Tổng thống Mỹ Barack Obama hôm 19-3 đã lên đường bắt đầu chuyến thăm Trung Đông 4 ngày với các điểm đến là Israel, Palestine và Jordanie. Đây là chuyến thăm đầu tiên của ông Obama đến các địa điểm trên, nhưng là chuyến công du Trung Đông thứ hai của ông kể từ khi đắc cử tổng thống năm 2009.

Nhiều người còn nhớ chuyến công du Trung Đông lần đầu đầy sốt sắng của vị Tổng thống Mỹ gốc Phi đầu tiên qua hai nước đồng minh Arabie Séoudite và Ai Cập hồi tháng 6-2009, trong đó đặc biệt là bài phát biểu quan trọng nói về thế giới Hồi giáo của ông Obama tại Đại học Cairo. Vài tháng sau đó ông Obama lại được tung hô khi trực tiếp làm trung gian hòa giải giữa Thủ tướng Israel Benjamin và Tổng thống Chính quyền Dân tộc Palestine Mahmoud Abbas tại Nhà Trắng.

Thế nhưng, tình hình Trung Đông bây giờ khác xa hồi đó, bất ổn và hỗn loạn ngày càng tồi tệ hơn, nhất là sau cái gọi là "Mùa xuân A-rập" lật đổ các chính phủ từ Tunisie, Libye đến Ai Cập, Yemen, đồng thời làm lung lay một số chế độ quân chủ ở Vùng Vịnh. Chiến tranh giữa Israel và Hamas cũng đã xảy ra. Tiến trình hòa bình giữa Israel và Palestine lâm vào bế tắc hoàn toàn. Cả Israel lẫn Palestine đều chỉ trích chính quyền Obama. Tel Aviv coi chủ nhân Nhà Trắng là người đứng về phía Palestine khi phê phán lãnh đạo Israel triển khai chính sách mở rộng các khu định cư Do Thái tại các vùng chiếm đóng trái phép. Palestine thì cho rằng Tổng thống Obama thiếu quyết đoán nên không thể gây áp lực buộc Israel phải nhượng bộ.

Có ý kiến thông cảm ông Obama bởi nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên thật ngắn ngủi lại phải tất bật đối phó với hàng loạt vấn đề kinh tế trong nước, chiến sự bên ngoài. Vậy nhiệm kỳ tổng thống cuối cùng không còn phải "bận lòng" cử tri sẽ giúp Obama mạnh dạn theo đuổi các cam kết ở Trung Đông chăng? Câu trả lời ngay là không. Hãng tin AP của Mỹ cho biết ông Obama không hề mang theo kế hoạch mới gì để Israel và Palestine trở lại bàn đàm phán, cũng chẳng có gói viện trợ nào lớn hơn cho chính quyền Palestine. Chiến lược giải quyết cuộc khủng hoảng tại Syrie, tầm nhìn cải thiện quan hệ với thế giới Hồi giáo cũng không. Nhà Trắng đã giải thích rằng ông Obama thăm Trung Đông chủ yếu để "lắng nghe và thấu hiểu" điều mà Thủ tướng Netanyhu và Tổng thống Abbas giãi bày.

Chuyến thăm Israel đầu tiên của Tổng thống Obama có ý nghĩa biểu tượng là chính. Ông đi thăm một đơn vị phòng thủ tên lửa "Vòm sắt", vốn được Mỹ hỗ trợ cả kỹ thuật lẫn tài chính và nổi danh qua cuộc chiến với Hamas mới đây, để nhấn mạnh sự cam kết của Washington trong việc bảo đảm an ninh cho đồng minh cật ruột Tel Aviv. Đây đồng thời là dịp để ông Obama tuyên truyền về chính sách của Mỹ ngăn chặn Iran phát triển chương trình hạt nhân gây tranh cãi.

Dennis Ross, cựu cố vấn của ông Obama về chính sách Trung Đông, nói rằng Tổng thống Mỹ có lý khi không cấp thiết giải quyết tiến trình hòa bình quá xa vời giữa Israel và Palestine trong bối cảnh mối đe dọa lớn nhất đến từ Iran và cuộc chiến tại Syrie ngày càng nghiêm trọng.

Dư luận cho rằng cuộc gặp mặt ngày 21-3 giữa ông Obama và Tổng thống Abbas tại Khu Bờ Tây dưới ách chiếm đóng của Israel sẽ không mang lại lợi ích gì cho người Palestine. Chuyến thăm Jordanie sau đó của ông Obama có lẽ chỉ nhằm động viên Quốc vương Abdullah khi lòng dân nước này đang dậy sóng đòi quyền dân chủ.

Chuyến thăm Trung Đông của ông Obama diễn ra trong thời điểm mà chính trường nước Mỹ đang tiếp tục chia rẽ sâu sắc về nhiều vấn đề nan giải, như cắt giảm mạnh chi tiêu ngân sách, siết chặt luật kiểm soát súng cá nhân. Trong lĩnh vực đối ngoại, châu Á-Thái Bình Dương mới thật sự là khu vực chiến lược quan trọng cần sự tham gia tích cực của Mỹ vì lợi ích sống còn của nước Mỹ.

KIẾN HÒA (Tổng hợp)