TRÍ VĂN

Nhà báo người Afghanistan Zahra Joya mới đây được tạp chí Time vinh danh là một trong những phụ nữ tiêu biểu của năm 2022 vì đã dũng cảm đưa tin phản ánh cuộc sống khó khăn của phụ nữ ở quốc gia Tây Nam Á này.

Zahra Joya trên trang bìa tạp chí Time. Ảnh: Guardian

Dù hiện đang tị nạn ở Anh, Joya vẫn tiếp tục điều hành hãng tin Rukhshana Media, xuất bản phóng sự về cuộc sống của phụ nữ Afghanistan dưới sự cai trị hà khắc của Taliban. Ðể thực hiện loạt phóng sự này, Rukhshana Media phối hợp với tờ Guardian trong thời điểm Taliban tiếp quản đất nước hồi tháng 8 năm ngoái, trong đó kể câu chuyện của những phụ nữ và trẻ em gái trên khắp Afghanistan, sự tháo chạy của họ khi Taliban ập đến, hoàn cảnh của những bà mẹ đơn thân hoặc ly hôn, những cuộc tấn công vào nữ cảnh sát và sự trấn áp các cuộc biểu tình. Và kể từ khi được sơ tán từ Kabul đến Luân Ðôn, Joya tiếp tục viết bài cộng tác cho Guardian.

Ðược biết, Joya thành lập Rukhshana Media vào tháng 12-2020 bằng tiền riêng, đồng thời đảm đương chức phó giám đốc truyền thông của chính quyền thành phố Kabul. Hãng tin đề cao nữ quyền đầu tiên của Afghanistan này là nơi mà phụ nữ Afghanistan ở bất kỳ khu vực nào cũng có thể nhìn thấy cuộc sống của chính mình được phản ánh thông qua các câu chuyện được xuất bản hàng ngày. Rukhshana Media công khai chỉ trích các tay súng Taliban và ghi lại các vụ giết người và tấn công phụ nữ ở nơi công cộng của họ trong những tháng trước khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan.

Với nỗ lực của mình, Joya cùng với luật sư nhân quyền Amal Clooney, vận động viên Olympic Allyson Felix và nhà thơ Amanda Gorman đã được tạp chí Time vinh danh “Người phụ nữ của năm”.

Không phó mặc cho số phận

Sinh ra tại một ngôi làng nông thôn nhỏ ở tỉnh Bamyan vào năm 1992, Joya kể rằng những người lớn tuổi trong gia đình đã rất buồn và xấu hổ vì cô là con gái. Họ nghĩ rằng cô không có bất kỳ giá trị nào - cũng như mọi phụ nữ ở Afghanistan khác. Song, Joya chưa bao giờ cảm thấy buồn hay xấu hổ, bởi cô tin rằng mình có thể trở thành bất cứ ai nếu muốn.

Khi còn nhỏ, không có bất kỳ trường học nào dành cho nữ sinh gần làng của Joya, do đó, cô từng phải ăn mặc như một cậu bé để đi học trong suốt 5 năm. Dù vậy, Joya khi đó vẫn tin rằng thế hệ phụ nữ của cô là những người “đưa đường chỉ lối”, là tấm gương cho người khác noi theo, là những người sẽ thay đổi mọi thứ, ngay cả tiến trình lịch sử, tạo nên một Afghanistan mới.

Lớn lên, Joya làm việc tại các hãng tin địa phương và sau đó làm phóng viên điều tra cho các tờ báo ở Kabul trong gần một thập niên. Song, cuộc sống đối với một nữ phóng viên ở Afghanistan không hề dễ dàng, bởi nước này từ lâu được coi là một trong những nơi nguy hiểm nhất trên thế giới đối với các nữ ký giả. Cả Joya và các nhà báo khác đều phải đối mặt với các cuộc tấn công và bị đe dọa tính mạng do đưa tin đề cao quyền phụ nữ.

Vào ngày Kabul rơi vào tay Taliban, Joya và các phóng viên trở thành mục tiêu của lực lượng này. Nếu ở lại Afghanistan, Joya lo ngại cô sẽ mất mạng.

“Dù là một phụ nữ và trở thành nhà báo ở Afghanistan chưa bao giờ dễ dàng, nhưng giờ đây việc đưa tin của chúng tôi còn khó khăn gấp bội phần. Taliban buộc các nữ nhà báo phải đội khăn trùm đầu, cấm xuất hiện trên truyền hình hay nơi công cộng cũng như các phương tiện truyền thông ở một số tỉnh. Nhưng điều này không ngăn cản được chúng tôi tiếp tục công việc của mình. Tôi muốn chứng minh rằng phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số như tôi, có thể hoạt động tích cực vì cộng đồng” - Joya cho biết.