"Nghị quyết về một số vấn đề trọng đại liên quan tới cải cách sâu rộng và toàn diện" của Hội nghị toàn thể lần 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 18 vừa được công bố cho thấy chính quyền Bắc Kinh đã thật sự đưa ra nhiều thay đổi quản lý kinh tế và xã hội "chưa từng có".

Theo hãng tin Reuters ngày 16-11, việc Trung Quốc bãi bỏ chính sách "cải tạo lao động bắt buộc" được thiết lập từ năm 1957 là một thắng lợi lớn của Chủ tịch Tập Cận Bình trong bối cảnh có nhiều chỉ trích của công luận cho rằng chính sách này đã quá lạc hậu và tạo ra nhiều hành vi lạm dụng nhân quyền. Hãng tin AP cho biết chính sách còn được gọi là "cải tạo giáo dục thông qua lao động" này ban đầu nhằm trừng phạt những đối tượng chống đối Đảng mà không cần thông qua xét xử ở tòa án, nhưng sau đó bị chính quyền địa phương sử dụng để "giải quyết" những người phản đối về vấn đề quyền sở hữu đất đai, tham nhũng.

Hồi đầu năm nay, Đài truyền hình quốc gia Trung Quốc (CCTV) cho biết hiện nước này có 310 trại cải tạo lao động với khoảng 310.000 tù nhân và sử dụng 100.000 cán bộ công nhân viên. Theo AP, con số này có thể còn lớn hơn. Tuy nhiên, Tân Hoa Xã nói rằng Trung Quốc có tổng cộng 350 trại cải tạo lao động chỉ chứa khoảng 160.000 tù nhân. Một luật sư nổi tiếng tại Bắc Kinh hoan nghênh nghị quyết mới của Đảng, cho rằng chính sách hiện hành đã "đẻ" ra nhiều hình thức vi phạm luật pháp, không tôn trọng nhân quyền và tự do ngôn luận.

Hai ông bà lão tại Bắc Kinh vui chơi cùng đứa cháu gái duy nhất. Ảnh: AP

Ngoài ra, nghị quyết chủ trương thúc đẩy tách tòa án thành cơ quan độc lập, trao trách nhiệm lớn hơn cho các thẩm phán. Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc mới đây nhấn mạnh nước này cần phải trao quyền tự do cho các phiên tòa xét xử án tham nhũng và các quan chức chính phủ không nên can thiệp vào. Số loại tội phạm bị xử án tử hình cũng giảm xuống và dân lao động nông thôn cũng sẽ được tạo điều kiện nhập hộ khẩu khi vào thành thị tìm việc.

Sự thay đổi chính sách một con cũng có ý nghĩa hết sức quan trọng. Các cặp vợ chồng mà một trong hai người là con một thì sẽ có quyền có con thứ hai (so quy định cả hai đều phải là con một). Gia đình các dân tộc ít người hoặc ở nông thôn có con đầu là nữ cũng được có con thứ hai. Chính sách một con đã tạo ra nhiều hệ quả không mong muốn như nguy cơ thiếu hụt nguồn lao động, gánh nặng dân số già, mất cân bằng giới tính cùng những hành vi cưỡng bức triệt sản, phá thai.

Theo một thống kê, lực lượng lao động ở Trung Quốc đã lần đầu tiên trong vòng nhiều thập niên qua giảm khoảng 3,45 triệu người, xuống còn 937 triệu người năm 2012, trong khi lượng người già đã tăng lên 194 triệu người, chiếm 14,3% dân số, tăng gần gấp 3 lần tính từ năm 1982. Tỷ lệ trai gái mới sinh năm 2012 là 118/100. Năm ngoái, một cơ quan nghiên cứu trực thuộc Chính phủ Trung Quốc kêu gọi các nhà lãnh đạo nên cho phép mỗi gia đình có hai con vào năm 2015 khi cho rằng nước này đã trả một "cái giá chính trị và xã hội quá lớn".

Tập Cận Bình nói về Ủy ban An ninh Quốc gia Tân Hoa Xã ngày 16-11 dẫn lời Chủ tịch Tập Cận Bình nói rằng hiện nay Trung Quốc “đang đối mặt với nhiều sức ép từ bên ngoài trong việc bảo vệ chủ quyền, lợi ích an ninh và phát triển cùng áp lực bên trong về an ninh chính trị và ổn định xã hội”. “Đó là những nguy cơ có thể và không thể lường trước mà hệ thống an ninh hiện thời không có khả năng đối phó”, ông Tập nhấn mạnh, đồng thời giải thích thêm rằng Ủy ban An ninh Quốc gia sắp được thành lập sẽ giúp tăng cường sự lãnh đạo tập trung và tiếng nói thống nhất trong Đảng về các vấn đề an ninh ưu tiên hàng đầu.

Trên lĩnh vực kinh tế, nghị quyết yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước phải trả cổ tức lớn hơn cho chính phủ và cho phép các công ty tư nhân giữ vai trò lớn hơn trong nền kinh tế. Cụ thể, các công ty quốc doanh phải trả 30% cổ tức, thay vì chỉ từ 5-20% theo quy định hiện nay. Trung Quốc đang có 113 doanh nghiệp nằm dưới quyền quản lý trực tiếp của chính quyền trung ương. Nghị quyết cũng chủ trương nới lỏng đầu tư nước ngoài trên lĩnh vực thương mại điện tử và kinh doanh khác nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đang xuống dốc.

Theo nhận xét của ông Dali Yang, một chuyên gia về Trung Quốc của Đại học Chicago, các chính sách cải cách mạnh mẽ trên do Chủ tịch Tập Cận Bình khởi xướng chứng tỏ đây là thế hệ lãnh đạo có khả năng đưa ra quyết định riêng. "Đây là một con người dứt khoát hơn, có quyền hành hơn và đủ khả năng điều khiển để tập thể đưa ra quyết định" - ông Yang nói về ông Tập.

Trước các kế hoạch cải cách sâu rộng và toàn diện trên, Chủ tịch Quốc hội Trung Quốc Trương Đức Giang kêu gọi giới lập pháp nước này hãy đoàn kết ủng hộ để đưa nghị quyết của Đảng vào thực tiễn cuộc sống. Trong bài phát biểu đăng trên Nhân dân Nhật báo ngày 16-11, ông Trương tuyên bố đây là "nhiệm vụ chính trị quan trọng" mà các lãnh đạo Đảng phải gánh vác "trách nhiệm lịch sử".

KIẾN HÒA (Theo AP, Reuters, AFP)