Mỹ cam kết sẽ tham gia các cuộc đàm phán quốc tế để xây dựng một hiệp ước hạn chế ô nhiễm nhựa, đánh dấu sự ủng hộ đầu tiên của Washington cho sáng kiến này.

Phần lớn rác thải nhựa bị đẩy xuống đại dương. Ảnh: onegreenplanet.org

Ngoại trưởng Antony Blinken khẳng định chính quyền Tổng thống Joe Biden đang đẩy mạnh nỗ lực giải quyết ô nhiễm nhựa thông qua tuyên bố Mỹ ủng hộ các cuộc đàm phán đa phương về một thỏa thuận toàn cầu chống ô nhiễm nhựa đại dương. Bằng cách khởi động các cuộc đàm phán này tại Đại hội đồng Môi trường Liên Hiệp Quốc (LHQ) vào tháng 2-2022, Washington muốn tạo ra công cụ có thể sử dụng để bảo vệ các đại dương khỏi tác hại ngày càng lớn của ô nhiễm nhựa trên toàn cầu.

Tuy nhiên, Mỹ - “thủ phạm” xả rác nhựa nhiều hơn bất cứ quốc gia nào khác tính trên đầu người - lại là nước công nghiệp duy nhất không phê chuẩn Công ước Basel về kiểm soát các hoạt động chuyển giao rác thải nguy hiểm được thông qua năm 1989. Năm 2019, Công ước Basel được sửa đổi, bao gồm cấm buôn bán rác thải nhựa khó tái chế nhằm ngăn chặn những nước giàu xuất khẩu loại rác này sang các quốc gia đang phát triển, nơi chúng thường gây ô nhiễm môi trường và đại dương.

Chạy đua giải cứu đại dương

Hiện có hơn 8 triệu tấn rác thải nhựa bị tống ra biển mỗi năm. Chương trình Môi trường LHQ (UNEP) cảnh báo nếu các quốc gia và doanh nghiệp không hành động quyết liệt nhằm giảm mạnh việc sản xuất nhựa, ước tính lượng rác thải dạng này đổ ra biển sẽ tăng gấp 3 lần vào năm 2040, với 23-37 triệu tấn/năm. Ngành sản xuất nhựa được dự báo sẽ tăng gấp đôi vào năm 2040. Thậm chí đến giữa thế kỷ này, rác thải nhựa có thể nhiều hơn cá trong đại dương.

Hiện đại dương thế giới chứa khoảng 275 triệu tấn chất thải nhựa. Trung bình mỗi km2 mặt nước biển chứa 13.000-18.000 mẩu rác thải nhựa. Khoảng 49% rác thải nhựa là nổi và sẽ bị vận chuyển đi khắp các đại dương, sau đó tích tụ lại tại các xoáy quy mô lớn trên biển. Một lượng lớn rác thải nhựa sẽ chìm xuống và phá hoại các hoạt động sống dưới đáy biển. Các cơ quan môi trường tính toán chất thải nhựa đã gây thiệt hại tới 8 tỉ USD cho hệ sinh thái biển. Chưa hết, COVID-19 lại đặt ra thêm thách thức trong cuộc chiến cam go này khi lượng tiêu thụ nhựa dùng một lần tăng lên trong đại dịch.

Mặc dù việc giải quyết thách thức nhựa trên toàn cầu đã tiến bộ nhưng những cam kết hiện nay của các chính phủ, doanh nghiệp chỉ giảm được 7% lượng rác thải nhựa trút xuống đại dương vào năm 2040. Để giảm 80% lượng rác thải nhựa trong môi trường này, các nhà nghiên cứu tại tổ chức Pew và SYSTEMIQ đã đề xuất 8 giải pháp bằng cách sử dụng những công nghệ hiện có. Một số giải pháp gồm giảm tiêu thụ/sản xuất nhựa và thay thế chúng bằng giấy, vật liệu có thể phân hủy, sản xuất các sản phẩm và bao bì tái chế, mở rộng thu gom rác thải ở các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp, tăng cường tái chế và giảm xuất khẩu rác thải nhựa.

Ngoài việc cải thiện tình hình ô nhiễm đại dương, áp dụng các biện pháp trên còn có thể tiết kiệm 70 tỉ USD cho các nước vào năm 2040, giảm 25% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính liên quan đến nhựa và tạo ra 700.000 việc làm.

Rác thải nhựa hiện diện khắp nơi

Không chỉ “xâm chiếm” đại dương, rác thải nhựa còn được tìm thấy trong không khí, trên đỉnh núi cao nhất thế giới Everest và thậm chí tại Mariana Trench - rãnh đại dương sâu nhất thế giới dưới Thái Bình Dương.

Tổng khối lượng nhựa trên Trái đất ước tính rơi vào khoảng 8,5 tỉ tấn và mỗi năm lại xuất hiện thêm 300 triệu tấn. Để có thể phân hủy ngoài tự nhiên, các loại nhựa mất từ hàng trăm đến hàng ngàn năm. Chẳng hạn như chai nhựa cần khoảng 900 năm để phân hủy hoàn toàn. Nghĩa là kể từ khi xuất hiện từ năm 1907 đến nay, rác thải nhựa nếu không được tái chế đều còn nguyên vẹn ở ngoài tự nhiên. Khi tiếp xúc với tia UV, chúng không phân hủy hết mà trở thành các hạt vi nhựa li ti và có thể hòa lẫn trong thực phẩm.

HẠNH NGUYÊN (Theo AFP)