MAI QUYÊN

Trong động thái giúp nâng cao uy tín Tokyo đối với an ninh toàn cầu, chính quyền Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida đang xem xét mở rộng phạm vi xuất khẩu vũ khí, đặc biệt với những nước đang vướng vào xung đột quân sự như Ukraine.

Nhật Bản cung cấp áo chống đạn và hàng cứu trợ cho Ukraine. Ảnh: Nikkei

Bối cảnh hạn chế

Sau khi “mở màn” với vũ khí hạng nhẹ, Mỹ cùng nhiều quốc gia phương Tây đã thay đổi các gói viện trợ quân sự cho Ukraine khi cung cấp khí tài “khủng” như xe tăng, xe chiến đấu bộ binh, xe thiết giáp và hệ thống phòng không tiên tiến. Diễn biến này cho thấy mong muốn xây dựng mặt trận thống nhất giúp Ukraine đối phó Nga đã chiến thắng mối quan ngại về việc khiêu khích Mát-xcơ-va ở nhiều quốc gia.

Là đồng minh thân cận của Mỹ ở khu vực, Nhật Bản hồi tháng rồi cam kết gói hỗ trợ tài chính bổ sung trị giá 5,5 tỉ USD cho Ukraine. Theo Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản, Tokyo đã hỗ trợ 600 triệu USD cho Kiev, cũng như hàng trăm triệu USD viện trợ nhân đạo khẩn cấp. Nhưng về mặt quân sự, nước này đến nay chỉ mới gửi áo chống đạn và các thiết bị phi sát thương khác cho quốc gia Ðông Âu. Bởi theo quy định hiện hành, Tokyo chỉ có thể chuyển giao máy bay chiến đấu, xe bọc thép và tên lửa cho những nước góp mặt trong các dự án sản xuất và phát triển vũ khí chung.

Những hạn chế này làm dấy lên lo ngại Nhật bị yếu thế khi dẫn dắt các cuộc thảo luận ngoại giao. Vào đầu những năm 1990, Nhật đã góp tới 13 tỉ USD cho liên minh do Mỹ lãnh đạo trong Chiến tranh vùng Vịnh, nhưng không cử bất kỳ binh sĩ nào tham gia. Ðiều này khiến cuộc chiến trở thành một “chấn thương” đối với Nhật Bản, khi Tokyo phải hứng chịu chỉ trích liên quan chính sách “ngoại giao chi phiếu”.

Chính phủ thay đổi chiến lược

Năm ngoái, Nhật Bản cho công bố Chiến lược An ninh Quốc gia sửa đổi, trong đó đề cập khả năng điều chỉnh các nguyên tắc xuất khẩu quốc phòng. Theo ý kiến của đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền hiện nay, Tokyo có thể xem xét mở rộng số lượng quốc gia đủ điều kiện xuất khẩu vũ khí. “Việc mở rộng xuất khẩu vũ khí sẽ trở thành công cụ chính sách quan trọng, đem lại sự hỗ trợ cho các quốc gia là nạn nhân trong một cuộc tấn công vi phạm luật pháp quốc tế” - Thủ tướng Kishida khẳng định.

Lời kêu gọi được đưa ra khi Nhật Bản chuẩn bị đón tiếp lãnh đạo những nước thành viên Nhóm các nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới (G7) tại Hiroshima vào tháng 5. Ðây là cơ hội để Tokyo thể hiện sức mạnh ngoại giao trong việc góp phần duy trì trật tự quốc tế dựa trên pháp quyền. Mặc khác, sự kiện giúp củng cố mặt trận thống nhất giữa các quốc gia trong hỗ trợ UKraine. Trước đó, Thủ tướng Kishida đã nhiều lần cảnh báo “Ðông Á có thể là một Ukraine tiếp theo”, ngụ ý tuyên bố của Trung Quốc về việc sẽ thống nhất Ðài Loan bằng vũ lực nếu cần thiết. Trong một phát biểu hồi đầu tuần, nhà lập pháp Masahisa Sato giả dụ xảy ra tình huống bất ngờ ở Ðài Loan hoặc Nhật Bản, Tokyo sẽ cần quốc gia khác viện trợ vũ khí và đạn dược bởi tiềm lực trong nước gần như không đủ đáp ứng. “Nhật Bản liệu có thể yêu cầu sự giúp đỡ nếu chúng ta không viện trợ cho nước khác khi họ gặp khủng hoảng?” - chính trị gia này đặt câu hỏi.

Còn nhiều trở ngại

Tháng rồi, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Itsunori Onodera đã tiến hành cuộc họp kín với các nhà lập pháp chung quan điểm nới lỏng quy định xuất khẩu vũ khí. Dự kiến sau cuộc bầu cử địa phương vào tháng 4, chính phủ và liên minh cầm quyền LDP cũng bắt đầu các cuộc tranh luận chính thức về vấn đề trên. Tuy nhiên, tờ Nikkei dự đoán phe ủng hộ sẽ đối mặt áp lực từ công chúng khi có nhiều người cực kỳ phản đối ý tưởng này. Cuộc thăm dò của Nikkei công bố mới đây cho thấy, 76% số người được hỏi cho rằng Nhật Bản không cần thiết phải cung cấp vũ khí cho Ukraine trong khi chỉ có 16% ủng hộ.

Ngoài các quốc gia đang trong xung đột, Chính phủ Nhật Bản sẽ xem xét xuất khẩu vũ khí sang những nước có quan hệ hợp tác về an ninh. Việc chuyển giao như vậy sẽ vượt ra ngoài phạm vi các bên tham gia dự án sản xuất và phát triển vũ khí chung. Ðơn cử như dự án quốc phòng giữa Nhật với Anh - Ý. Nếu theo khuôn khổ mới, hai quốc gia còn lại có thể tự do xuất khẩu sang nước thứ 3 chiến đấu cơ thế hệ tiếp theo mà họ đang cùng phát triển và sản xuất với Nhật Bản.