Trên các nẻo đường đô thị Cần Thơ, có những con người lặng thầm đi nhặt từng mảnh rác thải đặc biệt, đó là những chiếc bơm kim tiêm (BKT) bẩn mà các đối tượng tiêm chích ma túy thải ra môi trường. Công việc này đã góp phần làm sạch môi trường và bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng.

Các đồng đẳng viên của CLB Đồng Tâm thu nhặt BKT bên cạnh khu nhà chữ C tại Công viên Lưu Hữu Phước.

Họ là những đồng đẳng viên (ĐĐV) tiếp cận cộng đồng của một số dự án dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS tại TP Cần Thơ. Trung tâm thành phố Cần Thơ hiện có hơn 20 ĐĐV thuộc dự án Life-Gap (Global AIDS program leadership and Investment in Fighting and Epidemic - Dự án kết hợp tăng cường sự lãnh đạo và đầu tư trong cuộc chiến chống đại dịch AIDS toàn cầu) và Câu lạc bộ (CLB) Đồng Tâm thuộc dự án FHI (Family Health International-Tổ chức Sức khỏe gia đình quốc tế) thường xuyên thu nhặt BKT bẩn đã qua sử dụng ngoài môi trường để tiêu hủy an toàn. Bác sĩ Nguyễn Danh Lam, Trưởng khoa Truyền thông, can thiệp và huy động cộng đồng thuộc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS TP Cần Thơ, cho biết: “Trung tâm phòng chống HIV/AIDS và hai dự án đều có kế hoạch cho việc thu nhặt BKT bẩn vì hoạt động này có tầm quan trọng không nhỏ trong việc giữ sạch môi trường sống và công tác dự phòng lây nhiễm ngoài cộng đồng. Trong BKT bẩn mà đối tượng nghiện chích ma túy (một trong những đối tượng có nguy cơ cao) vừa sử dụng có đọng lại khá nhiều máu tươi. Trong khi đó, có một số virus, đặc biệt là virus HIV tồn tại khá lâu trong lượng máu này (thời gian tối đa lên đến 7 ngày), rất có thể sẽ gây nguy hiểm cho cộng đồng. Hiện nay, nhóm ĐĐV thuộc dự án Life-Gap được giao chỉ tiêu thu nhặt là 400 BKT/ người/tháng”. Trong năm 2009, số lượng BKT bẩn được thu nhặt của toàn thành phố Cần Thơ là 309.370 chiếc.

12 ĐĐV thuộc dự án Life-Gap đang tổ chức thu nhặt BKT bẩn ở các quận: Cái Răng, Ninh Kiều, Bình Thủy và Ô Môn. Bạn Huỳnh Minh Thạch, nhóm trưởng nhóm ĐĐV phụ trách địa bàn quận Cái Răng, cho biết: “Mỗi địa bàn đều có một vài điểm “nóng” các đối tượng thường xuyên lui tới. Các địa điểm này thường là những nơi vắng vẻ hoặc những con hẻm có nhiều ngõ ngách ít người qua lại. Thông qua những lần tiếp cận, tuyên truyền nhằm giúp các đối tượng biết cách phòng tránh HIV/AIDS và giới thiệu các trung tâm tư vấn, xét nghiệm máu miễn phí cho các đối tượng, chúng tôi quan sát, ghi lại những nơi có nhiều BKT bẩn để tổ chức đi thu nhặt”. Tương tự như cách làm trên, các ĐĐV thuộc CLB Đồng Tâm tổ chức thu nhặt ít nhất 1 lần/tháng dưới sự giám sát của giáo dục viên sức khỏe của CLB.

Chúng tôi tham gia chuyến đi thu nhặt BKT bẩn cùng các bạn ĐĐV CLB Đồng Tâm vào một ngày cuối tháng 12-2009. Khoảng 8 giờ sáng cả nhóm ĐĐV thuộc CLB Đồng Tâm có mặt đầy đủ tại CLB để chuẩn bị đi thu nhặt BKT bẩn ở một số công viên và ngõ hẻm trên địa bàn quận Ninh Kiều. Sau buổi họp nhắc nhở trước khi đi thu nhặt BKT bẩn, tất cả các ĐĐV đều có trang phục bảo hộ và các dụng cụ hỗ trợ thu nhặt BKT an toàn, sẵn sàng xuất phát. Đến nơi, các ĐĐV quan sát kỹ rồi dùng kẹp gắp vạch từng ô hoa kiểng ở công viên để lấy ra nhiều chiếc BKT vẫn còn vết máu. Những chiếc BKT giắt trên hàng rào, trong những viên gạch ống hay dưới những tấm ni lông che đống củi, chân tường... được các ĐĐV cẩn thận gắp ra. Thấy vậy, nhiều người dân cũng đi đến chỉ những nơi có BKT bẩn mà các ĐĐV có thể chưa biết.

