HẠNH NGUYÊN
(Theo Business Insider, Big Think)

Trong hơn 60 năm qua, Hải quân Mỹ đã huấn luyện một lực lượng nhỏ cá heo mũi chai và sư tử biển để thu hồi các thiết bị thất lạc, ngăn chặn kẻ lạ xâm nhập cảng và dò tìm thủy lôi. Năm 2022, Hải quân Mỹ muốn kết thúc một trong những sứ mệnh quan trọng nhất của các động vật biển có vú này và thay thế bằng các phương tiện tinh vi dưới nước.

Cá heo mũi chai của Mỹ tập luyện tại Vịnh Ba Tư. Ảnh: U.S. Navy

Tuy nhiên, vấn đề là công nghệ lại chưa sánh bằng khả năng “đánh hơi” thủy lôi độc đáo của cá heo. Các công nghệ hiện hành phải trải qua một loạt hành động để phát hiện vật thể rồi xác định đây có phải là thủy lôi hay không, trước khi quyết định biện pháp đối phó. Trong khi đó, cá heo và sư tử biển chỉ cần đánh nhẹ vào mái chèo để báo động cho người huấn luyện hoặc chuyên gia mìn khi chúng phát hiện một thủy lôi đáng ngờ.

Vì lý do trên, Quốc hội Mỹ đã ngăn cản, sử dụng dự luật chi tiêu quốc phòng năm 2023 cấm Hải quân cho về hưu cá heo dò tìm thủy lôi hoặc ngừng hoạt động huấn luyện bảo vệ an ninh cảng đối với các động vật này cho đến khi triển khai các hệ thống Ðối phó mìn (MCM) mới với hiệu quả tương đương hoặc cao hơn. Cá heo và sư tử biển vẫn tiếp tục nằm trong các hệ thống MCM của Hải quân Mỹ, bên cạnh tàu, trực thăng, các thiết bị sử dụng sóng âm và đội tháo gỡ vật liệu nổ (EOD).

Nhiệm vụ của MMP

Năm 1959, Hải quân Mỹ bắt đầu dạy cá heo thực hiện các nhiệm vụ đối phó mìn và thành lập Chương trình động vật biển có vú (MMP) vài năm sau đó. Chương trình còn huấn luyện cho cá mập, cá đuối, rùa biển nhưng chủ yếu tập trung vào cá heo và hải sư. Ngân sách năm 2023 của MMP trích 40 triệu USD cho việc mua thức ăn, thuốc men và chăm sóc, quản lý động vật và các cơ sở vật chất. Hơn phân nửa trong số này dùng để nuôi dưỡng 77 cá heo và 47 sư tử biển của chương trình.

Cá heo mũi chai chào đời đã có sẵn khả năng phát ra sóng âm để định vị và tìm kiếm thức ăn. Bằng cách sử dụng thức ăn làm phần thưởng, hải quân huấn luyện cá heo xác định những vật thể mà sóng điện tử bỏ sót như thủy lôi, kẻ địch hoặc vũ khí thất lạc. Mặc dù thường xuất hiện trên mặt biển, cá heo mũi chai và sư tử biển đều có thể lặn rất sâu, thậm chí sâu hơn gấp 7 lần so với người nhái được trang bị thiết bị lặn. Cụ thể, sư tử biển có thể lặn sâu 270m, trong khi cá heo là hơn 300m. Hai loài vật này còn có lợi thế là luồn lách qua những chỗ chật hẹp, nhiều tàu bè.

Cá heo và sư tử biển hoạt động như một Hệ thống động vật biển có vú (MMS), huấn luyện cùng các thợ lặn, EOD và thiết bị để thực hiện 3 sứ mệnh. Trong đó, hệ thống thu hồi vật thể MK 5 MMS là những sư tử biển có nhiệm vụ định vị các công cụ của thợ lặn bị rơi hoặc thủy lôi huấn luyện. Sau đó, sư tử biển lặn và gắn dây vào các công cụ này để lực lượng hải quân kéo lên mặt nước. Trong khi đó, hệ thống ngăn chặn kẻ lạ xâm nhập MK 6 MMS gồm những chú cá heo và sư tử biển phối hợp với các nhân viên an ninh để tìm kiếm, bắt giữ những đối tượng lạ có thể đe dọa tàu bè, cầu cảng, con người. Cuối cùng, MK 7 MMS là nhóm cá heo hợp tác với các EOD để thực hiện biện pháp đối phó mìn. Sau khi cá heo đánh dấu một thủy lôi khả nghi, EOD hoặc thiết bị tự hành sẽ vô hiệu quá vũ khí.

Lập nhiều chiến công

Mỹ từng cử cá heo tới bảo vệ các tàu chiến tại Bahrain năm 1987 và phía Bắc Vịnh Ba Tư năm 2003. Vào năm 2003, trong chiến tranh Iraq, một nhóm 9 cá heo của Hải quân Mỹ đã giúp xác định hơn 100 thủy lôi và bẫy mìn tại cảng Umm Qasr, qua đó cho phép hàng hải lưu thông trở lại chỉ sau một tuần.

Kể từ năm 2010, một đội cá heo đã tuần tra bảo vệ căn cứ hải quân Kitsap, nơi khoảng ¼ đầu đạn hạt nhân của Mỹ được cất giữ. Cá heo còn tham gia tuần tra ở các sự kiện công cộng lớn. Chúng giúp đảm bảo an ninh thậm chí khi không làm nhiệm vụ, đơn cử như 2 cá heo tình cờ phát hiện ngư lôi 130 tuổi ở ngoài khơi thành phố Coronado, bang California năm 2013.

Hải quân Mỹ nằm trong số ít lực lượng quân đội điều hành MMP. Nga cũng huấn luyện cá heo để bảo vệ các căn cứ hải quân quan trọng. Ảnh vệ tinh hồi tháng 4-2022 cho thấy Nga có thể đã sử dụng cá heo để đề phòng thợ lặn đối phương tập kích quân cảng Sevastopol trên Biển Đen, trong quá trình tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.