Trên hành trình chuyển đổi xanh của ĐBSCL, việc tạo ra một sản phẩm sạch mới chỉ là bước khởi đầu. Sức mạnh thực sự nằm ở khả năng kiến tạo những chuỗi giá trị khép kín, nơi các doanh nghiệp có thực lực và tâm huyết đóng vai trò “nhạc trưởng” và sự sẵn sàng đồng hành của các địa phương trong thực hiện mục tiêu giảm phát thải hướng đến mục tiêu Net Zero của Chính phủ theo các cam kết quốc tế.

Dự án điện gió ven biển ở xã Lai Hòa, TP Cần Thơ. Ảnh: MINH HUYỀN

Kiến tạo chuỗi giá trị xanh

Việc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết, là động lực mới để doanh nghiệp ĐBSCL thích ứng và bứt phá, tự tin bước vào sân chơi hội nhập.

Công ty Cổ phần Tôm Miền Nam, tỉnh Cà Mau, hiện có 3 vùng nuôi đạt chứng nhận ASC, trong đó có 2 vùng nuôi siêu thâm canh, thâm canh và 1 vùng nuôi tôm rừng sinh thái. Khi tham gia chứng nhận tôm sinh thái, bà con sẽ được tập huấn định kỳ hằng năm về quy trình nuôi an toàn, sinh thái. Ngoài ra, Công ty hỗ trợ 20.000 con giống/ha/năm và nhận hỗ trợ chi phí dịch vụ môi trường rừng tương đương 250.000 đồng/ha/năm. Mục tiêu của Tôm Miền Nam đến năm 2030 sẽ mở rộng diện tích nuôi tôm sinh thái có chứng nhận lên khoảng 5.500-6.000ha.

Theo bà Bùi Ngọc Tố Nga, Trưởng phòng Quản lý hệ thống, Công ty Cổ phần Tôm Miền Nam, việc chi trả dịch vụ môi trường rừng và hỗ trợ con giống cho các vùng nuôi tôm sinh thái đang đẩy chi phí đầu vào lên rất cao. Sự đánh đổi này là tất yếu, nhưng cũng lộ rõ một nghịch lý: Khi doanh nghiệp nỗ lực “xanh hóa” để đạt tấm hộ chiếu toàn cầu, họ dường như đang đơn độc gánh chịu chi phí tuân thủ. Nếu thiếu cơ chế bù đắp hoặc trợ giá trong giai đoạn chuyển đổi, liệu “sức bền” của doanh nghiệp nội địa có đủ để đi hết con đường Net Zero đầy khắc nghiệt? Dẫu vậy, đây là xu hướng không thể đảo ngược để thâm nhập các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản, châu Âu. Sản phẩm tôm sinh thái không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế mà còn tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt. Do đó, công ty vẫn kiên định mục tiêu mở rộng diện tích nuôi tôm rừng có chi trả dịch vụ môi trường, quyết tâm cùng Chính phủ hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0”.

Theo ông Lê Đình Huynh, Tổng Thư ký Liên minh Tôm sạch và Bền vững Việt Nam, Liên minh cam kết đồng hành cùng chính quyền địa phương và các đối tác để thúc đẩy các dự án chiến lược. Trọng tâm là duy trì và phát huy các mô hình sản xuất “thuận thiên” như tôm - rừng, tôm - lúa và quảng canh truyền thống nhằm giảm dấu chân carbon trên từng đơn vị sản phẩm, giúp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe. Đồng thời, Liên minh tích cực kết nối với các tổ chức quốc tế và nhà tài trợ để huy động nguồn lực, hỗ trợ các hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết chuỗi giá trị. Từ đó từng bước xóa bỏ tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún không hiệu quả đồng thời tác động tiêu cực tới môi trường và hệ sinh thái. Bên cạnh đó đẩy mạnh truyền thông cho doanh nghiệp, người dân về ESG và tín hiệu thị trường để các tác nhân trong chuỗi giá trị ngành hàng thay đổi ngay từ bây giờ và bắt kịp với luật chơi mới của thị trường quốc tế.  “Thực tế, rào cản quốc tế không phải là trở ngại lớn nhất, quan trọng là chúng ta có sẵn sàng thay đổi tư duy để thích nghi và phát triển hay không?!” - ông Lê Đình Huynh chia sẻ.

Sau hơn 32 năm đồng hành cùng ngành Nông nghiệp và nông dân, Lộc Trời đã xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp khép kín, kiến tạo “giải pháp sinh kế dài hạn” giúp tăng năng suất cây trồng, cải thiện và phục hồi sức khỏe cho đất, giảm chi phí sản xuất đặc biệt là giảm phát thải khí nhà kính và gia tăng lợi nhuận bền vững cho người nông dân.

