Những năm qua, người dân ở các địa phương thường xuyên bị xâm nhập mặn trên địa bàn TP Cần Thơ đã mạnh dạn chuyển đổi hình thức sản xuất lúa kém hiệu quả sang mô hình nuôi tôm kết hợp trồng lúa cho hiệu quả kinh tế cao.

Người dân xã Lương Tâm thu hoạch tôm trong mô hình tôm - lúa.

Nâng cao thu nhập

Ông Lâm Văn Việt, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Lương Tâm, cho biết: Trước đây, nông dân trong xã có đất bên ngoài đê bao ngăn mặn chủ yếu sản xuất 2 vụ lúa/năm là vụ đông xuân và vụ hè thu. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của phèn mặn, nông dân phải chờ đến khi có mưa lớn rửa mặn, đủ nguồn nước ngọt mới xuống giống vụ hè thu. Việc chờ đợi kéo dài khiến cỏ dại phát triển mạnh làm tăng chi phí sản xuất.

Để cải thiện nguồn thu nhập, một số hộ dân ở xã Lương Tâm đã tìm tòi, học hỏi mô hình nuôi tôm từ các tỉnh lân cận. Những năm đầu còn gặp nhiều khó khăn, nhưng nhờ chủ trương khuyến khích phát triển các mô hình thích ứng biến đổi khí hậu của địa phương, cùng với việc được tham quan, học tập kinh nghiệm và tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, người dân từng bước áp dụng thành công mô hình này. Từ vài hộ nuôi tôm ban đầu, đến nay có hơn 180 hộ nuôi trên diện tích hơn 250ha.

Gia đình ông Huỳnh Văn Nhờ ở xã Lương Tâm đã gắn bó với mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng, tôm sú và tôm càng xanh nhiều năm nay. Theo ông Nhờ, so với sản xuất lúa hè thu, nuôi tôm mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều. Tôm thẻ chân trắng có thời gian nuôi từ 3-4 tháng là thu hoạch. Còn tôm càng xanh thì cũng 5-6 tháng nuôi là bán, tính ra mỗi vụ nuôi cũng kiếm được vài chục triệu đồng. Sau khi thu hoạch tôm thì người dân gieo sạ vụ lúa đông xuân. Nhờ hiệu quả kinh tế từ mô hình tôm - lúa mà đời sống của nhiều hộ dân nơi đây được cải thiện đáng kể.

Sau nhiều năm triển khai, mô hình tôm - lúa không chỉ giúp bà con thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn mang lại nguồn thu nhập cao so với sản xuất lúa truyền thống, mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững cho địa phương. Theo ông Lâm Văn Việt, từ trồng lúa chuyển sang nuôi tôm là một quá trình rất khó khăn. Bởi lúc đầu nông dân chưa nắm khoa học kỹ thuật nên còn lo ngại. Nhờ chính quyền địa phương hỗ trợ thêm con giống, vật tư, tập huấn kỹ thuật, từ đó nông dân an tâm đầu tư mô hình. Hiện tại, mô hình nuôi tôm mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn gấp nhiều lần so với sản xuất lúa, phù hợp với điều kiện tự nhiên và phát triển sản xuất của vùng bị xâm nhập mặn.

Nhiều định hướng phát triển

Theo ông Trịnh Quốc Quí, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Lương Tâm, mô hình tôm - lúa được xác định là một trong những hướng phát triển nông nghiệp trọng tâm của địa phương. Đây là mô hình thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu, góp phần nâng cao giá trị sử dụng đất và tăng thu nhập cho người dân. Trong thời gian tới, xã tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, tổ chức các lớp tập huấn về nuôi tôm và sản xuất lúa; lồng ghép các chương trình hỗ trợ vốn, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia sản xuất. Địa phương cũng chú trọng xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm tôm - lúa, góp phần tăng thu nhập cho bà con nông dân.

Mới đây, UBND TP Cần Thơ đã ban hành Kế hoạch phát triển sản xuất vùng nuôi tôm - lúa giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn thành phố với mục tiêu phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững, hiệu quả và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, khai thác hợp lý tiềm năng, lợi thế của địa phương, nâng cao giá trị gia tăng, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm, nhất là tôm nước lợ và mô hình tôm - lúa; gắn sản xuất với bảo vệ môi trường sinh thái, an toàn thực phẩm và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, góp phần tăng thu nhập, ổn định sinh kế cho người dân, duy trì và phát triển mô hình tôm - lúa như một giải pháp sản xuất bền vững, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Theo kế hoạch, TP Cần Thơ phấn đấu đến năm 2030, các xã Ngọc Tố, Hòa Tú, Nhu Gia, Gia Hòa, Vĩnh Viễn và Lương Tâm… là vùng chuyển dịch trọng điểm áp dụng mô hình tôm - lúa của thành phố, với diện tích nuôi tôm - lúa gần 6.000ha, sản lượng lúa đạt 36.792 tấn, sản lượng tôm đạt 8.114 tấn. Thành phố sẽ xây dựng 27 mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất tôm - lúa tại các xã trên; xây dựng 5 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm tôm - lúa; triển khai cơ chế chính sách khuyến khích, thu hút đầu tư lĩnh vực thủy sản và tổ chức sản xuất gắn với liên kết tiêu thụ…

Riêng trong năm 2026, TP Cần Thơ phấn đấu quy mô diện tích nuôi tôm - lúa là 5.979ha; sản lượng lúa đạt 33.447 tấn, sản lượng tôm đạt 7.376 tấn. Kế hoạch phát triển vùng sản xuất tôm - lúa cũng xác định giữ vai trò quan trọng trong việc chủ động ứng phó với rủi ro môi trường và dịch bệnh, thúc đẩy ứng dụng khoa học kỹ thuật, hoàn thiện chuỗi giá trị sản xuất - tiêu thụ, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển ngành thủy sản thành phố theo hướng an toàn, bền vững…

Bài, ảnh: HOÀI THANH