Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) được mệnh danh là "đảo ngọc" có nhiều tiềm năng phát triển, song tốc độ phát triển của huyện đảo vẫn chậm. Mặc dù đã có những thành tựu bước đầu đến nay, các cơ sở kinh tế của Phú Quốc nhìn chung vẫn chỉ là làng chài nghèo, cơ sở sản xuất nước mắm, đồ trang sức truyền thống nhỏ lẻ, kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội lạc hậu. Các chính sách hiện hành chưa đủ để tạo bước phát triển đột phá cho huyện đảo. Mới đây, tại hội thảo khoa học góp ý cho Đề án xây dựng Khu hành chính – kinh tế đặc biệt Phú Quốc trực thuộc Trung ương tại huyện đảo Phú Quốc do Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh chủ trì, các chuyên gia, nhà khoa học đúc kết rằng: Phú Quốc cần thể chế đặc thù để phát triển. Song, để xây dựng một Đặc khu hành chính- kinh tế thành công, thì thể chế và chính sách áp dụng ở đó phải thực sự mang tính cạnh tranh so với các địa bàn khác, như về chính sách thuế, đất đai, sở hữu tài sản, vai trò cung cấp dịch vụ công của chính quyền, chất lượng nguồn nhân lực…

Theo báo cáo của UBND tỉnh Kiên Giang, từ năm 2004 đến nay, tăng trưởng kinh tế của Phú Quốc đều tăng lũy tiến (năm 2004: tăng 8,9%, năm 2006 tăng 16,33%, năm 2010 tăng 30,41%); dự báo trong giai đoạn 2011-2013 mức tăng trưởng đạt bình quân 26,9% mỗi năm. Cơ cấu kinh tế huyện đảo hiện nông- lâm- thủy sản chiếm 11,2%; công nghiệp xây dựng chiếm 22,6%, dịch vụ và các ngành khác chiếm 66,1%. Thương mại – dịch vụ- du lịch tăng trưởng với tốc độ khá cao, nhất là du lịch, doanh thu tăng bình quân hằng năm trên 32,8%, dự báo năm 2013, lượng khách đến Phú Quốc khoảng 380.000 lượt, tăng 21% so với năm 2012. Huyện hiện có nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia đầu tư phát triển các Trung tâm du lịch sinh thái chất lượng cao, với trên 209 dự án được tỉnh chấp thuận đầu tư, đang triển khai thực hiện. Trên lĩnh vực công nghiệp, nổi bật nhất là ngành chế biến nước mắm, vừa qua, nước mắm Phú Quốc đã được chứng nhận chỉ dẫn địa lý tại 28 quốc gia EU, năm 2013, dự kiến sản lượng nước mắm đạt 12,2 triệu lít (quy 300 đạm). Ngành thủy sản cũng được quan tâm đầu tư, số lượng tàu thuyền khai thác thủy sản tăng, năm 2013, dự kiến sản lượng khai thác đạt khoảng 154.000 tấn… Với những tiềm lực hiện tại, Phú Quốc có đủ khả năng phát triển thành một thành phố đảo trong tương lai, kết nối giao thương quốc tế. Để thực hiện được điều này cần một thể chế nhất quán và sự quyết tâm cao của toàn hệ thống chính trị, đặc biệt là nguồn lực (tài chính, con người) để thực thi thể chế. Các chuyên gia cho rằng, một thể chế hoàn chỉnh, nhưng nếu không có con người tốt để vận dụng thì cũng hỏng.

Tiến sĩ Trần Du Lịch cho biết, chính sách đất đai là yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn của một đặc khu. Đối với Phú Quốc, không nên áp dụng cơ chế giao đất cho nhà đầu tư như hiện nay mà thay bằng cơ chế "đấu giá quyền sử dụng đất theo mục đích sử dụng". Trung ương cần tạm ứng cho Phú Quốc một khoản vốn nhất định để chính quyền trưng thu mua đất nông nghiệp của người dân, sau đó công khai đấu giá từng lô đất khi đã có quy hoạch sử dụng đất. Giá đất trưng mua của dân, giá đất bán lại cho nhà đầu tư (đấu giá) và phần thu về cho ngân sách đặc khu được tính toán theo cơ chế 3 bên cùng có lợi. Thực hiện theo cơ chế này để loại bỏ tình trạng đầu cơ, chiếm đất và nâng giá đất, tham nhũng trong quản lý đất. "Quản lý đất đai theo cơ chế hiện nay, thì tình trạng đầu cơ đất tại Phú Quốc sẽ bùng nổ khi Trung ương cho phép thành lập đặc khu, đây là trở lực lớn trong thu hút đầu tư vào huyện đảo" - Tiến sĩ Trần Du Lịch khẳng định. Theo ông, cấp áp dụng thể chế "sở hữu bất động sản có thời hạn", không phân biệt kiến trúc trên đất và đất. Cơ chế này giúp chính quyền sở hữu có thời hạn cho mọi công trình nhà ở, kinh doanh cho người chủ, xác lập quyền tài sản cho họ để họ có thể thế chấp vay vốn và tạo thanh khoản cho thị trường bất động sản.

Các chuyên gia cũng cho rằng, ngoài chính sách đất đai thì chính sách về thuế, phát triển nguồn nhân lực, thu hút đầu tư… cũng cần tính toán kỹ lưỡng, phải xây dựng các chính sách thông thoáng, đặt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu để đưa Phú Quốc phát triển xứng tầm. Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, khi thành lập đặc khu trên một địa bàn có giới hạn của một quốc gia, tức là muốn tạo lợi thế cạnh tranh trong một không gian hẹp, mà quốc gia chưa thể (hoặc không thể) đáp ứng trên phạm vi quốc gia. Cho nên, mô hình đặc khu là mô hình tạo ra "một quốc gia trong một quốc gia", ở đó có thể áp dụng thể chế riêng. Đây là triết lý phát triển, cần chấp nhận triết lý đó mới đưa Phú Quốc phát triển đúng tính chất của một đặc khu hành chính- kinh tế.

Ông Nguyễn Phong Quang, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ, kiêm Tổ trưởng Tổ công tác nghiên cứu cơ chế, chính sách phát triển huyện đảo Phú Quốc, cho biết, Tổ công tác đã phối hợp cùng các bộ, ngành Trung ương, tỉnh Kiên Giang hoàn chỉnh dự thảo Quyết định về ban hành một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển đảo, góp ý hoàn chỉnh Đề án nâng cấp Phú Quốc thành đô thị loại II; xây dựng Đề án thành lập thành phố Phú Quốc trực thuộc Trung ương… Thông qua các hội nghị, hội thảo khoa học, Tổ công tác đang tập hợp các ý kiến đóng góp, tâm huyết của các nhà quản lý, nhà khoa học để sớm hoàn chỉnh các đề án trình Trung ương.

Song Nguyên