Nhật báo Phố Wall gần đây dẫn các nguồn thạo tin tiết lộ, Mỹ đã gửi hàng chục ngàn vũ khí đến Israel kể từ khi xung đột nổ ra ở Dải Gaza bằng các thủ tục gần như che giấu quy mô hỗ trợ quân sự của Washington dành cho đồng minh thân cận nhất tại Trung Ðông.

Hệ thống phòng không Vòm Sắt của Israel. Ảnh: Getty Images

Âm thầm bán vũ khí

Cụ thể, chính quyền Tổng thống Joe Biden đã tiến hành hơn 100 thương vụ bán vũ khí riêng lẻ cho Israel, nhưng chỉ chính thức thông báo cho Quốc hội về 2 chuyến hàng được thực hiện theo quy trình bán vũ khí cho nước ngoài quy mô lớn. Trong cả 2 thương vụ này, chính quyền Mỹ đã sử dụng quy tắc khẩn cấp để né quá trình xem xét.

Những vụ chuyển giao còn lại được phê duyệt bằng cách sử dụng các cơ chế ít công khai hơn có sẵn cho Nhà Trắng. Những biện pháp này bao gồm rút vũ khí từ kho dự trữ của Mỹ, đẩy nhanh việc giao hàng đã được phê duyệt trước đó và gửi vũ khí theo dạng các lô nhỏ hơn có giá trị dưới ngưỡng cần phải thông báo cho Quốc hội.

Theo Ðạo luật Kiểm soát Xuẩt khẩu Vũ khí của Mỹ, chính phủ nước này không cần báo cáo với Quốc hội khi thực hiện giao dịch dưới 25 triệu USD với các đồng minh thân cận về “thiết bị phòng thủ chính”, được định nghĩa là các khí tài có giá trị lớn và đòi hỏi nhiều công sức nghiên cứu, phát triển. Ngưỡng này được nâng lên thành 100 triệu USD với các “sản phẩm quốc phòng” khác như bom.

Các loại vũ khí Mỹ cung cấp cho Israel kể từ khi xung đột nổ ra bao gồm ít nhất 23.000 vũ khí dẫn đường chính xác, trong đó có tên lửa không đối đất Hellfire, máy bay không người lái và các thiết bị JDAM chuyển đổi bom không dẫn đường thành bom “thông minh”, cùng với các loại vũ khí khác. Tel Aviv cũng đã nhận 58.000 đạn pháo 155mm và đạn dược cho hệ thống phòng không Vòm Sắt.

Vũ khí Mỹ giúp quân đội Israel duy trì cuộc chiến chống phong trào Hồi giáo Hamas ở Gaza, đồng thời sẵn sàng cho kịch bản bùng nổ cuộc chiến toàn diện với nhóm Hezbollah ở Lebanon. Với kho tên lửa do Iran cung cấp, nhóm này được coi là đối thủ mạnh hơn cả Hamas.

Đồng minh chiến lược của Mỹ

Mỹ đã bắt đầu ủng hộ Israel ngay từ khi nước này thành lập năm 1948, thời điểm cựu Tổng thống Mỹ Harry Truman trở thành lãnh đạo thế giới đầu tiên công nhận quốc gia Do Thái.

Tuy nhiên, Mỹ chỉ thực sự quan tâm hơn tới Israel sau cuộc chiến tranh năm 1967, khi Nhà nước Do Thái đánh bại liên quân Arab do Ai Cập, Syria và Jordan lãnh đạo để chiếm phần còn lại của đất nước Palestine trong lịch sử, cũng như một số phần lãnh thổ của Syria và Ai Cập. Kể từ đó, Mỹ đã hành động dứt khoát để hỗ trợ ưu thế quân sự của Israel trong khu vực và ngăn chặn các hành động thù địch chống lại nước này từ thế giới Arab.

Kể từ năm 1985, Mỹ đã cung cấp gần 3 tỉ USD viện trợ không hoàn lại hàng năm cho Israel, biến nước này thành quốc gia nhận viện trợ thường niên lớn nhất từ Washington giai đoạn 1976-2004, đồng thời là nước nhận viện trợ tích lũy lớn nhất với hơn 260 tỉ USD kể từ Thế chiến thứ hai.

Năm 2016, Tổng thống Barack Obama ký thỏa thuận quốc phòng với Israel, cung cấp 38 tỉ USD hỗ trợ quân sự của Mỹ trong 10 năm, bao gồm tài trợ cho hệ thống Vòm Sắt. Mỹ cấp tiền cho Israel phát triển Vòm Sắt từ năm 2011 và tới nay đã rót tổng cộng 3 tỉ USD vào lá chắn này. Mỹ cung cấp 3,8 tỉ USD hàng năm cho Israel, tương đương 20% ngân sách quốc phòng của quốc gia Do Thái và gần 3/4 nguồn tài chính quân sự của Mỹ ở nước ngoài.

Năm ngoái, Bộ Quốc phòng Mỹ và Israel đã ký Thỏa thuận Bố trí cung cấp an ninh (SOSA) nhằm đảm bảo cả hai nước đều có quyền ưu tiên đặc biệt mua sắm thiết bị an ninh khẩn cấp của nhau trong tình huống xảy ra chiến tranh. Văn kiện này giúp Israel tiếp tục duy trì ưu thế quân sự vượt trội so với các đối thủ trong khu vực.

Giới quan sát nhận định Israel là một đồng minh chiến lược của Mỹ và mối quan hệ với Nhà nước Do Thái nhằm củng cố sự hiện diện của Washington ở Trung Ðông. “Một Israel độc lập, an toàn trong biên giới của họ chính là lợi ích chiến lược thực tế của Mỹ. Tôi từng nói nếu không có Israel, chúng tôi sẽ phải tạo ra Israel”, ông Joe Biden phát biểu năm 2013, khi là Phó Tổng thống Mỹ.

Ngoài viện trợ tài chính và quân sự, Mỹ cũng bảo vệ Israel về mặt chính trị, khi 45 lần sử dụng quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc đối với các nghị quyết liên quan tới Israel, trong số 89 lần Washington sử dụng quyền này giai đoạn 1945-2023.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)