27/01/2022 - 08:14

Nam Á trong cuộc giằng co giữa Trung Quốc và Ấn Ðộ 

HẠNH NGUYÊN (Theo Foreign Policy, Diplomat)

Chuyến thăm Sri Lanka và Maldives mới đây của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị là một phần trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thâm nhập sâu hơn vào khu vực Nam Á cũng như củng cố hiện diện tại Ấn Ðộ Dương. Tuy nhiên, sự kiện này còn phản chiếu xu hướng mới trong khu vực nơi những nước nhỏ muốn tối đa hóa lợi ích kinh tế, chính trị giữa lúc Ấn - Trung đang cạnh tranh quyết liệt.

Hoạt động xây dựng thành phố cảng Colombo ở Sri Lanka hồi cuối năm 2021. Ảnh: Xinhua

Trong chuyến công du của Ngoại trưởng Vương Nghị, Trung Quốc và Maldives đã ký nhiều thỏa thuận quan trọng, bao gồm thỏa thuận về việc miễn thị thực, hợp tác kinh tế và kỹ thuật theo viện trợ không hoàn lại. Ðiều này diễn ra bất chấp chính sách “Ấn Ðộ trước tiên” của Male, tái ưu tiên quan hệ với New Delhi và hạn chế phụ thuộc vào Bắc Kinh.

Tương tự, nhân chuyến thăm của Ngoại trưởng Trung Quốc, giới chức Sri Lanka đã tận dụng cơ hội để yêu cầu Bắc Kinh tái cơ cấu nợ và thực hiện chương trình tín dụng thương mại ưu đãi cho hàng nhập khẩu.

Trung Quốc tăng cường ảnh hưởng ở Sri Lanka

Chuyến công du được thực hiện trong bối cảnh Sri Lanka “đánh lá bài Ấn Ðộ” với Trung Quốc. Năm ngoái, Sri Lanka đã cấm nhập khẩu phân bón từ Trung Quốc và phản ứng giận dữ của Bắc Kinh khiến Colombo quay sang tìm kiếm các nguồn cung ứng khẩn cấp từ New Delhi. Sri Lanka cũng hủy các dự án năng lượng của Trung Quốc ở ngoài khơi bán đảo Jaffna, đồng thời trao cho Ấn Ðộ thỏa thuận hiện đại hóa cầu cảng ở thành phố Trincomalee.

Trong chuyến thăm kể trên, Ngoại trưởng Vương Nghị nhấn mạnh không có “bên thứ ba” nào được phép can thiệp vào quan hệ Trung Quốc - Sri Lanka. Phát biểu được đưa ra một tháng sau khi Ðại sứ quán Trung Quốc tại Sri Lanka cho rằng Công ty Sino Soar Hybrid Technology đã chuyển dự án năng lượng Mặt trời từ Sri Lanka sang Maldives sau những “lo ngại an ninh từ bên thứ ba”. Dù Bắc Kinh không nêu đích danh, nhưng bên thứ ba được hiểu là Ấn Ðộ, quốc gia đã phản đối dự án nhà máy năng lượng của Trung Quốc tại 3 đảo ngoài khơi bán đảo Jaffna với lý do vị trí xây dựng nằm không xa vùng duyên hải của bang Tamil Nadu (Ấn Ðộ).

Năm 2014, Sri Lanka dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Mahinda Rajapaksa từng cho phép một tàu ngầm Trung Quốc cập cảng Colombo, bất chấp quan ngại của Ấn Ðộ. Colombo sau đó còn thiết lập quan hệ kinh tế sâu sắc với Bắc Kinh. Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Sri Lanka khiến Ấn Ðộ lo lắng.

Ðến năm 2017, Sri Lanka ký hợp đồng trị giá 1,2 tỉ USD để cho Trung Quốc thuê cảng chiến lược Hambantota trong vòng 99 năm. Hiện Trung Quốc đang xây thành phố cảng Colombo trị giá 1,4 tỉ USD và dự án này cùng với cảng Hambantota khiến Ấn Ðộ đặc biệt lo ngại trong bối cảnh Bắc Kinh tìm cách gia tăng hiện diện tại Ấn Ðộ Dương. Theo giới quan sát, thêm một dấu hiệu nữa cho thấy Trung Quốc nỗ lực mở rộng ảnh hưởng tại khu vực là việc Ngoại trưởng Vương Nghị đề xuất lập diễn đàn phát triển cho các đảo quốc ở Ấn Ðộ Dương, khu vực gồm có Seychelles, Mauritius, Comoros, Madagascar, Sri Lanka và Maldives.

Mối quan hệ lịch sử Ấn Độ - Maldives

Ấn Ðộ trong nhiều thập niên đóng vai trò là đồng minh thân cận nhất của Maldives. Ấn Ðộ là một trong những quốc gia đầu tiên công nhận Maldives sau khi nước này giành độc lập khỏi Anh năm 1965 và cũng là quốc gia đầu tiên mở cơ quan đại diện thường trú tại Male. Năm 1988, quân đội Ấn Ðộ phát động một chiến dịch đặc biệt để ngăn chặn cuộc đảo chính chống lại Tổng thống Maldives khi đó là Maumoon Abdul Gayoom.

Năm 2009, Maldives dưới thời ông Mohamed Nasheed, vị Tổng thống thân New Delhi, đã ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng, cho phép Ấn Ðộ thiết lập 26 hệ thống radar giám sát biển trên toàn bộ các đảo san hô của Maldives. Ấn Ðộ đồng ý cung cấp trực thăng Dhruv cho quốc gia đồng minh cũng như giúp xây dựng bệnh viện quân đội. Ðiều này đưa Maldives vào mạng lưới an ninh của quốc gia láng giềng Ấn Ðộ. Việc New Delhi tích cực hỗ trợ Maldives trong vụ sóng thần năm 2004 và cuộc khủng hoảng nước uống năm 2014 càng củng cố vị thế của Ấn Ðộ là quốc gia cung cấp an ninh và lực lượng phản ứng đầu tiên tại khu vực Ấn Ðộ Dương.

Thế nhưng quan hệ song phương đã xấu đi dưới thời các Tổng thống Mohammed Waheed Hassan (giai đoạn 2012-2013) và Abdulla Yameen (nhiệm kỳ 2013-2018), những nhà lãnh đạo thân Bắc Kinh.

Kể từ khi ông Ibrahim Mohamed Solih chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2018, Maldives đã ưu tiên Ấn Ðộ hơn Trung Quốc. Maldives nhắc lại chính sách “Ấn Ðộ trước tiên” cả bằng lời nói và hành động. Trong khi Maldives tiếp tục đối mặt với vấn đề nợ nần do các khoản vay từ Trung Quốc, Tổng thống Solih đã thực hiện các bước để đưa đất nước đến gần Ấn Ðộ một cách rõ ràng. Chính vì vậy, vào tháng 6-2019, ngay sau khi tái đắc cử Thủ tướng Ấn Ðộ, chuyến thăm đầu tiên của ông Narendra Modi là đến Maldives, dự lễ khánh thành hệ thống radar giám sát biển do New Delhi hỗ trợ.  

Chia sẻ bài viết