Thủ tướng Trung Quốc Ơn Gia Bảo (tri) v Tổng thống nước chủ nh Susilo Bambang Yudhoyono trong cuộc gặp hồi hạ tuần thng 4-2011.

Cuộc đua giành ảnh hưởng giữa hai cường quốc kinh tế của thế giới, Mỹ và Trung Quốc, đang đến hồi gay cấn tại Đông Nam Á. Cả hai nước đang cố tận dụng cơ hội từ sự tăng trưởng mạnh mẽ và nhu cầu tiêu dùng đang tăng cao của khu vực, và tâm điểm trong cuộc cạnh tranh gần đây của họ là Indonesia – nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Indonesia gần như là con số không trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài sau cuộc khủng hoảng tài chính 1997-1998, khi quốc khố của họ cạn kiệt còn đồng nội tệ thì mất giá. Nhưng với tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 6%, tầng lớp trung lưu gần 30 triệu người trên tổng số 245 triệu dân và một nền chính trị ổn định như hiện nay, Indonesia đang trở thành điểm đến của các nhà đầu tư.

Gần đây, các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm các doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc, đã nhìn thấy những lợi ích từ việc bán hàng cho giới trung lưu đang ngày một đông ở Indonesia, cũng như cơ hội để họ đẩy mạnh ngành sản xuất vốn suy yếu kể từ cuối thập niên 1990. James Castle, người sáng lập công ty tư vấn Castle Asia và là một trong những chiến lược gia hàng đầu về tiếp cận thị trường ở Indonesia, cho rằng Trung Quốc đang muốn mở rộng sức mạnh công nghệ và kinh tế của họ, trong khi Mỹ thì cạnh tranh bằng các hợp đồng chia sẻ công nghệ, đẩy mạnh đầu tư vào sản xuất hàng hóa và năng lượng tái tạo.

Nhiều người cho rằng Trung Quốc là nhà đầu tư thích hợp hơn vì nước này hiểu rõ nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng cũng như các ngành sản xuất lương thấp của Indonesia. Trong chuyến thăm Indonesia vào cuối tháng 4 vừa qua, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã cam kết sẽ hỗ trợ nước này khoản vay ưu đãi 9 tỉ USD để phát triển cơ sở hạ tầng, còn phái đoàn thương mại tháp tùng ông thì ký kết những thỏa thuận kinh doanh trị giá 10 tỉ USD. Đất nước vạn đảo đã tranh thủ được nguồn vốn đầu tư từ Trung Quốc giữa lúc nhu cầu của các đối tác về các mặt hàng thiết yếu, bao gồm than đá và dầu cọ, đang tăng cao (Indonesia là nhà cung cấp than đá và dầu cọ lớn nhất thế giới).

Trong khi đó, Mỹ vẫn nhắm vào khai thác dầu và khí đốt, dù trong thời gian gần đây các nhà đầu tư của họ đã chuyển hướng sang các nguồn năng lượng tái sinh, chẳng hạn như thành lập các liên doanh trong lĩnh vực địa nhiệt. Các công ty công nghệ thông tin, bao gồm Oracle và AT&T, cũng đang mở rộng làm ăn ở Indonesia.

Fawzi Ichsan, chuyên gia kinh tế cao cấp của ngân hàng Standard Chartered (Anh) ở Jakarta, cho biết nhiều người lo ngại về bản chất của các khoản đầu tư từ Trung Quốc vào Indonesia. “Công nghệ của người Trung Quốc thì rẻ, nhưng nó có thân thiện với môi trường? Nhiều dự án còn đòi hỏi phải sử dụng lao động Trung Quốc, vì vậy, vấn đề quan trọng đặt ra là Indonesia không tạo ra cơ hội việc làm cho lao động trong nước”, ông nhận định. Chất lượng hàng Trung Quốc cũng rất đáng lo ngại. “Người tiêu dùng nội địa từng mua xe máy Trung Quốc 5 năm trước đang quay lại với xe do Nhật Bản sản xuất, đơn giản bởi vì xe “made in China” không bảo đảm chất lượng trong khi dịch vụ hậu mãi thì kém”, Ichsan nêu ví dụ.

Một số người tin rằng Mỹ đang tìm cách ngăn chặn sức ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc bằng cách khai thác những quan ngại như vậy. Các nhà đầu tư Mỹ cho biết họ sẵn sàng hợp tác với các đối tác Indonesia và cam kết những thỏa thuận hợp tác lâu dài, không như đối thủ Trung Quốc thường bỏ thầu thấp để giành được các dự án nhưng ít đem lại lợi ích cho nền kinh tế nước sở tại.

Evan Laksmana, một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế, cho rằng đa phần người Indonesia cảm thấy thoải mái khi hợp tác với người Mỹ, hơn là với Trung Quốc. Theo Laksmana, phần thắng trong cuộc tranh giành ảnh hưởng ở Indonesia giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ thuộc về nước nào tạo ra mối quan hệ đối tác bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau.

THANH TRÚC (Theo Atimes)