, tránh ăn thức ăn khó tiêu, không ăn kiêng.

Các bậc phụ huynh cũng cần lưu ý một số bệnh mà trẻ thường mắc phải trong dịp Tết là tiêu chảy cấp do ăn uống và viêm phổi do thời tiết thay đổi. Đối với trẻ bị tiêu chảy cấp, nên cho trẻ đến khám bác sĩ. Trường hợp được chỉ định chăm sóc tại nhà, nên vệ sinh sạch sẽ, đảm bảo chế độ ăn uống cho trẻ. Cần chú trọng bù nước cho trẻ thật nhiều bằng cách cho trẻ uống nước nấu chín để nguội, dung dịch Oresol (ORS). Đồng thời, nên xem lại loại sữa trẻ đang dùng, có thể đổi sang loại sữa chuyên dùng cho trẻ bị tiêu chảy để dễ hấp thu... Trong những ngày trẻ bị tiêu chảy, nên giảm lượng rau củ trong chén cháo, tránh cho trẻ ăn cháo trắng với đường. Nếu phụ huynh không kiểm soát được tình trạng bệnh của trẻ thì tốt nhất là nên đưa trẻ đến bệnh viện. Đối với trẻ bị viêm phổi, nên giữ ấm cho trẻ, đảm bảo chế độ ăn uống và lượng nước, nước trái cây để tăng sức đề kháng của cơ thể. Nếu trẻ không hết bệnh thì đưa trẻ đến bác sĩ ngay, tránh kéo dài, trẻ sẽ bị suy dinh dưỡng.

Ngoài hai bệnh lý thường gặp trên, dịp tết, trẻ có thể bị mắc chứng bệnh nôn do ăn quá nhiều, hoặc bị dị ứng phẩm màu, gia vị từ thức ăn. Trẻ cũng có thể bị sốc phản ứng do dị ứng thức ăn với các biểu hiện đau bụng hoặc co thắt khí- phế quản, dẫn đến khó thở, suy hô hấp... Vì vậy, các bậc phụ huynh nên theo dõi chặt chẽ sức khỏe của con em mình để đảm bảo cho trẻ vui chơi Tết mà vẫn khỏe mạnh.

* Người cao tuổi: tránh thức ăn nhiều dầu mỡ

Nếu như bộ máy tiêu hóa, chức năng gan, thận của trẻ nhỏ chưa hoàn chỉnh thì các bộ phận này ở người cao tuổi đã bị suy yếu. Vì vậy, cũng phải hết sức chú trọng đến việc ăn uống ở người cao tuổi trong dịp Tết.

Chế độ ăn uống của người cao tuổi cần đảm bảo hợp lý nhằm duy trì mức dinh dưỡng cần thiết, tránh suy dinh dưỡng, tăng cân quá mức và các bệnh tật dễ mắc phải như: tim mạch, tiểu đường... Việc ăn nhiều chất béo, ngọt đều không tốt cho sức khỏe người cao tuổi. Trong khi đó, các món ăn trong dịp tết phần lớn lại có nhiều chất béo (dầu mỡ), ngọt như: thịt kho rệu, thịt quay, bánh, kẹo, mứt... Các món ăn này chứa nhiều cholesterol, đường, có thể dẫn đến bệnh tim mạch, béo phì... Vì vậy, dù các món ăn này được chế biến, trang trí rất bắt mắt nhưng người cao tuổi nên hết sức hạn chế. Trong thực đơn dành cho người cao tuổi, có thể thay thế các món ăn chế biến cầu kỳ từ thịt động vật bằng các món ăn chế biến đơn giản từ cá (cá nướng, luộc, hấp...) sẽ dễ tiêu hóa, dễ hấp thu hơn. Việc dung nạp cùng lúc một lượng lớn thức ăn từ thịt động vật, mứt, kẹo (chứa đạm, đường) trong cùng lúc có thể dẫn đến rối loạn tiêu hóa gây tiêu chảy. Ngoài ra, người cao tuổi cũng không nên ăn thức ăn mặn vì dễ gây bệnh thận, tăng huyết áp.

Trong bữa ăn của người cao tuổi, rất cần có thêm nhiều rau củ để bổ sung vitamin và khoáng chất thiết yếu cho cơ thể. Rau củ nên chế biến đơn giản để giảm thất thoát vitamin. Các loại dưa chua (dưa cải, dưa kiệu, kim chi...) kích thích vị giác, tạo sự thèm ăn lại giúp tiêu hóa tốt. Vì vậy, người cao tuổi cũng có thể sử dụng kèm trong bữa ăn để tăng khẩu vị. Còn một nguồn thức ăn giàu vitamin nữa là trái cây. Các loại trái cây có múi như: cam, quýt, bưởi giàu vitamin C giúp tăng sức đề kháng, mau lành vết thương. Các loại trái cây có màu đỏ (dưa hấu, đu đủ...) thường được dự trữ khá nhiều trong mấy ngày tết, chứa nhiều vitamin A. Ngoài ra, nên lưu ý uống nhiều nước.

Dù trong những ngày xuân vui vẻ, ai cũng muốn ăn uống, vui chơi, giải trí thật thoải mái nhưng người cao tuổi nên giữ những nguyên tắc ăn uống, nghỉ ngơi điều độ. Song song đó, đừng quên tập thể dục hay vận động nhẹ nhàng, hạn chế ra lạnh đột ngột.

NGỌc TÂM (ghi)