Theo ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời, tháng 12-2025, Tập đoàn Lộc Trời ký kết ghi nhớ thỏa thuận hợp tác với Công ty Cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa (AgriS) nhằm phát triển chuỗi giá trị lúa gạo Việt Nam một cách bền vững, hiện đại và hội nhập sâu vào thị trường toàn cầu. Hai tập đoàn nông nghiệp sẽ hợp tác phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, thương mại hóa những giống lúa chất lượng cao, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho nông dân, phát triển sản phẩm chế biến sâu giá trị gia tăng cao. Trong đó, hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện sẽ giúp người nông dân tiếp cận: vật tư chuẩn hóa; vốn - dịch vụ tài chính theo mô hình tài chính chuỗi cung ứng - Supply Chain Finance (SCF); công nghệ canh tác, chuyển đổi số; đào tạo kỹ thuật bền vững; bao tiêu và đầu ra ổn định. Từ đó, hoàn thiện hành trình “từ đồng ruộng đến bàn ăn” của cây lúa Việt Nam.

Cộng đồng dân cư bảo vệ rừng ấp Bãi Giá, xã Trần Đề, TP Cần Thơ thu hoạch dừa nước dưới tán rừng ngập mặn để phát triển "sinh kế xanh". Ảnh: MỸ THANH

Khơi dòng đầu tư xanh

Trong những năm gần đây, tín dụng xanh tại ĐBSCL ghi nhận mức tăng trưởng khả quan, tập trung vào các lĩnh vực như nông nghiệp xanh, năng lượng xanh, công nghiệp chế biến xanh, giao thông xanh... Nguồn tài chính xanh chính là đòn bẩy chiến lược giúp ĐBSCL chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình kinh tế tuần hoàn, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và hiện thực hóa cam kết Net Zero của quốc gia.

Theo ông Trần Quốc Hà, Quyền Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh khu vực 14, tín dụng xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành xu thế tất yếu trên toàn cầu. Tại ĐBSCL, điểm nhấn quan trọng hiện nay chính là Đề án Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030. Đề án huy động nguồn lực từ các ngân hàng thương mại với chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia được tiếp cận tín dụng với mức giảm lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1-1,5%/năm so với mức bình quân chung. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay nằm ở khâu xác nhận các dự án đảm bảo “tiêu chí xanh” để hưởng chính sách ưu đãi. Khi các dự án được xác nhận đúng “tiêu chí xanh” một cách nhanh chóng, nguồn vốn tín dụng và các gói ưu đãi quốc tế sẽ được khơi thông hiệu quả hơn. Bên cạnh nông nghiệp xanh, tín dụng cho năng lượng tái tạo cũng là một trụ cột lớn. Tại ĐBSCL, dư nợ đầu tư cho điện gió, điện mặt trời đang chiếm tỷ trọng rất lớn, thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của ngành Ngân hàng cho năng lượng sạch.

Cà Mau là tỉnh duy nhất của cả nước có 3 mặt giáp biển, với bờ biển dài khoảng 310km và vùng biển rộng khoảng 120.000km². Trước tác động của biến đổi khí hậu, Cà Mau đã chủ động đầu tư các công trình hạ tầng trọng điểm nhằm nâng cao năng lực chống chịu như triển khai kè bảo vệ bờ biển 112km (4.848 tỉ đồng), nâng cấp khoảng 61km đê biển (1.500 tỉ đồng), đầu tư kè bảo vệ bờ sông 32,5km (khoảng 3.372 tỉ đồng). Hệ thống 12 công trình thủy lợi, trên 700km đê bao, bờ bao được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, thích ứng mặn - ngọt, phục vụ hiệu quả sản xuất và đời sống dân sinh. Tỉnh đặc biệt chú trọng về “hạ tầng mềm” thông qua chuyển đổi mô hình sản xuất thích ứng, như lúa - tôm, tôm - rừng, nuôi sinh thái; tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ sinh kế, nâng cao nhận thức cộng đồng về ứng phó biến đổi khí hậu.

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, chia sẻ quan điểm xuyên suốt của tỉnh là thích ứng chủ động, thuận thiên, phát triển hài hòa giữa kinh tế và môi trường, lấy người dân làm trung tâm. Do đó, tỉnh định hướng phát triển “sinh kế xanh” ven biển, thu hút đầu tư xanh để phát triển kinh tế biển bền vững. Tỉnh kiên định giữ vững và phục hồi rừng ngập mặn, coi đây là “lá chắn sinh thái” và nền tảng cho phát triển bền vững. Đồng thời phát triển các mô hình kinh tế biển tổng hợp theo hướng xanh, tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu. Ngoài ra, Cà Mau cũng tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược, cải thiện môi trường kinh doanh, gắn phát triển với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

* * *

Kiến tạo chuỗi giá trị xanh không chỉ là câu chuyện của kỹ thuật canh tác, mà là sự tổng hòa giữa tri thức bản địa, công nghệ hiện đại và nền tảng an sinh vững chắc. Đó là hành trình đưa những nông sản quen thuộc của vùng châu thổ Cửu Long khoác lên mình chiếc áo mới, với chất lượng vượt trội và giá trị riêng để vượt đại dương, chạm tới hộ chiếu xanh toàn cầu thông qua các dự án phát thải thấp và nông nghiệp thích ứng.

(Còn tiếp)

Bài cuối: Xoay trục phát triển, bứt phá tương lai

MINH HUYỀN - MỸ THANH