Anh Trần Hữu Giao, giáo dục viên sức khỏe của CLB Đồng Tâm, nói: “Để công việc này được thực hiện triệt để hơn, CLB thông báo rộng rãi đường dây nóng của CLB (0710.3766619) để bất cứ khi nào phát hiện BKT bẩn ở khu vực mình đang sống, người dân có thể gọi điện thoại trực tiếp để CLB cử ĐĐV đến tận nơi thu nhặt kịp thời. Đồng thời, CLB khuyến khích các ĐĐV thu nhặt rải rác ở ngoài và có bố trí thùng an toàn ở một số điểm cụ thể để các đối tượng bỏ BKT bẩn đúng nơi an toàn và cũng để các ĐĐV tiện thu gom”. Tuy nhiên, các bạn ĐĐV cho rằng, các điểm nóng này không cố định lâu dài mà có sự thay đổi, dịch chuyển. Vì vậy, các bạn phải linh động, nắm bắt kịp thời để thường xuyên tiếp cận với các đối tượng và thu nhặt BKT bẩn nếu có. Mục đích là làm sao sớm nhặt những BKT tươi (vừa sử dụng xong vứt ra môi trường) là tốt nhất. Còn ở những nơi người dân phát hiện, các ĐĐV đến khảo sát, thấy có lá, đất cát che phủ lâu ngày, BKT bị gỉ sét, vẫn thu nhặt triệt để.

Trước khi đi đến địa bàn, các ĐĐV được tập huấn cách phát hiện và thu nhặt BKT bẩn an toàn. Tuy vậy, trong quá trình làm việc, đôi lúc các bạn ĐĐV cũng gặp phải sự cố. Ở một con hẻm thuộc phường Xuân Khánh, quận Ninh Kiều, bạn Đặng Quốc Thương, ĐĐV thuộc dự án Life-Gap phát hiện ở khu vực đó có rất nhiều BKT bẩn. Sẵn có thùng an toàn nhưng không có kẹp gắp, bạn bèn chạy vào nhà dân gần đó xin đũa để gắp. Trong lúc loay hoay gắp BKT ở dưới đất, bạn vô tình đụng vào hàng rào cạnh bên, thế là có một BKT rớt từ trên hàng rào xuống người, may mắn là bạn né kịp. Sau lần đó, bạn và những thành viên trong nhóm có thêm kinh nghiệm trong việc giữ an toàn cho bản thân khi làm việc. Làm công việc khá đặc biệt và gặp không ít khó khăn, phí hỗ trợ không nhiều (50.000 đồng/400 BKT) nhưng các bạn ĐĐV vẫn luôn nhiệt tình, không khí làm việc lúc nào cũng đầy tiếng ắp tiếng nói cười. Bạn Huỳnh Thị Thơm, ĐĐV CLB Đồng Tâm, tâm sự: “Thấy BKT dưới miệng cống hay trong những bụi gai tre, đường mương,... chúng tôi vẫn cố gắng thu nhặt. Nhiều khi còn bị kiến cắn, gai đâm... nhưng trong lòng không ngại mà còn cảm thấy vui”. Trong các ĐĐV, không ít bạn khi mới được các cán bộ dự án khuyến khích tham gia vào công tác này đã tỏ ra ngại ngần. Nhưng sau một thời gian làm việc, các bạn dần quen và quyết định gắn bó lâu dài. Bạn Trần Minh Tý, ĐĐV dự án Life-Gap, cho biết: “Cách nay không lâu, tôi được các anh làm việc trong dự án giới thiệu công việc này. Thời gian đầu, tôi cũng có nhiều bỡ ngỡ nhưng thấy công việc này giúp ích cho bản thân, gia đình và xã hội nên cũng rất vui”.

Mỗi năm, Khoa Tư vấn - Xét nghiệm và Điều trị thuộc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS TP Cần Thơ đón nhận khá nhiều trường hợp cần điều trị dự phòng phơi nhiễm, trong đó không thiếu những trường hợp do vô tình giẫm phải BKT bẩn. Với cách làm khoa học và nhất là sự nhiệt tình của các ĐĐV thuộc các dự án góp phần can thiệp, dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS, hy vọng trong tương lai gần, những trường hợp như vậy sẽ không còn. Hiện nay, nhiều người dân sống ở những khu vực gần điểm nóng của các đối tượng dần quen với hình ảnh của các ĐĐV, giáo dục viên trong màu áo xanh vẫn lặng thầm và nhiệt tình thu nhặt từng chiếc BKT bẩn để làm sạch môi trường và giữ an toàn cho mọi người. Và mỗi BKT bẩn mà họ nhặt mỗi ngày như gửi vào đấy niềm tin góp phần hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng lây nhiễm HIV/AIDS từ những BKT bẩn...

Bài, ảnh: Anh Sơn