TRÍ VĂN

Việc Tổng thống Honduras Xiomara Castro hồi cuối tháng 3 ra lệnh thiết lập quan hệ với Trung Quốc làm dấy lên lo ngại về ảnh hưởng mà Bắc Kinh sẽ mang đến khu vực, cũng như những hậu quả chính trị và kinh tế đối với chính Tegucigalpa.

Ngoại trưởng Honduras Eduardo Reina (trái) và người đồng cấp Trung Quốc Tần Cương trong cuộc gặp hôm 26-3. Ảnh: AFP.

“Tôi đã chỉ thị cho Ngoại trưởng Eduardo Reina bắt đầu thiết lập quan hệ chính thức với Trung Quốc. Ðây là dấu hiệu thể hiện quyết tâm của tôi trong việc hoàn thành kế hoạch của chính phủ và mở rộng biên giới một cách tự do cùng với các quốc gia trên thế giới” - bà Castro viết trên trang cá nhân Twitter hôm 14-3.

Một điều kỳ lạ là thông điệp của nhà lãnh đạo Honduras không hề đề cập đến Ðài Loan, nơi Honduras có hơn 80 năm quan hệ ngoại giao. Bộ Ngoại giao Ðài Loan trong một phản ứng đã đưa ra cảnh báo rằng Honduras “tránh rơi vào bẫy của Trung Quốc” và nhắc lại mong muốn tiếp tục là “đối tác chân thành và đáng tin cậy” của Tegucigalpa. Song, Chính phủ Honduras đã chính thức “ngã về” Trung Quốc hôm 26-3 khi Ngoại trưởng Reina ký một thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc.

Kỳ vọng không dễ thành

Việc Honduras “ngã về” Trung Quốc cho đến nay được xem là sự thay đổi triệt để nhất trong các vấn đề đối ngoại của chính quyền bà Castro. Và động cơ của Tegucigalpa là quá rõ rằng. Ngoại trưởng Reina trong một chương trình truyền hình phát sóng hôm 14-3 cho biết sở dĩ Honduras kết thân với Trung Quốc là bởi Tegucigalpa muốn tìm kiếm các cơ chế để cải thiện đầu tư, thương mại. “Chúng tôi muốn làm tất cả những gì tốt đẹp nhất dành cho Honduras. Trong trường hợp này, Trung Quốc là một thực tế đối với chúng tôi, bởi chúng tôi phải tìm kiếm cơ hội cho người dân Honduras” - ông Reina thừa nhận.

Việc các quốc gia khác trở nên thân thiết với Trung Quốc vì lợi ích thương mại không phải là mới. Tuy nhiên, Honduras có thu được lợi ích như mong đợi từ mối quan hệ với Trung Quốc hay không vẫn còn là nghi vấn khi mà nhiều quốc gia Trung Mỹ khác thu về rất ít lợi ích khi “kết thân” với Bắc Kinh. Tiến sĩ Evan Ellis, giáo sư Viện Nghiên cứu chiến lược thuộc Trường Lục quân Mỹ, cho biết Honduras có “mối quan hệ tốt đẹp với Ðài Loan” dù nước này “nhập khẩu nhiều thứ tư” từ Trung Quốc đại lục. Hiện một câu hỏi được đặt ra là liệu Tegucigalpa có thể duy trì quan hệ thương mại với cả Ðài Bắc và Bắc Kinh hay không, vì các quốc gia công nhận Trung Quốc “thường mất khả năng giao thương với Ðài Loan”.

Ông Ellis cũng đưa ra một câu hỏi rằng liệu việc “ngã về” Trung Quốc có thực sự giúp Honduras gia tăng lượng hàng xuất khẩu “như Trung Quốc luôn hứa hẹn” hay chỉ có thể tăng lượng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Ước tính cho thấy, Honduras hồi năm ngoái đã xuất khẩu lượng hàng trị giá chỉ 8 triệu USD sang Trung Quốc trong khi nhập khẩu lượng hàng từ Trung Quốc trị giá lên tới 1,6 tỉ USD. “Khi nhìn vào các trường hợp của Costa Rica, Panama, El Salvador và Cộng hòa Dominica, những quốc gia đã cắt đứt quan hệ với Ðài Loan để thiết lập quan hệ với Trung Quốc trong suốt 16 năm qua, họ luôn kỳ vọng sẽ bán được nhiều cà phê, trái cây và các sản phẩm truyền thống hơn cho Trung Quốc nhưng không phải nước nào cũng được toại nguyện” - ông Ellis dẫn ví dụ.

Nguy cơ mất kiểm soát

Lâu nay, Trung Quốc đã gặt hái được nhiều thành công ở Trung Mỹ bằng “những lời ngon tiếng ngọt” rằng thiết lập quan hệ với Bắc Kinh sẽ mang lại nhiều lợi ích thương mại. Tuy nhiên, khu vực này về cơ bản không thu được lợi ích đáng kể nào. Trái lại, dù Ðài Loan không hứa hẹn nhiều với các đối tác của mình, chẳng hạn như tài trợ cho dự án thủy điện Patuca II mà Honduras đang tìm kiếm nhưng hình thức hỗ trợ mà Ðài Bắc đưa ra phù hợp với thị trường của các quốc gia thụ hưởng. Mặt khác, theo chuyên gia phân tích về an ninh chiến lược Ricardo Ferrer Picado, trong mối quan hệ với Trung Quốc, các quốc gia nhỏ hơn có nguy cơ mất “khả năng đưa ra các quyết định hợp lý, không có chính sách bền vững liên quan đến môi trường và đảm bảo xã hội, đồng thời khó duy trì chính sách kinh tế có chủ quyền”.

Trong khi đó, ông Ferrer Picado cho rằng Honduras rất quan trọng đối với Trung Quốc, bởi Tegucigalpa là một phần của “sân sau” của Mỹ. Trong khi đó, luật sư và chuyên gia về luật quốc tế Alonso Illueca nói rằng Bắc Kinh rất thích làm gián đoạn những gì mà Washington coi là vùng ảnh hưởng của mình. Ông Illueca nhận định, mối quan hệ của Trung Quốc với Honduras sẽ là một bước tiến quan trọng trong quá trình thiết lập sự hiện diện mạnh mẽ tại khu vực của Bắc Kinh. Tegucigalpa có thể đóng vai trò là một mắt xích quan trọng đối với các quốc gia khác trong khu vực và củng cố chính sách của Bắc Kinh ở Trung Mỹ và vùng Caribe.

Theo tờ The Diplomat, nhiều quan chức Mỹ đã bày tỏ quan ngại về quyết định của chính quyền bà Castro. Chủ tịch Ủy ban Ðối ngoại Thượng viện Mỹ  Robert Menendez trong một bài viết trên Twitter nói rằng “trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục chiến dịch chia rẽ các đồng minh ngoại giao của Ðài Loan thì quyết định liên kết với Bắc Kinh của Honduras sẽ có tác động lâu dài vượt ra ngoài tầm kiểm soát hiện tại”. Ông Menendez qua đó kêu gọi Honduras “hãy sốt sắng bảo vệ chủ quyền và nhân quyền ngay cả khi làm sâu sắc thêm mối quan hệ với Trung Quốc”. Về phần mình, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Bill Cassidy cảnh báo rằng bà Castro “đang đưa Honduras đến gần Trung Quốc hơn trong khi đang dần rời xa thế giới”.