Dự kiến hôm nay 15-1 (giờ Washington), Tổng thống Mỹ Donald Trump và Phó Thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc sẽ ký thỏa thuận thương mại giai đoạn 1, văn kiện được kỳ vọng sẽ tạo tiền đề cho một thỏa thuận toàn diện hơn.

Phó Thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc (trái) và Tổng thống Trump gặp nhau tại Nhà Trắng hồi tháng 4. Ảnh: UPI

Đi cùng Phó Thủ tướng Lưu Hạc tới Washington là các lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc. Ngoài ra còn có ít nhất 200 khách mời tham dự lễ ký tại Nhà Trắng. Nội dung chi tiết của thỏa thuận giai đoạn 1 chỉ được công bố sau lễ ký. Tuy nhiên, khi thông báo "đình chiến thương mại tạm thời" hồi giữa tháng rồi, Bắc Kinh đã cam kết mua 200 tỉ USD hàng hóa Mỹ trong 2 năm trên 4 lĩnh vực. Trong đó, Trung Quốc cam kết mua hàng hóa chế tạo khoảng 75 tỉ USD, năng lượng 50 tỉ USD, nông sản 40-50 tỉ USD và dịch vụ 35-40 tỉ USD. Đổi lại, chính quyền Tổng thống Trump hủy kế hoạch áp thuế lên gần 160 tỉ USD hàng hóa và giảm phân nửa mức thuế 15% đã áp lên 120 tỉ USD hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, nhưng vẫn giữ nguyên mức 25% đối với 250 tỉ USD hàng hóa khác của nước này. Xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm liên quan của Mỹ đã giảm đáng kể kể từ khi nổ ra thương chiến Mỹ-Trung. Giai đoạn từ tháng 7 đến 10-2019, xuất khẩu dầu trung bình khoảng 7,2 triệu thùng/tháng, chỉ bằng phân nửa cùng kỳ năm 2017. Trong khi đó, số liệu báo cáo được hải quan Trung Quốc công bố ngày 14-1 cho biết năm 2019, thặng dư thương mại của nước này với Mỹ vào khoảng 296 tỉ USD, giảm 8,5% so với mức kỷ lục hơn 323 tỉ USD ghi nhận năm trước đó.

Hai ngày trước khi ký thỏa thuận trên, Mỹ cũng đã gỡ bỏ "mác" thao túng tiền tệ đối với Trung Quốc. Đây được coi là dấu hiệu cho thấy xu hướng hạ nhiệt căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sau gần 2 năm xung đột. Cụ thể, trong báo cáo nửa năm một lần trình quốc hội, Bộ Tài chính Mỹ ngày 13-1 khẳng định đồng Nhân dân tệ (NDT) đã mạnh lên và Bắc Kinh không còn bị xem là quốc gia thao túng tiền tệ. Báo cáo còn nêu rằng trong thỏa thuận thương mại giai đoạn 1, Trung Quốc đã đưa ra những cam kết có thể thực thi nhằm kiềm chế hành động phá giá. Hồi tháng 8-2019, Bộ Tài chính Mỹ đã liệt Trung Quốc là nước thao túng tiền tệ, cáo buộc Bắc Kinh phá giá đồng NDT giữa lúc cuộc chiến thương mại giữa hai bên leo thang.

Trong khi đó, thị trường tài chính cũng đã phản ứng tích cực. Trên sàn giao dịch Tokyo (Nhật Bản) vào sáng 14-1, đồng USD đã tăng giá so với đồng yen lên mức 110 yen đổi 1 USD, cao nhất trong 8 tháng.

Dù vậy, Taoran Notes, tài khoản mạng xã hội liên kết với Nhật báo Kinh tế của Trung Quốc, bình luận rằng "chiến tranh thương mại vẫn chưa kết thúc" và thỏa thuận giai đoạn 1 chỉ là "bước đi đầu tiên để giải quyết vấn đề". Khi Tổng thống Trump sắp đặt bút ký thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 với Trung Quốc, các chuyên gia kinh tế nhận định văn kiện này nghiêng về ý nghĩa chính trị hơn là kinh tế, bởi có ít khả năng sẽ sớm đạt được thỏa thuận giai đoạn 2 quan trọng hơn. Theo học giả Derek Scissors thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ, với thỏa thuận ký vào hôm nay, chủ nhân Nhà Trắng có lý do để tự hào rằng ông là người duy nhất đưa Trung Quốc vào bàn đàm phán, buộc nước này phải chịu nhiều nhượng bộ. Do vậy, phe Dân chủ được cho là không thể đụng đến ông Trump về vấn đề thương mại với Trung Quốc trong bối cảnh bầu cử tổng thống Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 11 năm nay, sự kiện tỉ phú New York là đại điện của đảng Cộng hòa.

HẠNH NGUYÊN (Theo SCMP, Bloomberg)