Đi theo ông Trương Huỳnh Thắng (còn gọi là ông Mười Thắng- hiện ngụ tại 197/6, phường An Bình, quận Ninh Kiều- TP Cần Thơ), len lỏi giữa lối mòn trong khu vườn sau nhà ông cỏ mọc lút đầu người, chúng tôi mới đến cụm mộ cổ có tuổi hàng trăm năm gồm ba khu nằm rải rác trong khuôn viên vườn nhà.

Các khu một đều có chất liệu bằng đá xanh, đá ong, đá cẩm thạch... Theo tư liệu do gia đình cung cấp, khu mộ thứ nhất của bà Phan Thị Giản (sinh năm 1740 mất năm 1825) và ông Trương Văn Hiệp (1769 - 1849). Khu một thứ hai của bà Hoàng Thị Thiện (1813 - 1856). Khu một thứ 3 là của Trương Văn Chất (1845-1920) và bà Nguyễn Thị Hậu (1845 - 1915) là ông bà nội của ông Mười Thắng. Ông Trương Văn Chất nguyên là Chánh bái, hương chủ thôn Tân An- tổng Định Bảo, nước Đại Nam, là người cùng gia quyến đến định cư và lập nghiệp tại vùng đất này từ những năm đầu thế kỷ 19. Ông Trương Văn Chất có 13 người con, trong đó, người con thứ 10 (ông Trương Văn Khoát) là người có nhiều cống hiến cho cách mạng và gắn bó với lịch sử xã An Bình. “Đồng chí Trương Văn Khoát- thủ lĩnh thanh niên tiền phong phổ biến mệnh lệnh khởi nghĩa trước hàng ngàn thanh niên đang rừng rực khí thế cách mạng (Lịch sử xã An Bình anh hùng, tr14); Thực hiện chủ trương diệt giặc dốt, giặc đói, giặc ngoại xâm, Đảng bộ xã An Bình đã lãnh đạo nhân dân tăng gia sản xuất, thực hiện giảm tô, giảm tuất, vận động địa chủ hiến điền... Tại xã có những địa chủ khai minh hưởng ứng cuộc vận động hiến điền, như ông Mười Khoát đã hiến phần lớn đất cho chính phủ để chia lại cho nông dân, đồng thời đưa cả gia đình vào chiến khu tham gia kháng chiến” ( Lịch sử xã An Bình anh hùng, tr 20).

Khu mộ cổ nhất trong cụm mộ cổ của gia tộc ông Trương Huỳnh Thắng.

Ông Mười Thắng, con của ông Trương Văn Khoát, cho biết, hồi năm Mậu Thân 1968, ngôi nhà của cha mẹ ông đã bị cháy rụi cùng nhiều tài liệu quý báu về gia phả, họ tộc. Năm 2002, ông và gia đình đã thuê người biết đến tìm hiểu ý nghĩa của những chữ Hán cổ viết trên bia mộ nhưng công việc trên vẫn chưa đi đến được tận cùng. Theo ghi nhận của chúng tôi, trên cả ba khu mộ cổ có rất nhiều văn bia với hàng chữ Hán cổ, nhiều trụ đá, bia đá khắc họa những đường nét, họa tiết hình rồng, phụng, hoa sen... tinh xảo.

Tại khu mộ cổ có nhiều văn bia chưa được giải mã.

Cụm mộ cổ của gia đình ông Trương Huỳnh Thắng chứa đựng rất nhiều điều bí ẩn cần được giải mã. Theo một cán bộ ở Bảo tàng Cần Thơ, các di tích, hiện vật, tài liệu liên quan đến quá trình hình thành làng Tân An hiện nay còn rất ít. Gia đình ông Trương Huỳnh Thắng và nhiều người biết cụm mộ này hy vọng khi được khám phá, bảo tồn, những ngôi mộ cổ này sẽ trở thành một chứng tích quan trọng đóng góp vào lịch sử hình thành làng Tân An xưa.

Bài, ảnh: VŨ CHÂU