Dù có sản lượng xuất khẩu lớn, nhưng nông sản Việt chủ yếu xuất khẩu ở dạng tươi thô với giá trị thấp. Trước rào cản kỹ thuật về chất lượng ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, việc thực hiện đồng bộ giải pháp công nghệ sau thu hoạch trở thành bài toán sống còn để nâng tầm giá trị nông sản.

Thời gian qua, sầu riêng và nhiều loại trái cây của Việt Nam đã xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Trong ảnh: thu mua sầu riêng tại một vựa trái cây trên địa bàn TP Cần Thơ.

Những năm qua, xuất khẩu nông sản của Việt Nam có những bước tiến vượt bậc, khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, các nước nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về đảm bảo truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật. Trong bối cảnh đó, đòi hỏi sản xuất và xuất khẩu nông sản của nước ta phải chuyển mạnh theo hướng chất lượng cao, hiện đại, an toàn, bền vững, gắn với chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhiều chuyên gia cho rằng, cần tăng cường liên kết chuỗi, đẩy mạnh áp dụng công nghệ sau thu hoạch để giảm xuất khẩu nông sản tươi thô, tăng chế biến nhằm nâng cao giá trị. Chú ý kiểm soát đồng bộ từ quản lý dịch hại, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch, xử lý, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc, nhằm đáp ứng ngày càng cao các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Theo PGS. TS Lý Nguyễn Bình, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ sinh học và Thực phẩm, Đại học Cần Thơ, tiềm năng sản xuất nông nghiệp và xuất khẩu nông sản của nước ta còn rất lớn. Những năm gần đây, xuất khẩu nông sản của Việt Nam ra thị trường thế giới ngày càng tăng, vì vậy chúng ta hoàn toàn có thể nâng cao hơn nữa giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, không nên tập trung vào tăng năng suất và sản lượng mà cần có những cách làm khác. Đặc biệt, cần liên kết chuỗi giá trị, quản lý tốt chuỗi để nâng cao hiệu quả sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Theo PGS.TS Lê Văn Vàng, Hiệu trưởng Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ, liên kết đang là “từ khóa” rất quan trọng trong nông nghiệp. Cần liên kết con người, liên kết trí thức, liên kết khoa học công nghệ để sản xuất đi vào chuỗi và cần có sự kết nối tốt giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Năm qua, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam đạt 70,63 tỉ USD, trong đó xuất khẩu các loại nông sản chính đạt khoảng 37,25 tỉ USD, tăng gần 14% so với năm trước, nổi bật là rau quả, gạo và cà phê. Riêng xuất khẩu rau quả đạt khoảng 8,56 tỉ USD. Theo TS Phan Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, qua 7 tháng năm 2026, xuất khẩu nhiều loại nông sản của nước ta tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao, nhất là rau quả. Kim ngạch xuất khẩu rau quả 7 tháng năm 2026 đạt khoảng 4,76 tỉ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước.

Số liệu từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho thấy, trong tháng 7-2026, xuất khẩu rau quả cả nước đạt khoảng 1,06 tỉ USD, tăng 38% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, xuất khẩu rau quả và các loại nông sản cũng đối mặt với nhiều khó khăn do các nước nhập khẩu gia tăng rào cản kỹ thuật, ngày càng khắt khe về kiểm soát vi sinh vật gây hại và an toàn thực phẩm. Do vậy, người sản xuất phải cập nhật, nắm bắt thông tin để tuân thủ quy định của các nước.

Trong chuỗi giá trị nông sản, quản lý dịch hại trước thu hoạch là yếu tố nền tảng quyết định hiệu quả của công tác bảo quản và quản lý chất lượng sau thu hoạch. Một quy trình quản lý dịch hại hiệu quả sẽ tạo ra nguồn nguyên liệu sạch, hạn chế tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, từ đó kéo dài thời gian bảo quản, giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm. Trong bối cảnh ngành rau quả đang hướng tới phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, rất cần đẩy mạnh áp dụng giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp để giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tránh nguy cơ tồn dư trên sản phẩm. Đây là nền tảng để nâng cao chất lượng, giảm tổn thất, gia tăng giá trị xuất khẩu và phát triển bền vững.

Theo TS Đặng Thị Kim Uyên, Phó Bộ môn Bảo vệ thực vật, Viện Cây ăn quả miền Nam, quản lý dịch hại tổng hợp là giải pháp cốt lõi giúp sản xuất trái cây xuất khẩu theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp từ phòng ngừa, giám sát dịch hại, ưu tiên biện pháp sinh học, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có trách nhiệm, thực hành nông nghiệp tốt và ứng dụng khoa học công nghệ sẽ góp phần nâng cao chất lượng nông sản, đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu và nâng cao sức cạnh tranh của trái cây Việt Nam.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG