Madrid vừa thông qua chương trình cho phép khoảng nửa triệu người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ tại nước này nộp đơn xin cấp quy chế pháp lý.

Người nhập cư tụ tập trước lãnh sự quán Pakistan ở Tây Ban Nha. Ảnh: AP

Biện pháp này, được chính phủ cánh tả của Thủ tướng Pedro Sánchez thông qua ngày 14-4, sẽ mở ra cơ hội để những người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ có quyền cư trú hợp pháp. 

Theo chương trình, người nước ngoài có thể xin giấy phép cư trú/lao động trong thời hạn 1 năm nếu đáp ứng các điều kiện như đến Tây Ban Nha trước ngày 1-1-2026, sinh sống tại đây ít nhất 5 tháng và không có tiền án tiền sự.

Trong khi Chính phủ Tây Ban Nha ước tính khoảng 500.000 người đủ điều kiện hưởng quyền cư trú hợp pháp, giới phân tích phỏng đoán con số cao hơn.

Tây Ban Nha là một trong những nước có tỷ lệ người nhập cư cao nhất châu Âu, xấp xỉ 10 triệu người trong tổng số 50 triệu dân của quốc gia Nam Âu này. Nhiều người trong số họ đến từ Colombia, Venezuela và Maroc, chủ yếu di tản vì nghèo đói, bạo lực hoặc bất ổn chính trị trong nước. Dù tỷ lệ người nhập cư trái phép từ châu Phi đã giảm so với đỉnh điểm năm 2018, Viện Nghiên cứu Funcas ước tính số người không giấy tờ tại Tây Ban Nha đang tăng, lên gần 840.000 người vào năm ngoái.

Nhu cầu thực tế

Thủ tướng Sánchez đang tìm cách tận dụng sự đóng góp của dân nhập cư để giải quyết các vấn đề do xã hội già hóa của Tây Ban Nha gây ra. Ông gọi động thái thông qua chương trình là “hành động công bằng và cần thiết”.

Ông Sánchez cảnh báo nếu Tây Ban Nha không tiếp nhận thêm người lao động mới để hỗ trợ hệ thống an sinh xã hội, sự thịnh vượng của đất nước sẽ giảm dần, khả năng đổi mới suy yếu và các dịch vụ công như y tế, lương hưu, giáo dục cũng bị ảnh hưởng. Theo ông, chính sự năng động của người nhập cư đã giúp Tây Ban Nha có nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Âu.

Mở ra con đường định cư rõ ràng

Thật ra, việc hợp pháp hóa người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ không phải là mới, khi nhiều quốc gia châu Âu như Đức và Ý đã thực hiện. Tuy nhiên, các chương trình này diễn ra âm thầm và không gọi đúng tên. Các tiêu chí xét duyệt cũng rất khác nhau và các chương trình thường rời rạc, chỉ áp dụng cho từng ngành hoặc kèm nhiều điều kiện khắt khe.

Trong giai đoạn 2022-2025, Đức từng tạo cơ hội cấp quy chế pháp lý cho tối đa 137.000 người không thể bị trục xuất vì các lý do hành chính hoặc nhân đạo. Vào năm 2020, Ý triển khai chương trình hợp pháp hóa người nhập cư quy mô lớn hơn, nhận được khoảng 220.000 hồ sơ. Dù công nhận họ là “những lao động thiết yếu”, chương trình này lại có phạm vi hẹp, phụ thuộc vào chủ lao động và thủ tục hành chính phức tạp. 

Trong khi đó, điều khiến cách tiếp cận của Tây Ban Nha trở nên đặc biệt là công khai tiếp nhận như một công cụ chính sách hợp pháp, giữa bối cảnh phần lớn châu Âu đang chuyển sang hướng răn đe, thực thi và sử dụng các luận điệu chống nhập cư.

Sáng kiến của Madrid cũng có phạm vi rộng hơn, không giới hạn theo ngành nghề và quan trọng là hướng tới tình trạng cư trú dài hạn. Chương trình này dựa trên một nguyên tắc đơn giản: những người đã hòa nhập vào xã hội và thị trường lao động thì không nên bị đặt trong tình trạng pháp lý “lưng chừng” vô thời hạn. Những trường hợp được phê duyệt hồ sơ sẽ nhận giấy phép cư trú/lao động và có thể chuyển sang tình trạng cư trú lâu dài sau 12 tháng nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Cách đây 14 năm, Tổng thống Mỹ Barack Obama cũng từng đưa ra lập luận tương tự khi ban hành chương trình Hành động trì hoãn trục xuất những người nhập cư trái phép vào xứ cờ hoa từ khi còn nhỏ (DACA). Kể từ đó, DACA đã bảo vệ quyền lợi cho ít nhất 700.000 người nhập cư trẻ tuổi được ở lại Mỹ làm việc hợp pháp. Dù vậy, chương trình vẫn chưa cung cấp con đường để đạt tình trạng cư trú lâu dài.

HẠNH NGUYÊN (Theo Al Jazeera, Melting Pot Europa)