Nguồn lợi thủy sản của TP Cần Thơ được đánh giá phong phú, nhiều giống, loài có giá trị kinh tế cao. Những năm qua, thành phố đã có nhiều giải pháp để tái tạo và bảo vệ tài sản quí giá này. Song tình trạng khai thác bừa bãi, quá mức vẫn diễn ra khiến nguồn lợi thủy sản dần suy kiệt. Nhiều ý kiến cho rằng, để bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản, đòi hỏi sự quyết tâm và có các giải pháp mạnh hơn từ các cấp chính quyền.

Suy kiệt dần

Hằng năm, TP Cần Thơ đều tổ chức thả cá bản địa về sông để tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản.

Nhiều ý kiến cho rằng, với hệ thống sông ngòi chằng chịt, TP Cần Thơ có rất nhiều lợi thế để phát triển nghề khai thác, nuôi trồng thủy sản. Thế nhưng, việc khai thác, đánh bắt quá mức làm giảm đáng kể nguồn lợi thủy sản trong tự nhiên. Tại huyện Phong Điền, những năm qua, ngành nông nghiệp huyện khuyến khích phát triển các mô hình nuôi thủy sản theo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường. Huyện còn triển khai các mô hình nuôi thủy sản: nuôi cá thác lác trong vèo; nuôi cá cộng đồng trong mương vườn, ruộng lúa; nuôi cá thác lác kết hợp trồng ấu... Song, theo ông Trần Thái Nghiêm, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Phong Điền, mặc dù diện tích, sản lượng thủy sản năm qua có xu hướng tăng nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Điều này do nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân chính là việc đánh bắt thủy sản tự nhiên bằng các dụng cụ trái phép vẫn còn diễn ra và chưa được xử lý triệt để.

Tại huyện Vĩnh Thạnh, nuôi trồng thủy sản là một tiềm năng của địa phương sau cây lúa. Tuy nhiên, theo ông Phan Văn Năm, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Vĩnh Thạnh, do thời tiết bất lợi, xuất hiện nhiều dịch bệnh, tình trạng thua lỗ kéo dài nên diện tích và sản lượng thủy sản của huyện thời gian qua có xu hướng giảm. Thời gian gần đây, nuôi trồng thủy sản có chiều hướng hồi phục nhưng chậm. Nhiều ý kiến cho rằng, thời gian qua, việc triển khai nuôi trồng thủy sản theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP… do ngành thủy sản phát động được coi là hướng phát triển bền vững nhưng mức phí chứng nhận còn cao. Một số tiêu chuẩn chưa là đòi hỏi của một vài thị trường nên gặp khó trong khâu mở rộng. Ngoài ra, giá cả thị trường bấp bênh cũng làm nhiều hộ nuôi ngán ngại đầu tư...

Về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên địa bàn thành phố thời gian quan, ông Nguyễn Ngọc Hè, Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, đánh giá: Hiện nay một số tác động tiêu cực của con người làm ảnh hưởng tới môi trường sinh thái tự nhiên, đặc biệt đối với lĩnh vực thủy sản. Tình trạng khai thác thủy sản bằng các phương pháp hủy diệt như: sử dụng chất nổ, xung điện, chất độc, sử dụng kích thước mắt lưới nhỏ... vẫn còn xảy ra, làm cho nguồn lợi thủy sản ngày càng suy giảm. Đa số người dân sử dụng xung điện đánh bắt thủy sản đều là hộ nghèo và cận nghèo, không đất sản xuất, không có nghề nghiệp để mưu sinh nên quá trình xử lý còn gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, do nguồn kinh phí hạn hẹp nên hoạt động thanh, kiểm tra không được tiến hành thường xuyên.

Cần giải pháp đồng bộ

Luật Thủy sản năm 2003 đề cập đến công tác tái tạo nhằm từng bước ngăn chặn sự suy giảm nguồn lợi thủy sản. Quyết định số 188/QĐ-TTg của Chính phủ phê duyệt Chương trình Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản đến năm 2020 cũng nhấn mạnh vai trò của việc thả bổ sung vào tự nhiên một số loài thủy sản bản địa quý hiếm, có giá trị kinh tế và nghiên cứu khoa học. "Thực hiện chủ trương trên, hằng năm, ngành nông nghiệp thành phố đều tổ chức hoạt động thả cá tái tạo nguồn lợi thủy sản. Nỗ lực này nhằm khôi phục nguồn lợi, tăng mật độ quần thể của các loài thủy sản đã bị khai thác cạn kiệt, lập lại cân bằng sinh thái, ổn định quần xã sinh vật thủy sinh trong các thủy vực. Và hơn hết, đây là dịp để tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc nuôi trồng, khai thác, bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản"-ông Nguyễn Ngọc Hè, Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, cho biết.

Song song với công tác tuyên truyền, nhiều địa phương đẩy mạnh công tác thanh, kiểm tra để ngăn chặn tình trạng khai thác, đánh bắt thủy sản trái phép. Tại huyện Phong Điền, trong năm 2016, huyện triển khai 54 cuộc tuần tra thực hiện công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Qua đó, vận động người dân giao nộp 20 bộ xung điện, 2 ghe cào, 2 bộ xuyệt điện trên sông và cam kết không sử dụng xung điện trong khai thác thủy sản; xử lý 10 trường hợp với tổng số tiền 24,6 triệu đồng. Song song đó, huyện đặc biệt nghiêm cấm tình trạng đánh bắt thủy sản bừa bãi như dùng chất độc, xuyệt điện, bắt tất cả các loài cá nhỏ, cá đang trong mùa sinh sản... Về lâu dài, huyện sẽ có kế hoạch đào tạo nghề, hỗ trợ kinh phí hoặc tạo điều kiện để những hộ nghèo, cận nghèo chuyên đánh bắt thủy sản trái phép chuyển đổi nghề...

Theo các chuyên gia đầu ngành, các địa phương cần phải nâng cao vai trò của cộng đồng dân cư và vận động xã hội hóa trong vấn đề bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản. Ông Phan Văn Năm, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Vĩnh Thạnh, nói: "Hướng đến sự bền vững trong khai thác, nuôi trồng thủy sản, Vĩnh Thạnh tiếp tục mở rộng diện tích nuôi tôm, cá trên ruộng, ao, vùng nước ngập. Đồng thời, xây dựng mô hình và đánh giá hiệu quả nuôi thủy sản trong mùa lũ để có kế hoạch nhân rộng. Ngoài ra, huyện cũng khuyến khích phát triển các mô hình nuôi thủy sản theo tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm nhằm tăng giá trị và chất lượng sản phẩm và giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường".

Như vậy, TP Cần Thơ đã có nhiều nỗ lực và đề ra nhiều giải pháp trong bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản. Tuy nhiên, để công tác này ngày càng hiệu quả, các ngành chức năng TP Cần Thơ cần triển khai những giải pháp đồng bộ, như: Thực hiện tốt quy hoạch phát triển thủy sản gắn với việc phát triển nuôi thủy sản theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP… Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền với nhiều hình thức phong phú, vận động cả cộng đồng cùng tham gia công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Ngoài ra, thành phố cần bố trí đủ kinh phí cho công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực khai thác thủy sản; xúc tiến việc xây dựng các khu bảo tồn nguồn lợi thủy sản tự nhiên trên địa bàn... 

Bài, ảnh: MỸ THANH